قاتل زنان

در این مطلب در مورد علایم بیماری سرطان سینه ، روشهای پیشگیری ، تشخیص و درمان آن با آقای دکتر علی عرب خردمند عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو گروه جراحی انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی تهران به گفتگو پرداخته ایم.

کد خبر: ۴۶۷۲۵

با پیشرفت علم پزشکی و تشخیص دقیق بیماریها، دیگر جایی از بدن را نمی توان نام برد که از دست سرطان در امان مانده باشد. اصلا این سرطان از کجا پیدا می شود؛
به طور واضح هنوز مشخص نشده است ؛ اما آن چیزی که ما می دانیم این است که هر روز سلولهای زیادی در بدن تکثیر پیدا می کنند.
در میان این میلیون ها سلول در حال تکثیر گاهی بی نظمی هم ایجاد می شود و به جای تولید یک سلول طبیعی ، یک سلول ناسالم و غیرعادی ایجاد می شود.
البته بدن هم بیکار نمی نشیند و با استفاده از مکانیسم های طبیعی و دفاعی خود این سلولهای ناهنجار را از بین می برد. اما گاهی به عللی که هنوز مشخص نشده اند، دفاع طبیعی بدن از پس این سلول بر نمی آید.
این سلولها هم به رشد و تکثیر غیرعادی خود ادامه می دهند و در نهایت سرطان را به شکل توده ای در بدن ایجاد می کنند.

با این اوصاف آیا احتمال چنین اتفاقی در همه یکسان است ، یا این که به عوامل دیگری هم مربوط است؛
منظورم این است که آیا احتمال بروز سرطان پستان در همه خانمها به یک اندازه است؛
از لحاظ آماری چیز خاصی نمی توان گفت ، ولی در کل خانمهایی که حاملگی یا شیردهی نداشته اند، کمی بیشتر از بقیه در معرض سرطان پستان قرار دارند.
خانمهایی که سابقه ابتلا به سرطان را در خانواده مادری خود دارند نسبت به آنهایی که این سابقه فامیلی را ندارند، نیز خطر ابتلای بیشتری خواهند داشت. به هر حال ، این اختلافات زیاد نیست و به گونه ای نیست که مثلا بگوییم اگر کسی این شرایط را نداشت ، احتمال ابتلا ندارد به عبارت دیگر، می توانم بگویم که همه خانمها در معرض سرطان پستان هستند.

سرطان پستان با چه علایمی ظاهر می شود؛
بستگی به میزان پیشرفتگی تومور دارد این سرطان ممکن است در مراحل اولیه هیچ نشانه و علامت ظاهری از خود بروز ندهد و صرفا به طور اتفاقی یا طی بررسی های Check-up در یک عکس ماموگرافی تشخیص داده شود، ولی وقتی که تومور بزرگتر شود، سلولهای سرطانی حجمی را در پستان ایجاد می کنند که به لحاظ فیزیکی محسوس است.
در این مرحله دیگر علایم بالینی ظاهر شده اند. ساده ترین علامت بالینی ، معمولا لمس یک توده یا غده در داخل نسج پستان از سوی خود بیمار است.
اگر باز هم این توده بزرگتر شود، به علت درگیر شدن بافتهای دور و اطراف و تهاجم تومور به نسوج مجاور علایم دیگر نیز بتدریج ایجاد می شوند.
پستان تغییر شکل پیدا می کند، نوک سینه به طرف داخل کشیده می شود یا جهت نوک سینه عوض می شود. به هر حال شکل و فرم ظاهری پستان تغییر پیدا می کند و با سمت سالم متفاوت می شود.
اگر ضایعه از این هم بیشتر پیشرفت کند، با گرفتاری پوست ، تغییر شکل ظاهری پوست ، به صورت تورفتگی ، زخم ، قرمزی و علایم دیگر ایجاد می شود.
در این موارد گاهی علامت بیمار وجود توده ای در ناحیه زیر بغل است که در اصل از گرفتاری غدد لنفاوی زیر بغل از سوی تومور ناشی شده است.

