دوست ندارم فیلم شاد بسازم

فیلمنامه بی‌خداحافظی یک‌بار به شما پیشنهاد شد و رد کردید. دلایل شما برای پذیرفتن مجدد فیلمنامه چه بود؟ خودتان گفته بودید ممکن است این فیلم شباهت آنچنانی به دیگر فیلم‌های شما نداشته باشد.

زمانی که این کار به من پیشنهاد شد فیلمنامه‌ای در کار نبود. آقای نشاط حدود دو سال و نیم پیش به من پیشنهاد کردند که یک پروژه کلی بود در این مورد که فیلمی با حضور رضا صادقی بسازم. طرح، فیلمنامه و قصه‌ای در کار نبود. من این پیشنهاد کلی را رد کردم. بهانه‌ام این بود که من آقای رضا صادقی را نمی‌شناسم و شناخت دقیق و هنری از او ندارم.

می‌دانستم چنین شخصی هست که خواننده است و مشکی می‌پوشد و ... اما صدای او را نشنیده و خودش را هم ندیده بودم. به موسیقی پاپ این روزها علاقه‌ای ندارم. لذا به ساختن فیلمی در مورد ایشان هم علاقه نداشتم. این مذاکره تلفنی بین من و آقای نشاط رد و بدل و پرونده این کار بسته شد. در طول زندگی، این پیشنهادهای مبهم و کلی زیاد است، لذا من آن را فراموش کردم. پنج‌شش ماه بعد بصورت اتفاقی یکی از کارهای آقای صادقی را شنیدم به نام «خدا را چه دیدی». به نظرم این کار از قشنگ‌ترین کارهای ایشان است.

آهنگ و صدا به دلم نشست. با خودم گفتم اگر این صدا را شنیده بودم شاید به این سرعت جواب رد نمی‌دادم. شهریور89، آقای نشاط باز هم به من زنگ زدند و گفتند ما در این مدت به نتیجه‌ای نرسیدیم اما یک خلاصه فیلمنامه آماده کرده‌ایم که آقای پیمان عباسی نوشته‌اند. ایشان با آقای صادقی تماس گرفتند، در مورد زندگی ایشان، تلاش‌هایشان و شرایط حرفه‌ای‌شان اطلاعات به دست آوردند و قصه‌ای نوشتند. آقای نشاط گفتند شما هنوز هم مخالفید؟گفتم خیر، من آشنایی مختصری با صدای آقای صادقی پیدا کردم. ضمن این که شما الان طرح دارید و اوضاع مشخص‌تر است. طرح را خواندم. با آقای صادقی ملاقات کردم. اما آن فیلمنامه اولیه را دوست نداشتم.

خیلی کم. در قطار دو سکانس داشتیم که آقای صادقی و دو دوستشان از جنوب به تهران می‌آیند. مکاتبات دشواری با راه‌آهن شد. کار سخت بود چون باید در قطار فیلمبرداری می‌شد. گرفتن مجوزهایش کار دشواری بود، دو ماه طول کشید. قرار بود یک روز جمعه سوار قطار شویم به سمت مشهد راه بیفتیم و فیلمبرداری کنیم، سپس بخوابیم. هفت، هشت ساعت بعد برگردیم و ادامه دهیم. قرار بود ساعت 7 صبح ایستگاه راه‌آهن باشیم. ساعت 5 صبح زنگ زدند آقای صادقی مریض است و نمی‌تواند بیاید. سرمای سختی خورده بود. نمی‌توانست از جایش تکان بخورد. ما آن فرصت را از دست دادیم و عملا نمی‌توانستیم دیگر آن صحنه‌ها را بگیریم. مدیران راه‌آهن گفتند الان فصل زیارت و آخرین سفرهای مردم به مشهد است و دیگر نمی‌توانیم قطار به شما بدهیم. چون قرار بود یک واگن در اختیار ما باشد مجبور شدیم آن صحنه را حذف کنیم. اما باقی فیلمنامه دقیقا اجرا شد. ممکن است تغییراتی در دیالوگ و صحنه‌ها به وجود آمده باشد اما کم و بیش همان اجرا شد.

