پنهان‌کردن مشکلات پشت نقاب زیبایی

این روزها انجام جراحی‌هایی زیبایی متداول شده که به ظاهر غیرضروری است. چرا انجام چنین جراحی‌هایی در کشورمان زیاد شده و معمولا چند درصد از جراحی‌های زیبایی مربوط به مشکلات روانی افراد است؟

معمولا جراحی‌های زیبایی کاربرد واقعی خود را در رفع بدشکلی‌ها، نقایص مادرزادی، حوادث و سوختگی‌ها نشان می‌دهد، اما امروزه انجام جراحی‌های غیرضروری در برخی افراد هم دیده می‌شود که بیشتر جنبه روانی دارد. این افراد را می‌توان به دو گروه تقسیم‌بندی کرد؛ گروه اول کسانی هستند که دارای اختلال روان‌پزشکی بوده و همیشه تصور می‌کنند بخشی از بدنشان دچار بی‌قوارگی است و نیاز به ترمیم دارد. معمولا بینی، لب‌ها، چانه، گونه‌ها و گاهی سینه‌ها (در زنان) مورد توجه بیشتر این افراد قرار دارد و گروه دوم هم شامل افرادی با اختلالات هذیانی است. در این اختلال فرد دچار این هذیان است که بخشی از بدنش دارای ایراد و بدشکلی است و حتما باید آن را جراحی کند.

گاهی اوقات حتی دیده می‌شود که خود شخص بدون مراجعه به جراح زیبایی چاقو را برداشته و به تصور این که گوش یا بینی‌اش بدشکل است، این اعضا را می‌برد. همچنین ممکن است افراد به ظاهر سالم هم از لحاظ روانی به علت نداشتن اعتماد به نفس و احساس موفق نبودن در کار و مسائل زندگی، مشکلاتشان را به ظاهر خود نسبت دهند و تصور کنند اگر بینی‌شان قدری کوچک‌تر بود یا لب‌های باریک‌تر، چانه کشیده‌تر یا سینه بزرگ‌تری داشتند، دچار چنین مشکلاتی نمی‌شدند. بنابراین برای رفع این نقایص به جراح پلاستیک و ترمیمی مراجعه و خواستار عمل جراحی زیبایی می‌شوند. برخی از پزشکان هم بدون آگاهی از این که زیربنای چنین درخواستی ممکن است دارای مشکلات شدید روان‌پزشکی باشد، اقدام به جراحی زیبایی می‌کنند اما به دلیل این که انجام چنین جراحی‌‌ای مطابق میل این افراد نیست و جراح ترمیمی مشکل روانی این افراد را نمی‌تواند حل کند، احساس عدم موفقیت، حقارت و کهتری همچنان در این افراد باقی خواهد ماند.

معمولا در جوامع غربی و اروپایی ستارگان و هنرپیشگان سینما به دلیل جلب توجه بیشتر مخاطبان به سوی انجام چنین جراحی‌هایی می‌روند، اما در کشور ما به دلیل برخی تفکرات قدیمی مانند این که زنان باید برای داشتن همسر مناسب ظاهر خوبی داشته باشند، انجام جراحی‌های زیبایی بین عموم مردم متداول شده است. حتی پسرهای جوان و مردان میانسال هم به دنبال این قبیل جراحی‌های زیبایی می‌روند. سابق بر این در فرهنگ ما متداول بود که هر شخصی باید متناسب با سن خود رفتار کند، اما امروزه دیده می‌شود خانم‌های مسن و ظاهربین هم که احساس می‌کنند با چین و چروک صورت دیگر جذابیت گذشته را ندارند و مورد توجه نیستند، به جای بهتر کردن شخصیت خود، تمایل به جوان‌تر شدن دارند و به سمت جراحی‌های پوست می‌روند و انواع و اقسام تزریقات را برای داشتن پوستی صاف انجام می‌دهند. در حالی که ظاهر جوان مخصوص جوانان است و افرادی که پا به سن می‌گذارند، باید فرزانگی و خردمندی متناسب با سنشان داشته باشند.