اگر خانمی به وجود برخی از این علایم در سینه خود مشکوک شد چه اقداماتی برای تشخیص قطعی سرطان سینه نیاز است ؛
خانمها از سن باروری تا بعد از یائسگی در معرض بروز سرطان پستان هستند. با این حال ، اصل شیوع این بیماری از سنین 30-35 سالگی به بعد است و خانمها باید از این سن به بعد تحت کنترل پزشکی و دقیق پستان قرار گیرند.
در صورت شک به این بیماری ، اولین کاری که یک خانم باید انجام دهد این است که به پزشک مراجعه کند.
البته بررسی و درمان سرطان پستان عمدتا به عنوان یکی از کارهای تخصصی پزشکان جراح محسوب می شود. معاینه پستان می تواند برای یافتن تغییرات ایجاد شده در پستان کمک کننده باشد و جراح می تواند بر حسب این تغییرات تصمیم بگیرد که آیا کار دیگری برای تشخیص بهتر لازم است یا خیر. کارهای اضافه تر تشخیصی انجام ماموگرافی و برای تکمیل آن انجام سونوگرافی است.
اگر در ماموگرافی یا سونوگرافی ضایعه ای یافت شود، می توان برای تکمیل تشخیص از بیوپسی از ضایعه کمک گرفت. بیوپسی از پستان می تواند به صورت سرپایی و با استفاده از سوزنهای خاصی انجام شود و یا این که به شکل یک جراحی باز و حین بیهوشی انجام گردد.
به هر حال قسمتی از بافت این ضایعه برای پاتولوژی فرستاده می شود و جواب پاتولوژی نتیجه نهایی را قطعی خواهد کرد.

شما چه اقداماتی را به خانمها توصیه می کنید تا در صورت وجود بیماری زودتر آن را تشخیص بدهند.
خانمهایی که سابقه فامیلی سرطان پستان دارند باید از 30سالگی و قطعا از 35سالگی معاینه دوره ای پستان را آغاز کنند و خانمهایی که این سابقه خانوادگی را ندارند باید از 35تا 40سالگی این قضیه را شروع کنند. برنامه معاینات دوره ای پستان شامل چند قسمت است.
یکی از آنها انجام معاینه ماهانه پستان از سوی خود فرد است. مورد بعدی انجام ماموگرافی است. کسانی که سابقه خانوادگی این سرطان را دارند.
باید در سن 35سالگی و اگر سابقه فامیلی نداشته باشند در 40سالگی یک ماموگرافی اولیه و پایه بیماران را پیگیری کرد. اگر فرد سابقه خانوادگی ندارد.
باید در سنین بین 40تا 50سال هر 2سال یکبار، دوباره ماموگرافی شود در ضمن هر 6ماه تا یکسال یکبار هم به پزشک مراجعه کند تا مورد معاینه قرار بگیرد در خانمهای بالاتر از 5سال ماموگرافی باید هر یک سال یکبار تکرار گردد، تا به تشخیص زودتر سرطان پستان کمک کند.
در کل همیشه انتظاری که ما داریم این است که سرطان را قبل از این که به صورت یک توده قابل لمس در آید، تشخیص بدهیم که در این حالت هم اقدامات جراحی موفقیت آمیزتر و محدودتر هستند و باعث آسیب کمتری چه از نظر ظاهری و چه از نظر عوارض به بیمار خواهند شد و هم از طرف دیگر در چنین حالاتی ، بقای عمر بیمار تقریبا مثل بقای عمر کسانی است که اصلا این سرطان را ندارند.
باید تاکید کنم که برای تشخیص زودرس سرطان پستان ، معاینه یک اقدام اساسی نیست.، بلکه آن چیزی که مهم است انجام ماموگرافی است که می تواند بیماری را قبل از معاینه و قابل لمس شدن تشخیص بدهد، چون تنها وقتی یک سرطان را می توان با معاینه تشخیص داد که حداقل یک سانتی متر قطر پیدا کرده باشد که به معنای این است که مدت زمان زیادی از بروز سرطان گذشته است.