ما مجبور بودیم به چنین الگویی پناه ببریم. ما برای به‌کار‌گرفتن آقای صادقی در طول یک فیلم، هم مشکل اجرایی داشتیم و هم مشکل ماهوی. مشکل اجرایی این بود که نمی‌توانستیم یک فیلم 100 دقیقه‌ای را از ابتدا تا انتها با آقای صادقی فیلمبرداری کنیم. ایشان مشکل حرکتی دارند، نمی‌توانند از پله بالا و پایین بروند. اگر می‌خواستیم چنین فیلمی بسازیم شش ماه طول می‌کشید. بنابراین فکر کردیم چگونه فیلمی در مورد ایشان بسازیم و ایشان در 20 درصد فیلم حضور داشته باشند. یعنی آدم‌ها در مورد او حرف بزنند. ما 45 روز از رضا فیلم گرفتیم، اگر می‌خواستیم حضورش بیشتر باشد، حداقل چهار، پنج ماه باید فیلمبرداری می‌کردیم ایشان بعد از این که دو شب با ما کار می‌کرد دو هفته استراحت داشت هرچند با علاقه و انگیزه اراده مثال‌زدنی کار می‌کرد. من می‌دیدم وقتی شب‌ها چهار، پنج ساعت کار می‌کردیم، تمام بدنش از شدت درد و فشار می‌لرزید اما خم به ابرو نمی‌آورد.

ما از این طریق شخصیت اصلی را به حاشیه بردیم، اما درعین حال مرکزیتش را از دست نداد. دوم این که رضا صادقی هنرمندی است که در جامعه حی و حاضر است، ازدواج کرده و در جامعه زندگی می‌کند. آلبوم و کنسرت ارائه می‌دهد. با مردم معاشرت می‌کند، خانواده و خواهر و برادر دارد، لذا ما نمی‌توانستیم هر داستانی را به ایشان نسبت دهیم.

به هر حال، ما ایرانی‌ها و شرقی‌ها یک زندگی خصوصی کاملا بسته داریم. در مورد شهریار یک سریال ساخته شد، خانواده‌اش کلی اعتراض داشتند با این‌که در سریال چیزی جز تمجید و تشویق از شهریار دیده نمی‌شد. بنابراین ما نمی‌توانیم زیاد وارد جزئیات زندگی افراد سرشناس بشویم. ما برای دلیل افسردگی او، ازدواجی تصور کرده بودیم با اختلاف خانوادگی و کشته‌شدن زن و فرزندش در یک تصادف. رضا گفت من این دلایل را دوست ندارم. اما ما مجبور بودیم داستان‌هایی در مورد زندگی شخصی و عاطفی پیدا کنیم. حتی ماجرای کمرنگی که در مورد رابطه عاطفی او و مدیر برنامه‌اش «ترانه» وجود دارد خیلی کمرنگ و ضمنی است. رضا این را هم دوست نداشت، می‌گفت دلم نمی‌خواهد در مورد من قصه عاشقانه بگویید. ما باید شخصیت‌هایی پیدا می‌کردیم که موجه باشند و در جامعه مابه‌ازا داشته باشد، رنگ و بویی از شرایط زندگی امروز ما داشته باشند تا بشود به زندگی رضا صادقی وصلش کرد. طوری که خودش بپسندد و درعین حال جذاب و مردم‌پسند هم باشد و ارزش دراماتیک هم داشته باشد. چنین محدودیت‌هایی در جامعه ما برای فیلم‌ساختن در مورد یک هنرمند زنده وجود دارد از طرفی برای ساخت زندگی هنرمندی که مشکل حرکتی و معذوریت‌های خودش را دارد با یک ساختار محدود روبه‌رو بودیم. این ما را به طرف چنین ساختاری برد که میزان حضور رضا را در قصه کمتر کنیم و از طریق شاهدانی، در مورد این آدم اطلاعات بدهیم. قصه‌هایی که ملایم و کم‌خطر باشد برای مردم جالب باشد، ضمن این‌که باید کنسرت و آهنگ هم می‌داشتیم. ما در فیلم چهار اجرای صحنه‌ای داریم. یکی از خبرنگارها گفت چقدر در فیلم شما موسیقی هست! گفتم اگر این چهار تا آهنگ نبود خود شما اعتراض می‌کردید و می‌گفتید شما در مورد یک خواننده فیلم ساختید اما یک آهنگ هم نگذاشتید.

آقای صادقی برخورد باز و راحتی با ما داشت. مدام می‌گفت از سینما چیزی نمی‌دانم. شما هر کاری می‌خواهید انجام دهید اما مواظب آبرو و اعتبار و شهرت من در جامعه باشید. بجز همان یک مورد که گفت نمی‌خواهم قصه زن و بچه را به من نسبت دهید، در مورد بقیه چیزها اختیار را دست ما داده بود.

او نگران بازی‌اش بود. می‌گفت من بازیگر نیستم مراقب باشید آبروی من نرود. یک بار در همه عمرم به کار سینمایی آمده‌ام. می‌خواهم یادگاری از من بماند. ما او را آرام و سعی می‌کردیم به او اعتماد به‌نفس بدهیم، اما واقعیت این است که دخل و تصرف چندانی در قصه نکرد. پیام دهکردی دو ماه با او کار کرد. او مثل یک شاگرد در اختیار پیام بود. با او همکاری خوبی کرد، نتیجه‌اش هم این است که به عنوان اولین بار بازی خوبی جلوی دوربین ارائه داد.