یک‌ نوبته یا دونوبته

الحق و الانصاف مدارس دوشیفته رو به کاهش و برای بسیاری از جوانان بیشتر به خاطره تبدیل شده است، ولی این خاطره همچنان در مناطقی از کلانشهرها بویژه پایتخت هنوز جزء‌لاینفک​ زندگی دانش‌آموزان است.

مناطق جنوب و جنوب شرق پایتخت به علت تراکم جمعیت و از سوی دیگر بافت فرسوده ، بسیاری از مدارس دوشیفته پایتخت را به خود اختصاص داده است.

در سایر مناطق محروم و پرجمعیت کشور نیز هنوز کاستی‌های زیادی به چشم می‌خورد. مشکلی که ناامنی، نبود امکانات لازم برای آموزش و کاهش بازده و فراگیری علمی را به همراه دارد.

واکاوی این مشکل از آن جهت ضرورت دارد که به تبعات ناخوشایند آموزشی و پرورشی مدارس دو شیفته با دقت بیشتری نگاه کنیم؛​ از نارسایی‌های آموزشی گرفته تا کمبود امکانات آموزشی و فرهنگی برای جمعیت کثیری از دانش‌آموزان​ علاوه بر اینها مشکلات تربیتی و بروز ناهنجاری‌های اجتماعی و برهم ریختن اعصاب و روان کادر آموزشی نیز در این مدارس از تبعات ناگواری است که باید به مضرات آن افزود.

شکی نیست ​مسئولان ذی‌ربط در این زمینه دغدغه داشته و درصدد کاهش مدارس دونوبته هستند، اما سرعت بخشیدن به آن است که مسلما همتی مضاعف می‌طلبد و تسهیلات و اعتباراتی افزون‌تر که فراتر از دغدغه‌ها و وعده‌هاست.

این موضوع زمانی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند که طرح افزوده شدن کلاس ششم ابتدایی را هم به آن اضافه کنیم بنابراین، این موضوع پرونده‌ای نیست که مختومه شده باشد و خیرین مدرسه‌ساز را باید تنها راهگشا و امید آمال دانش‌آموزان در این حوزه دانست.

آنچه مسلم است در عرصه ساخت مدرسه و مسجد، خیرین بسیاری وجود دارند که آماده خدمت‌رسانی به مردم در عرصه علم و دین هستند. بنابراین، حلقه مفقوده این معضل کجاست؟

بیش از دو ماه گذشته بود که معاون نوسازی مدارس کشور در جلسه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس خبر از کاهش قابل توجه مدارس دوشیفته داد.

اردیبهشت امسال نیز وزیر آموزش و پرورش بر حذف مدارس دونوبته در مهر امسال تاکید کرد که بارقه‌هایی از امید را در چشم و دل والدین نمایان کرد البته ناگفته نماند، امسال در تجهیز مدارس به عنوان مثال در مناطق پرجمعیت تهران اقدامات خوبی انجام شد که مساعدت شهرداری نیز در آن بسیار چشمگیر بود، اما تجهیز مدارس و کلاس‌ها موضوع دیگری است که راهکاری مقطعی محسوب می‌شود و در درازمدت نمی‌تواند مشکل مدارس دونوبته را حل کند.

نکته مهم، اولویت قرار دادن این طرح و اجرایی‌شدن سریع آن است، چرا که دیرکرد در اجرای این گونه طرح‌ها، لطمه بزرگی به ساختار کیفی نظام تعلیم و تربیت در مناطق پرجمعیت و محروم خواهد زد.

اگر کمبود امکانات آموزشی مدارس مربوط به مناطق کم‌جمعیت و مناطقی بود که از رفاه نسبی برخوردار هستند شاید این کمبود از طریق خانواده‌ها جبران می‌شد، ولی بیشترین تراکم این مدارس در مناطقی است که خانواده‌ها وسع و توان لازم برای هزینه‌های آموزشی را نداشته و بار این مسئولیت بر دوش آموزش و پرورش است.

در تهران مناطق4، 15 و 5 وسعت زیادی دارد و به همین نسبت دارای بیشترین دانش‌آموز و مدرسه است؛ اما در یک نوبتی‌کردن مدارس منطقه 15 علاوه بر وسعت منطقه، تراکم دانش‌آموزان و مهاجرپذیر بودن منطقه تاثیر قابل توجهی داشته است.

محدوده خیابان طیب، اتابک، مشیریه، رضویه، نبردجنوبی و کیانشهر بخش‌هایی از محدوده تحت پوشش آموزش و پرورش این منطقه است که جمعیت قابل توجهی از دانش‌آموزان دبستانی را در خود جای داده است.

حنا نصرت‌زاده، معاون ابتدایی اداره آموزش و پرورش منطقه 15 تهران دراین باره می‌گوید: امسال حدود صد مدرسه ابتدایی در منطقه 15 فعالیت خواهد داشت که از این تعداد شش مدرسه غیرانتفاعی و مابقی مدارس دولتی و استثنایی است؛ اکنون 15 مدرسه ابتدایی هنوز در نوبت بعدازظهر فعالیت دارد​ که امسال با بهره‌برداری یک مدرسه‌ در کیانشهر، این رقم به 14 خواهد رسید.