موردی که خیلی درباره آن صحبت می شود و شما هم به آن اشاره کردید، موضوع انجام معاینه از سوی خود فرد (Self Examination)است. این معاینه به چه صورت باید انجام شود؛
همان طور که عرض کردم ، وقتی بیمار می تواند توده را لمس کند که حجیم شده باشد. پس این اقدام روش موثری برای تشخیص زودرس نیست و نمی تواند جای اقدامات اساسی تر مثل ماموگرافی را بگیرد ولی خوب باتوجه به این که هزینه ای ندارد استفاده از آن ضرری ندارد.
معاینه بهتر است زمانی انجام شود که پستان ها خیلی حساس نیستند، یعنی بعد از اتمام قاعدگی و قبل از تخمک گذاری (چیزی حوالی روزهای 8تا 15بعد از شروع قاعدگی). این فاصله زمانی ، زمان مناسب برای انجام معاینه است.
بهترین حالت معاینه وقتی است که فرد داخل حمام است و در واقع پوست مرطوب و خیسی دارد می توان با مایعی شبیه شامپو و یا صابون اصطکاک پوست را کم کرد.
هنگامی که فرد دست خود را به بالای سرش می برد و در اصل پستان حالت کشیدگی روی قفسه سینه پیدا می کند، با دست مقابل سینه ها را لمس می کنند و دقیق معاینه می کنند تا ببینند که آیا می توانند در داخل آن توده یا برجستگی خاصی پیدا کنند و یا خیر.
در ضمن باید جلوی آینه هم بایستند تا ببینند که آیا تغییر شکل خاصی و یا عدم تقارن خاصی بین سینه ها وجود دارد و یا نه. اگر ماهی یک بار این معاینه تکرار شود کفایت می کند.

به طور کلی آیا این امکان وجود دارد که از بروز سرطان پستان پیشگیری کنیم؛
فی الواقع کارهایی که می توان برای پیشگیری انجام داد، خیلی محدود است ، ولی چیزی که به طور قطع می توان به آن اشاره کرد این است که از تحریکات هورمونی روی نسج پستان خودداری کنیم.
در خانمهایی که به سن یائسگی می رسند و دچار علایم یائسگی می شوند، گاهی در آنها برای بهبود علایم از جایگزینی هورمون ها استفاده می شود. همین جایگزینی هورمون ها می تواند خطر ابتلا به سرطان پستان را در این افراد افزایش دهد.
بنابراین شاید بهترین توصیه برای پیشگیری از سرطان پستان عدم استفاده از هورمون ها و کاهش تحریک هورمونی پستان باشد. طبعا در بعضی موارد استفاده از این درمان های جایگزینی هورمونی ضروری است و پزشک صلاح می بینند که از آنها استفاده کند، اما توصیه اکید بر این است که به هیچ وجه سر خود از این داروها استفاده نشود.

آیا قرصهای پیشگیری از بارداری که خانمها برای جلوگیری از بچه دار شدن استفاده می کنند، همین اثر را دارد؛
این قرصها در اصل حاوی هورمون هایی هستند که همه روزه و به طور عادی از تخمدان های خانمها، قبل از یائسگی ترشح می شود. بنابراین مصرف آنها اثر متفاوتی روی پستان ندارد و احتمالا خطرساز نیست.
اما بعد از یائسگی دیگر تخمدان ها این کار را انجام نمی دهند و اگر فرد قرص هورمونی مصرف کند، در اصل یک تحریک هورمونی اضافی به نسج وارد کرده که می تواند مستعد کننده بیماری باشد.

