در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
لطفا آهن را با کلوچه میل کنید
تا به حال شده بنشینید و به طور اساسی روی این موضوع فکر کنید که کودک شما قرار است در مدرسه چه چیزی بخورد؛ شاید وقتی همه ما کوچکتر بودیم آنقدر مسائل دیگر روی زندگی مان سایه می انداخت
این روزها که متخصصان تغذیه هر کجا می روند، داد سخن می دهند که تغذیه در دوران کودکی اساس ساختمان بدن یک فرد را می سازد و نباید آن را نادیده گرفت ، ما هم تشویق می شویم که بیشتر روی این قضیه فکر کنیم.
چرا متخصصان تغذیه اینقدر روی غنی سازی موادغذایی تاکید دارند؛ مگر آنچه ما می خوریم به اندازه کافی ماده مغذی ندارد یا نیاز بدن انسان در سال های اخیر به مواد غذایی بیشتر شده؛
در پاسخ باید گفت سبزیجات ، حبوبات ، غلات و گوشتی که ما مصرف می کنیم تا میزان خاصی مواد غذایی دارد و بدن ما هم به میزان خاصی از این نوع مواد احتیاج دارد و این احتیاج نسبت به گذشته بیشتر نشده ، بلکه تحقیقات نشان می دهد تغذیه سالم چه نقش مهمی در سلامت انسان بازی می کند.
آنچه می خوانید کنکاشی حول و حوش همین موضوع است. بیشتر خاک شناسان کشورمان معتقدند خاکهای ایران از نظر دارا بودن بعضی ریزمغذی ها بسیار فقیر است.
گیاهان عواملی نظیر آهن ، کلسیم ، روی ، مس و... را از خاک دریافت می کنند و تا وقتی خاک فقیر باشد همین مساله درباره گیاهان هم استمرار خواهد داشت.
پس از این چرخه ، گیاهان به وسیله دام خورده می شوند و باز هم کمبودها را همراه خود وارد عضلات می کنند. پس نمی توانیم با خوردن گوشت گاو و گوسفندی که از گیاهان ضعیف تغذیه کرده اند، امیدوار به بهبود تغذیه خودمان باشیم.
مهندس عباس کریمی ، خاک شناس می گوید: پزشکان ما مدام بیماران را از کمبود آهن مطلع می کنند و گهگاه با تجویز قرصهای آهن می کوشند این نیاز را برطرف کنند؛ اما با یک نگاه کلی به نوع املاح در خاکهای کشور می توانیم کمبود آهن را در بیشتر مناطق ببینیم.
گیاهان خاصی وجود دارند که در مناطق با کمبود آهن بهتر رشد می کنند، ما از این گیاهان به عنوان نوعی شاخص استفاده می کنیم ؛ هرچند بیشتر گیاهانی که مورد تغذیه انسان قرار می گیرند، بخصوص گیاهان غده ای ، نیاز فراوانی به آهن دارند و بیشتر این نیاز به کمک کودها برطرف می شود، اما چون شیوه صحیح استفاده از کودها هم برای کشاورزان جا نیفتاده است ما هنوز در این زمینه مشکل داریم.
غنی سازی با ویتامین D
وقتی صحبت از غنی سازی می شود ناخودآگاه همه ما به یاد شیرهای غنی شده و طرح تغذیه رایگان با شیر در مدارس می افتیم.
گذشته از این که این طرح از کی مطرح شد و آیا امروز تا چه حدی به طور جدی از آن بهره برداری می شود باید دید از چه نوع موادی برای غنی سازی آن استفاده می شود؛ اصلی ترین ماده در غنی سازی شیر، ویتامین D است. به گفته متخصصان تغذیه نیاز به این ویتامین هر چند با قرار گرفتن مقابل نور خورشید تا حدودی بر طرف می شود، اما جوابگوی تمام نیازهای ما نیست.
علاوه بر این ، افزودن ویتامین D به شیر باعث جذب بهتر کلسیم هم می شود. دکتر ربابه شیخ الاسلام ، مدیر دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت می گوید: یک لیوان شیر غنی شده به وسیله کلسیم دارای 2 برابر کلسیم نسبت به شیر معمولی است. گاهی هم کلسیم همراه با ویتامین D در غنی سازی استفاده می شود.
بر اساس گفته های مهندس محمد دانشی ، متخصص صنایع غذایی ، غنی سازی در ایران به طور جدی از حدود دو سال پیش با مشارکت مراکز دانشگاهی ، تحقیقاتی و بخش صنعت ، تحت نظارت وزارت بهداشت آغاز و بتازگی هم به بازار عرضه شد. غنی سازی شیر با ویتامین های A،D و کلسیم و B2، فسفر و آهن در ایران مدنظر قرار گرفت و پس از این که مجوز آن از اداره نظارت بر مواد غذایی آمد بتازگی کار روی آن هم آغاز شد.
متخصصان برای غنی سازی شیر با ویتامین D و A معمولا به دنبال موادی ارزان ، قابل دسترس ، غیرقابل تشخیص و پایدار هستند و حامل هم که شیر است باید برای گروه هدف در دسترس باشد.
