علم برای هنر، هنر برای علم

صنعت سینما بسیار از ایده های علمی استفاده کرده تا سود خود را افزایش دهد و تماشاگران را مجذوب خود کند و شاید لازم باشد ادای دینی هم نسبت به مسائل علمی بکند. فیلم سینمایی تماس (Contact) که چندی پیش از سیمای ایران نیز پخش شد نمونه ای از این ادای دین سینما به ساحت علوم است.
داستان فیلم تماس به زندگی دانشمند جوانی به نام دکتر الینور یا الی می پردازد؛ دانشمندی که هنگام کودکی عاشق جستجوی رادیویی و برقراری تماس با فواصل دورتر بوده است.
وی هنگام رصد یک بارش شهابی پدر خود را که به وی زیبایی آسمان و امکان برقراری تماس را آموخته بود از دست می دهد و سالها بعد در مرکز رادیوتلسکوپ آرسیبو در پورتوریکو به فعالیت می پردازد.
پروژه او جستجوی علایم رادیویی است که ممکن است منشایی غیرطبیعی داشته و گونه ای از موجودات هوشمند آنها را ارسال کرده باشند. طرح او با مخالفت های دولتی مواجه می شود و سرانجام با ممارست یک مرکز خصوصی می تواند زمانی برای استفاده از آرایه رادیوتلسکوپ های مکزیک بگیرد و با کمک همین ابزار است که موفق به برقراری ارتباط با موجودات فضایی می شود و سپس می فهمد این تمدن بیگانه نقشه ساخت ابزاری را برای زمینیان ارسال کرده تا با آن به سفر در کیهان بپردازد.
این دستگاه یک گذرگاه ورود به یک کرم چاله است و الی می تواند با کمک این کرم به سفری در اعماق کیهان برود. تمام قسمت های اصلی این فیلم با هدایت و راهنمایی دانشمندان ساخته شده است و تمام مطالب اصلی نظیر نشانه روی رادیوتلسکوپ ها، تحلیل سیگنال های رادیویی و بسیاری دیگر مطابق روشی است که در دنیای واقعی اتفاق می افتد.
این فیلم هنگامی که به بحث سفر در فضا و زمان می رسد و ساختارهای کرم چاله ای را مطرح می کند می کوشد تصویری ارائه کند که بر مبنای باورهای پذیرفته شده درخصوص این تونلهای فرضی در میانه فضا زمان باشد.
این فیلم در آغاز نمایی طولانی و بی صدا را مقابل چشمان انسان می گذارد که ساخت آن بیشتر از 7ماه وقت گرفته است ؛ نمایی که از روی زمین آغاز و به اعماق کیهان به پیش می رود و در طراحی آن از تصاویر ماموریت های فضایی تلسکوپ فضایی هابل سود جسته شده است.
بررسی دقیق و ساختار منطقی فیلم باعث شد بیشتر تماشاگران این فیلم تحت تاثیر عمیق قرار بگیرند و احساس کنند وظیفه ای در این جستجو دارند. از آن مهمتر فیلم با استفاده از بیان هنرمندانه امکان جستجو برای یافتن دور از ذهن ترین پرسشها را برای افراد عادی نیز امکانپذیر کرد. و بدین ترتیب توجه مردم عادی را به آسمان ها جلب کرد، پس از اکران این فیلم تعداد افرادی که نرم افزار SETIhomeرا روی رایانه خود نصب و در طرح جهانی جستجوی موجودات هوشمند فرازمینی مشارکت کردند به طور غیرقابل باوری رشد یافت.
در برنامه SETI، افراد بسته های اطلاعاتی را که رادیوتلسکوپ آرسیبو (که بخش عمده ای از فیلم Contactدر کمپ اصلی آن می گذرد) از اعماق فضا تهیه کرده ، دریافت می کنند و این نرم افزار به عنوان یک محافظ صفحه نمایش به جستجوی سیگنال های غیرعادی در آن می پردازد و نتیجه به مرکز دانشگاه برکلی ارسال می شود.
انجام این طرح بدون مشارکت عمومی مردم عملا غیرممکن بود، چرا که حجم بالای داده ها زمان انجام تجزیه به وسیله یک رایانه را ناممکن می کرد، اما با تقسیم آن به میلیون ها رایانه کوچک ، این طرح با هزینه ای ناچیز و کمک جهانی به انجام می رسید.


ارتباط متقابل

در این سیستم و بر این مبنا دانش و هنر به هم پیوند خورده و نتیجه ای پربار برای هریک از دو شاخه را به وجود آورده اند.
از یک سو، دانشمندان داده های خود را در اختیار هنرمندان قرار می دهند تا آنها با بیان این داده ها به زبان هنری و زیبا، توجه عموم مردم را به خود جلب کنند و بدین ترتیب پشتیبان های بیشتری برای طرحهای علمی شکل بگیرد و از سوی دیگر دید مردم نسبت به پدیده های علمی اصلاح شود و در سوی دیگر هنرمندان نیز با در اختیار قرار دادن تخیل خود که بر مبنای اصول علمی شکل گرفته ایده هایی را برای تحقیق در اختیار دانشمندان می گذارند تا به مدد روابط علمی به رشد دانش و فناوری بپردازند.
در جهان علم باید از همه ظرفیت ها سود جست و رشد همه جانبه علوم بدون مشارکت همه اقشار و بویژه هنرمندان ممکن نخواهد بود. الگوهای تجربه شده کشورهای مختلف که منجر به نتایج مثبت در این خصوص شده است ، می تواند از سوی هنرمندان و محققان ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد تا شتاب علمی به سوی آینده آهنگی سریع تر به خود بگیرد!

پوریا ناظمی