متاسفانه در کشور ما هنوز خیلی از خانمها وقتی متوجه بیماری می شوند که کاملا سرطان پیشرفت کرده ، پس با اجازه شما کمی هم درباره درمان سرطان پستان صحبت کنیم.
درمان سرطان پستان در اصل 2بخش دارد. یکی بخش جراحی است و دیگری درمان های تکمیلی ، درمان اولیه اکثرا جراحی است ، یعنی باید توده را از پستان خارج کرد. حالا بسته به شرایط و حجم پستان و توده ممکن است فقط خود توده را برداریم و یا شاید مجبور شویم در بعضی اوقات همه پستان را برداریم.
به عبارت دیگر، همیشه الزامی نیست همه پستان را برداریم و این بستگی به اندازه توده اولیه دارد. پس هرچه زودتر سرطان را تشخیص دهیم ، احتمال این که بتوان بخش بیشتری از پستان را نگه داشت ، بیشتر است ؛ اما بخش دوم ، درمان های تکمیلی است که شامل شیمی درمانی و رادیوتراپی خواهد شد و بنا به شرایط هر بیمار و هر سرطان ، مثلا این که غدد لنفاوی موضعی درگیر هستند و یا خیر، از پروتکل های خاصی برای هر بیمار استفاده می شود.
به هر حال اول باید جراحی کرد و بعد بسته به شرایط و ماحصل جراحی از نظر درگیری غدد لنفاوی ، نوع و میزان درمان های جانبی را تعیین کرد. یک نکته خاص درباره جراحی سرطان پستان ، بروز مشکلات روانی در میان خانمها پس از جراحی است.

چرا این مشکل در سرطان پستان مشهودتر است؛
خود سرطان یک مشغله فکری برای فرد ایجاد می کند که معمولا خودش را به صورت افسردگی نشان می دهد و شاید درباره تمام سرطان ها یکسان باشد؛ اما سرطان پستان یک مشخصه متفاوت دارد و آن هم این است که به علت نقصی که در بدن و ظاهر خانم به دنبال برداشتن پستان ایجاد می شود، یک مشغله و مشکل فکری اضافی هم برای خانم مبتلا ایجاد می شود.
پس در این سرطان مشکل روانی هم به خاطر خود سرطان است و هم از نقص عضو ناشی می شود. به هر حال روان درمانی بسیار کمک کننده است و می تواند بیمار را از جهات مختلفی کمک کند.

در این موارد، جراحی پلاستیک تا چه حد می تواند کمک کننده باشد؛
تکنیک ها و راههای مختلفی برای ترمیم نقص ظاهری و شکل پستان وجود دارد که می توانند این احساس نقص ظاهری را از بیمار بگیرند و از نظر روحی و روانی کمک شایانی به بیمار بکنند.
در این روشها که طی 2دهه اخیر خیلی پیشرفت کرده اند از بافتهای خود بیمار، مثلا جدار شکم و یا عضلات پشت و یا گاهی از پروتزها و وسایل کمکی و ساختگی استفاده می کنند و نسج پستان را به شکلی تقریبا مشابه با شکل اولیه اولیه درمی آورند که احساس نقص عضو را خیلی خیلی کاهش می دهد.
بخصوص این کار در افراد مجرد، بهبود وضعیت روانی را بوضوح می توان با انجام این کار مشاهده کرد.

حالا اگر فردی به این بیماری مبتلا شد، آینده وی چطور است؛ صریح تر می پرسم ، چقدر زنده می ماند؛
بقای عمر و طول عمر بیماران سرطانی بستگی به میزان پیشرفت بیماری دارد.
پس به طور کلی نمی توان چیزی گفت اما اگر سرطانی باشد که در مرحله اول باشد، یعنی قطر توده از یک سانتی متر کمتر باشد و یا تعداد غدد لنفاوی زیربغل که از سوی تومور درگیر شده کمتر از 4 عدد باشد، به عبارت دیگر، کسانی که سرطان های آنها به طور زودرس تشخیص داده می شود، بقای عمر طولانی دارند و در اصل طول عمر آنها با افراد سالم فرق چندانی نمی کند.
پس هر کسی که مبتلا به سرطان پستان می شود، نباید فکر کند که عمرش به پایان رسیده و امکان درمان برای وی وجود ندارد. به هر حال هر چه بیماری پیشرفته تر باشد، طول عمر هم کمتر می شود.
ولی حتی در این موارد هم برای بیماران کارهای زیادی می توان انجام داد و بنابراین هیچ وقت نباید ناامید شد.