کشاورزی کرخه به تاریخ می‌پیوندد

اگرچه خشکسالی و کم‌آبی علت اتخاذ تصمیمی مبنی بر عدم کشت در حوضه کرخه شده است، اما کارشناسان و مسئولان استان خوزستان آبگیری سد سیمره در استان ایلام و سرچشمه رود کرخه را عامل اصلی کم‌آبی و بی‌آبی این رود عنوان می‌کنند.

وضع منابع آبی در استان خوزستان امسال به گونه‌ای است که آورد رودخانه کرخه 83 درصد، رودخانه دز 59 درصد، رودخانه کارون 38 درصد و رودخانه مارون 22 درصد کاهش نشان می‌‌دهد که بر این اساس کشاورزان خوزستانی با ممنوعیت و محدودیت کشت و همچنین عدم تخصیص آب در برخی حوضه‌ها مواجه شده‌اند. حوضه رودخانه کرخه از آن جمله مناطقی است که طبق تصمیمات گرفته شده، از انجام کشت تابستانه محروم شده است.

کشت نکردن در حوضه کرخه در منطقه دشت آزادگان در حالی اعمال می‌شود که فعالیت و شغل اصلی مردمان این منطقه ازجمله سوسنگرد، بستان، هویزه و حمیدیه کشاورزی است و عدم کشت و پرداختن به کشاورزی علاوه بر این که به بیکاری کشاورزان و جوانان این منطقه منجر می‌شود، امرار معاش و وضع نقدینگی آنان را نیز با مشکل مواجه می‌کند.

نادری، یکی از کشاورزان منطقه دشت آزادگان در این ‌باره می‌گوید: کرخه کاملا بی‌آب شده است و به کشاورزان اعلام شده نباید کشت کنند، اما کشاورزان منبع درآمدی جز کشاورزی در این مناطق که غیرصنعتی است، ندارند.

وی می‌افزاید: کشاورزان درمانده و عاجز شده‌ و نمی‌دانند به که و کجا شکایت کنند، کسی صدای آنان را نمی‌شنود و نمی‌دانند یک فصل کشت نکردن کشاورز، مساوی با نداشتن یک فصل درآمد است. این در حالی است که کشاورزان به واسطه کار و فعالیت خود اکثرا به بانک مقروض هستند و در صورت پرداخت نشدن اقساط، جریمه نیز به آنها تعلق می‌گیرد.

رئیس نظام صنفی کشاورزان دشت‌ آزادگان با اشاره به وضع بحرانی کشاورزان این منطقه می‌گوید: با وجود اعلام ممنوعیت کشت از سوی سازمان آب و برق خوزستان، هیچ راهکاری برای امرار معاش کشاورزان و تامین هزینه‌های زندگی آنان اعلام نشده است.

حسین مرمضی‌پور ضمن ابراز نگرانی از شرایط موجود، در گفت‌وگو با مهر می‌افزاید: آنچه باعث نگرانی است، تبعات بیکاری جوانان منطقه است که متاسفانه نمی‌توان با وجود قاچاقچیان مواد مخدر و دام‌های گسترده شده در راه آنان آسوده‌‌خاطر بود.

وی با بیان این که ما در مرحله نخست خواستار تامین آب مورد نیاز کشاورزی منطقه از سوی دولت و مسئولان استان و شهرستان هستیم، می‌گوید: در غیر این صورت حداقل هزینه فصولی را که کشت انجام نمی‌شود به کشاورزان پرداخت کنند.

مرمضی‌پور خشکسالی‌های اخیر و نابودی کشاورزی در استان را نتیجه تصمیمات غیرکارشناسی و انتقال بی‌‌رویه آب کشاورزی از خوزستان به دیگر استان‌ها عنوان کرده و با بیان این ‌که هیچ حمایتی از سوی دولت از کشاورزان خوزستانی نمی‌شود، خاطرنشان می‌کند: شرایط موجود به کلی انگیزه کشاورزان را از بین برده و آسیب‌های زیادی به آنان وارد کرده است.

هشدار به وضع منابع آبی استان به دلیل خشکسالی و اعلام ممنوعیت کشت در حوضه کرخه و محدودیت در دیگر حوضه‌ها در حالی صورت می‌گیرد که سد سیمره در شهرستان ایلام در حال آبگیری است و با توجه به این که سیمره از سرشاخه‌های مهم رودخانه کرخه است، آبگیری این سد تاثیر جدی بر وضع کم‌آبی کرخه داشته است.