وی می‌افزاید: با توجه به کاهش آمار دانش‌آموزان در مقطع راهنمایی و متوسطه و بالاترین آمار دانش‌آموزان دبستان​، سعی کردیم با تعامل خوبی که بین مدارس برقرار است، بخشی از مدارس راهنمایی و متوسطه را به دبستان اختصاص دهیم. قطعا ارتباطات سازنده‌ای بین آموزش و پرورش منطقه، خیرین و سازمان نوسازی انجام شده، اما بخش عمده مشکل این است که در محدوده‌هایی که کمبود مدرسه داریم، زمینی برای ساخت و ساز وجود ندارد.

مرضیه حیدری، معلم یکی از دبستان‌های منطقه 15 تهران که 12 سال است در این مقطع تدریس می‌کند، درباره مدارس یک‌نوبته می‌گوید: مدرسه‌ای که در آن درس می‌دهم یک‌نوبته است و همین موضوع تاثیر قابل توجهی در برگزاری کلاس‌های فوق‌العاده و همین‌طور فعالیت‌های فرهنگی دانش‌آموزان دارد. همچنین انرژی، نشاط، قدرت یادگیری دانش‌آموز در ساعات صبح بیشتر است و قطعا این موضوع روی کیفیت آموزش تاثیرگذار خواهد بود.

این معلم دبستان منطقه 15 درباره طرح اضافه‌شدن پایه ششم در مقطع دبستان که قرار است امسال اجرایی شود می‌گوید: متاسفانه در مدرسه ما به خاطر محدودیت فضا، کلاس ششم برگزار نخواهد شد و دانش‌آموزان مجبور هستند به مدارس دیگر بروند که همین موضوع باعث نارضایتی والدین از این طرح شده است، اما همکاران پایه پنجم هم خیلی به این موضوع تمایل نشان ندادند؛ البته شاید در ادامه سال نظرشان تغییر کند.

فرهاد بشیری، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس درباره تلاش نمایندگان مجلس برای حذف مدارس دوشیفته می‌گوید: مجلس از لوایحی که دولت در این زمینه ارائه دهد، حمایت خواهد کرد. او با بیان این‌که برای یک‌نوبته شدن مدارس در کل کشور حداقل چهار یا پنج سال زمان نیاز است از همکاری‌های مستمر مجلس و دولت با خیرین مدرسه‌ساز خبر می‌دهد.

بشیری ادامه می‌دهد: شهریور امسال طرحی در کمیسیون آموزش به تصویب اعضا رسید که بر اساس آن مدارسی که خیرین مدرسه‌ساز آن را به آموزش و پرورش اهدا کرده‌اند از پرداخت مالیات معاف می‌شود. تمام تلاش ما بر این است که طرح مذکور در صحن علنی تصویب شود. این طرح می‌تواند موجب انگیزه، ترغیب و تشویق بیشتر خیرین مدرسه‌ساز شود، چرا که سال گذشته با این‌که خیرین مدرسه‌ساز متعهد شده بودند مبلغی حدود 700 میلیارد تومان را به ساخت مدارس اختصاص دهند، به علت افزایش مالیات‌ها انگیزه خود را برای انجام این کار از دست داده و مبلغ مذکور کاهش یافت.

او با بیان این‌که سازمان نوسازی، شهرداری تهران و خیرین مدرسه‌ساز در این زمینه همکاری‌های خوبی داشته‌اند، اظهار امیدواری می‌کند​ در سایر شهرها نیز تعامل بین شهرداری‌ها و آموزش و پرورش بتواند تسریع‌کننده حل این مشکل باشد.

با توجه به تاکیداتی که مسوولان آموزش و پرورش بر یک‌نوبته شدن مدارس دارند، آن‌گونه که از شواهد امر پیداست این نتیجه حداقل تا چهار یا پنج سال آینده محقق نخواهد شد. نکته اساسی این است که با وجود حمایت‌های مالی خیرین مدرسه‌ساز که محدود به یکی دو سال گذشته نیز نمی‌شود و از سوی دیگر همکاری مجلس، شهرداری‌ها و دولت​چرا هنوز در این زمینه نمی‌توان قول مساعدی​ به آینده‌سازان این مرز و بوم داد.

امسال در تهران بخش زیادی از تجهیز مدارس را شهرداری‌ها ​عهده گرفتند و از سوی دیگر خیرین مدرسه‌ساز هم تنها امید دانش‌آموزانی هستند که این روزها شادی ورود به مدارس یک‌نوبته را با شادی زنگ ورزش یکسان می‌دانند.

مسلما حمایت‌های کلامی و فکری مسوولان ذی‌ربط شایان تقدیر است، اما انتظار پدران و مادران از مدیران، عملیاتی‌کردن طرح‌های لازم برای یک‌نوبته‌کردن مدارس است که فراتر از اعلام حمایت‌ها و برنامه‌هایی است که برای والدین چندان تازگی ندارد.