امروزه فیلم‌های مختلف سینمایی غربی این ذهنیت را به وجود آورده که برای موفقیت در کار، زندگی زناشویی و... باید ظاهر یا اندام خاصی داشت. به همین سبب بسیاری از جوانان ساده‌دل برای داشتن اندامی مناسب به سراغ باشگاه‌های بدنسازی و انواع و اقسام قرص‌های مضر و هورمونی غیرضروری می‌روند که در طولانی‌مدت باعث پدید آمدن عواقبی مانند ناتوانی جنسی، عوارض جسمی، روانی و معلولیت می‌شود. گاهی پخش برنامه‌هایی از سوی رسانه‌ها هم تاثیر منفی روی برخی از جوانان داشته، زیرا اغلب آنان تصور می‌کنند با داشتن چنین اندامی می‌توانند جلب توجه کنند. عده‌ای از افراد هم ممکن است در برابر فرهنگ دیگری احساس خودباختگی کنند و برای رفع احساس حقارت خود، تمایل به انجام چنین جراحی‌هایی داشته باشند. مثلا در پی شکست کشور ژاپن از آمریکا دیده شد که برخی از مردمان این سرزمین برای رفع احساس حقارت خود چشمان مورب خود را جراحی کردند. گاهی در سیاهپوستان آمریکایی هم دیده می‌شود که با تغییر شکل بینی، لب و پوست یا رنگ کردن موها به رنگ طلایی می‌خواهند احساس حقارت خود را برطرف کنند. چنین وضعیتی در برخی از خانم‌های کشورهای خاورمیانه‌ای بویژه ایران هم دیده می‌شود. این افراد سعی دارند ظاهر خود را مانند خانم‌های کشورهای اروپایی دربیاورند چون تصور می‌کنند آنان زیباترند در حالی که معیارهای زیبایی طی دهه‌های گذشته در دنیا یکسان و ثابت نیست. برای مثال زمانی که غذا به اندازه کافی نبود، خانم‌های چاق جذاب‌تر بودند چون تصور می‌شد این افراد غذای بهتر و بیشتری می‌خورند پس سالم‌تر هستند و بچه‌های سالم‌تر و بیشتری می‌زایند. زمانی هم زنانی با سینه‌های درشت به دلیل بهتر شیر دادن به فرزندانش هواخواه بیشتری داشتند. البته ممکن است زیربنای چنین فکری هنوز هم در برخی از مناطق کشورمان وجود داشته باشد. همچنین می‌توان به تفاوت معیار زیبایی برخی از قبایل سیاهپوست آفریقایی نسبت به اروپایی‌ها اشاره کرد. مثلا در این قبایل هر چه زن گردن بلندتری داشته باشد، زیباتر به نظر می‌رسد به همین دلیل از دوران کودکی فلزی بر گردن آنان آویزان می‌کنند تا باعث کشیدگی گردن آنان به صورت مصنوعی شود. در چین هم زنانی با پاهای کوتاه‌تر، جالب‌تر و زیباتر به نظر می‌رسیدند. سرخ‌پوستان بومی آمریکا هم اروپایی‌ها را به خاطر رنگ سفیدشان مسخره می‌کردند و به آنان لقب رنگ پریده‌ها را می‌دادند، اما فرهنگ مهاجم غربی به گونه‌ای رفتار کرد که خیلی از جوامع اگر ظاهرشان مانند آنان نباشد متهم به عقب‌ماندگی می‌شوند، به همین دلیل انجام چنین جراحی‌هایی در بین جوامع شیوع و رواج پیدا کرد.

انسان همیشه به طور طبیعی مشکلات روانی خود را به عوامل جسمی نسبت می‌دهد مثلا گاهی افراد کوتاه قد می‌گویند اگر من در ورزش موفق نیستم، علتش این است که قد من به اندازه کافی بلند نیست. بنابراین برای افزایش قد خود فریب برخی از آگهی‌های تبلیغاتی را می‌خورند. در صورتی که چنین نیست و باید بدانند برخی از ورزش‌ها مخصوص افراد کوتاه قد است؛ مثلا رشته سوارکاری. موفقیت اجتماعی هم به ظاهر افراد بستگی ندارد بلکه ارتباط مستقیمی با پشتکار وهدف‌های مناسب افراد دارد. بنابراین به نظر می‌رسد برای پیشگیری از این پدیده همه‌گیر باید سطح آگاهی عموم را نسبت به انجام چنین جراحی‌هایی افزایش داد زیرا ممکن است انجام چنین جراحی‌هایی، عوارض بسیار بدی داشته یا با خطر مرگ همراه باشد. متاسفانه طی چند دهه اخیر تبلیغات وسیعی برای چنین جراحی‌هایی صورت گرفته که باید جلوی آن را گرفت.

در وهله اول باید با این افراد پیش از انجام جراحی مشاوره شود. بنابراین جراحان زیبایی شامل جراحان پلاستیک و ترمیمی، متخصصان گوش، گلو و بینی و زنان باید نسبت به اختلال این بیماران آگاهی لازم را کسب کنند و پس از مشاوره و بررسی پرونده روان‌پزشکی آنان اقدام به انجام چنین عملی کنند. چون عواقب جراحی‌های غیرضروری ابتدا گریبانگیر خود این جراحان خواهد شد. حجم انبوه پرونده‌های دادگستری علیه جراحان پلاستیک و زیبایی در نظام پزشکی و قانونی گواه این گفته است.