از مهمترین مسائل در این زمینه این است که این عوامل را بتوان در کارخانه به مقدار کافی تولید کرد و واکنشی هم بین ماده مغذی و غذا انجام نگیرد، دکتر مهین آذر، محقق انستیتو تغذیه می گوید: مقدار ماده مغذی که به غذا اضافه می شود باید یک سوم میزان توصیه شده روزانه باشد و هیچ نوع تغییری در ظاهر، رنگ و مزه ماده غذایی ایجاد نکند.
غنی سازی با ویتامین A
ارزش تغذیه ای ویتامین A و نقش آن در تضمین سلامت بشر غیرقابل انکار و کمبود آن در دنیا و کشور ما همیشه وجود داشته است.
ویتامین A اولین ویتامین شناخته شده محلول در چربی است که نقشهای اساسی در بینایی ، برقراری و نگهداری بافت پوششی ، ایمنی و همچنین ترمیم بافتها دارد.
دکتر مهین آذر می گوید: کمبود ویتامین A باعث شب کوری ، عفونت های تنفسی ، خشکی و سفت شدن پوست ، تغییر مجرای روده ای معده ای و کاهش شدید اشتها و در نتیجه کاهش مصرف غذا و اختلال در رشد می شود.
طبق بررسی های انجام شده در کشور، سال 1371-1374 در کل 23استان 57/54 درصد افراد کمتر از 70درصد ویتامین Aمورد نیاز را دریافت می کنند در حالی که در 15 استان کشور، دریافت ویتامین A پایین تر از متوسط کشوری آن است.
برای جلوگیری یا کنترل کمبود ویتامین A به طور عمده دو راهبرد مهم وجود دارد که عبارتند از آموزش تغذیه ای ویژه ویتامین A از طریق سیستم های اطلاع رسانی و افزایش مستقیم در جذب ویتامین A به وسیله تغییر در رژیم غذایی با استفاده از غذاهای طبیعی ، مکملها یا غذاهای غنی شده... پیرامون همین موضوع دکتر محمدرضا احسانی استاد دانشگاه تهران و دبیر کمیته بررسی صنعت شیر می گوید: غنی سازی با مواد مغذی از قبیل فسفر و آهن بهتر است به وسیله غلات انجام گیرد.
و در باره شیر فکر می کنم فقط باید ویتامین های A و D و کلسیم را اضافه کرد ؛ اما فکر می کنید غنی سازی درباره غلات و حبوبات به چه شکلی انجام می شود؛
غنی سازی مواد غذایی در کشاورزی
اصلی ترین مساله در این ارتباط استفاده از ریزمغذی هایی مثل آهن ، فسفر و کلسیم است که در خاکهای کشورمان به میزان بسیار کم یافت می شود.
به اعتقاد مهندسان کشاورزی ، فرآیند کوددهی به خاکها، بسیار ظریف و مهم بوده و کشاورزان باید پس از انجام کامل آزمایش های خاک شناسی به کودپاشی اقدام کنند، در غیر این صورت به نتایج مطلوبی دست نخواهیم یافت. در این باره قانونی کلی وجود دارد.
به این شکل که اگر میزان یک نوع ماده غذایی خاص در خاک از حد مورد نیاز بیشتر باشد، مانع می شود که دیگر مواد غذایی هم بخوبی جذب شوند.
همین طور اگر مقدار یک نوع ماده غذایی در خاک هم کمتر از میزان درست و استاندارد خود باشد، بازهم برای جذب دیگر مواد مشکل ایجاد می کند. دانشمندان علم ژنتیک هم با هدفهای غنی سازی روی گیاهان تغییراتی داده اند. بر فرض ژنی را به درون گیاه برنج یا گندم منتقل کرده اند که آهن بیشتری را جذب گیاه کند.
هر چند غنی سازی با این شکل و فرم ایده آل ترین روش است ، اما تا رسیدن به آن زمان درازی داریم. این روزها همه جا صحبت از استقلال در زمینه تولید گندم است. طبق نظر کارشناسان در مرحله بعد هم غنی سازی آرد مهم به نظر می رسد.
این کار در کشورهای پیشرفته سالهاست انجام می شود اما در کشور ما سابقه ای ندارد. برای غنی سازی آرد، کلاتهای آهن را در مرحله آسیاب وارد می کنند البته در غنی سازی به این روش می توانند از هر نوع ماده غذایی دیگری هم که کمبود آن در جامعه دیده می شود، بهره ببرند.
از آنجا که مقدار مصرف محصولاتی از قبیل گندم و برنج در کشورمان درحد بسیار بالایی است ، به نظر می رسد در مراحل اولیه بهتر است غنی سازی روی این نوع مواد غذایی انجام شود و در صورت دستیابی به یک سطح ایده آل ، دیگر منابع غذایی مورد آزمایش قرار گیرند.
سخن آخر این که با غنی تر شدن گندم و برنج می توانیم امیدوار باشیم خوراکی هایی که کودکان ما در فاصله بین وعده های غذایی مصرف می کنند، فواید بیشتری در بر داشته باشد، به فرض انواع کلوچه ها و بیسکویت ها با کیفیت بالاتر عرضه خواهد شد که اگر با محصولات شیری همراه شوند تا حد بالایی نقصان های غذایی و کمبودها را در نسل جوان کشور جبران خواهند کرد.
عاصفه اله وردی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