آبگیری سد سیمره در استان ایلام اوایل سال گذشته آغاز شد و با توجه به مخزن 8‌/‌2 میلیارد مترمکعبی این سد، آبگیری آن در شرایط معمول حداقل دو سال به طول می‌انجامد. این در حالی است که به عقیده بسیاری از کارشناسان صنعت آب و کشاورزی، آبگیری این سد در بالادست خوزستان موجب کاهش شدید بیلان آب رودخانه کرخه شده است. بر اثر آبگیری سد سیمره، از یک سو تامین آب کشاورزی مناطق دشت آزادگان‏، حمیدیه و هویزه در خوزستان و از سوی دیگر عملکرد تالاب هورالعظیم به‌عنوان سپر حفاظتی خوزستان در مقابل ریزگردها دچار اختلال شده است.

هدف اصلی ساخت این سد در حالی تامین برق اعلام شده که در احداث سدها، اولویت با تامین آب شرب، کشاورزی و حفظ محیط‌زیست است و تولید برق در اولویت‌های بعدی قرار دارد؛ نکته اساسی و مهمی که مسئولان هیچ‌ توجهی به آن ندارند.

دبیر انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان در همین‌باره می‌گوید: یکی از دلایل اصلی ضعف کرخه، آبگیری سد سیمره در زمان نامناسب بوده است.

حمیدرضا خدابخشی با بیان این که سرشاخه‌های رودخانه کرخه در چند استان کشور از جمله کردستان، همدان، مرکزی، لرستان، کرمانشاه و ایلام قرار گرفته است،‌ می‌افزاید: متاسفانه وزارت نیرو در تمام این سرشاخه‌ها بدون برنامه‌ریزی مشخصی اقدام به سد‌سازی و بهره‌برداری از این سدها از جمله سد سیمره کرده که این روند وضع منابع آبی در پایین‌دست کرخه را با چالش جدی مواجه کرده است.

وی با بیان این که آورد رودخانه کرخه در بهترین شرایط 5/4میلیارد مترمکعب است، می‌گوید: سد کرخه با مخزن 7/5 میلیارد مترمکعب می‌تواند کل آب را کنترل کند و یک مخزن اضافه داشته باشد و این در حالی است که تمام نیازهای پایین‌دست سد کرخه از جمله نیاز کشاورزی، شرب و صنعتی بیش از 2/5میلیارد متر مکعب است.

دبیر انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان با اشاره به طرح‌های سدسازی در بالادست کرخه و آبگیری نامناسب سد سیمره در وضع خشکسالی می‌افزاید: با این وضع، آبی که برای کشاورزی باید در کرخه ذخیره شود، به منظور تولید برق در سیمره ذخیره می‌شود و از سویی علاوه بر مشکلات موجود در حوضه کرخه آب مورد نیاز تالاب هورالعظیم نیز تامین نمی‌شود.

وی با اشاره به این که این وضع منجر به تولید کانون گرد و غبار و بیابانی شدن 200 هزار هکتار از تالاب هورالعظیم به دلیل عدم تخصیص آب می‌شود، بیان می‌کند: این در حالی است که در نقاط دیگری از استان با هزینه 500 میلیارد تومان مالچ‌پاشی و بیابان‌زدایی فقط 80 هزار هکتار در حال انجام است که این تناقض در ایجاد بیابانی در یک منطقه و هزینه کردن اعتبارات برای بیابان‌زدایی در منطقه دیگر، نشان از بی‌تدبیری و مشکلات برنامه‌ریزی است.

 در همین حال استاندار خوزستان نیز به طور جدی خواستار توقف آبگیری سد سیمره شده است.

سید جعفر حجازی، وضع حوضه کرخه را علاوه بر شرایط جوی و خشکسالی، مرتبط با آبگیری سد سیمره در شهرستان دره‌شهر از توابع استان ایلام اعلام می‌کند و می‌گوید: با توجه به کاهش شدید حوضه آبریز کرخه و بروز مشکلاتی در این بخش، تلاش و پیگیری‌هایی برای توقف روند آبگیری سد سیمره در بالادست خوزستان صورت گرفته که تاکنون بی‌نتیجه بوده است.

وی با بیان این که با آبگیری سیمره حجم آب ورودی به سد کرخه بشدت کاهش یافته، می‌افزاید: لازم است از 500 میلیون مترمکعب آب ذخیره شده در سد سیمره، در حدود 300 میلیون مترمکعب آن برای تامین حوضه کرخه رهاسازی شود.