مصرف خودسرانه دارو ممنوع!

آمارها نشان می‌دهند مصرف دارو در کشورمان با توجه به میزان جمعیت، غیراستاندارد است. معمولا چه داروهایی در کشور ما مصرف بالایی دارند؟

داروهایی که مصرف آنها در کشور ما و البته در بسیاری از کشورها بالاست، داروهای ضددرد یا همان مسکن‌ها هستند. خیلی‌ها عادت کرده‌اند با شروع هر دردی سریع یک مسکن مصرف کنند. این مساله در افراد سالخورده که دچار دردهای عضلانی و استخوانی می‌شوند بیشتر دیده می‌شود. حتما شما هم بارها از این عزیزان شنیده‌اید که مثلا می‌گویند اگر مسکن نخورم نمی‌توانم از جایم بلند شوم یا قدم از قدم بردارم. ولی باید بدانید چنانچه مسکن‌ها در دوزهای بالا یا طولانی‌مدت مصرف شوند با توجه به نوع دارو می‌توانند عوارضی مانند نارسایی کلیوی را در فرد مصرف‌کننده به وجود آورند. بعضی از مسکن‌ها مانند استامینوفن در دوزهای بالا می‌تواند باعث آسیب شدید و یا حتی از دست رفتن کل کبد شود.

دسته دیگری از داروها که مردم در خوددرمانی از آن استفاده می‌کنند، آنتی‌بیوتیک‌ها هستند. مصرف سر خود آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند مقاومت میکروبی در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها را به وجود آورد به طوری که آنتی‌بیوتیک‌های ضعیف دیگر قادر به از بین بردن میکروب‌ها نیستند و به همین دلیل است که صنعت داروسازی دنیا دائما در حال ساخت نسل جدید آنتی‌بیوتیک‌هاست.

دسته بعدی از داروها که مصرف بالایی در جامعه ما دارد کورتون‌ها هستند. اگرچه مصرف این دسته از دارو‌ها اغلب به تجویز پزشک است و کمتر شاهد مصرف آن به صورت خودتجویزی هستیم، اما آمار و ارقام نشان از مصرف بالای این دارو دارد.گاهی پزشک مجبور است برای کنترل بیماری دوزهای بالا و طولانی مدت کورتون را برای بیمار تجویز کند ولی در مواردی مانند سرماخوردگی مصرف کورتون‌هایی مانند دگزامتازون به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. برخی از پزشکان برای بهبود حال عمومی بیمار و کاهش طول مدت بیماری آن را تجویز می‌کنند در حالی که دگزامتازون هیچ تاثیری در افزایش روند درمان و بهبود حال عمومی بیمار ندارد. لازم است بدانید دگزامتازون یکی از قوی‌ترین و طولانی‌اثرترین کورتون‌هاست. مصرف طولانی‌مدت کورتون‌ها با تاثیر بر محور هیپوفیز ـ هیپوتالاموس آدرنال را تضعیف کرده و موجب پوکی استخوان، افزایش قندخون، عوارض روانی کوتاه‌مدت و تغییر شکل محل تجمع چربی‌ها در بیمار می‌شود.

آلودگی هوای شهرهای بزرگ امروزه از مهم‌ترین عوامل بروز بسیاری از بیماری‌ها و ازجمله حساسیت‌های چشمی است. یکی از باورهای غلط بین مردم این است که در چنین شرایطی به داروخانه مراجعه می‌کنند و می‌گویند یک قطره استریل چشمی به من بدهید در حالی که باید بدانید تمام قطره‌های چشمی استریل بوده و همگی دارو محسوب می‌شوند و باید با تجویز پزشک مصرف شوند. تنها در برخی موارد دکتر داروساز می‌تواند با توجه به مشکل فرد قطره‌هایی را بدون تجویز پزشک و البته برای مصرف کوتاه‌مدت به بیمار بدهد.

ویتامین‌ها از جمله قرص‌هایی هستند که در قفسه داروی اغلب منازل به وفور دیده می‌شود و به عبارتی نقل و نبات این روزهای مردم به شمار می‌روند و متاسفانه در بیشتر موارد به توصیه دوستان یا به تشخیص خود فرد تهیه شده‌اند. خیلی‌ها فکر می‌کنند مصرف بی‌رویه و بدون تجویز ویتامین‌ها هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند در حالی که باید بدانید مصرف بیش از حد ویتامین‌هایی مانند K، E، D و A که محلول در چربی هستند و مقدار اضافه آن از بدن دفع نمی‌شود، برای سلامت مضر است. اما ویتامین‌های محلول در آب مثل ویتامین C چنانچه بیش از نیاز بدن مصرف شود از بدن دفع می‌شود. بنابراین استفاده از ویتامین‌ها برای افرادی که تغذیه مناسب دارند لازم نیست مگر در مواردی که پزشک تشخیص دهد.

اگر 2 داروی متفاوت را با هم بخورید یا دارو را با غذایی مصرف کنید، ممکن است اثرات متفاوتی را در مقایسه با مصرف دارو به تنهایی در بیمار به وجود آورند که به آن تداخل دارویی می‌گویند. البته در برخی موارد این مساله می‌تواند باعث افزایش تاثیرات درمانی شود و سودمند است. اما گاهی تداخلات زیانبار است و می‌تواند ناشی از مصرف داروی بدون نسخه یا بی‌توجهی پزشک باشد. بنابراین بهتر است به هشدارهای روی برچسب دارو توجه کنید و اگر دارویی مصرف می‌کنید پزشک را در جریان بگذارید. تداخل دارو با دارو زمانی رخ می‌دهد که دو یا چند دارو به یکدیگر واکنش نشان می‌دهند. که می‌توانند عوارض جانبی در پی داشته باشند و گاهی مصرف دارو با یک غذا یا نوشیدنی می‌تواند میزان تاثیرات مورد انتظار از آن دارو را تغییر دهد. بنابراین با تغییر زمان مصرف دارو می‌توان از تغییر تاثیر دارو جلوگیری کرد. مصرف یک دارو باید با توجه به شرایط خاص جسمانی هر فرد تجویز شود. ممکن است یک داروی خاص در فردی با واکنش‌هایی همراه باشد و دارویی ظاهرا ساده را به ماده‌ای خطرناک تبدیل کند. مثلا فردی که فشارخون دارد اگر از داروهای ضداحتقان استفاده کند ممکن است واکنش‌های ناگواری برایش پیش بیاید. تداخلات دارویی خوشبختانه اغلب قابل پیشگیری هستند و بیشتر پزشکان با این تداخلات آشنایی دارند اما چنانچه پزشک هنگام نوشتن دارو توجه کافی در این زمینه نداشته باشد، دکتر داروساز موظف است تداخل را شناسایی کند و به بیمار توضیح دهد و بیمار باید دوباره به پزشکش مراجعه کند. زیرا طبق قانون کشور، تغییر تجویز پزشک تنها باید توسط خود پزشک صورت گیرد.

نقش داروساز در داروخانه فقط پیچیدن نسخه بیمار نیست. امروزه اهمیت نقش داروسازان در تسهیل بهبود بیمار از طریق مشاوره دارویی ثابت شده است. در واقع داروساز آخرین حلقه اتصال گروه پزشکی با بیمار است و همین مسوولیت آنان را در قبال بیماران دوچندان می‌کند. اما گاهی به دلیل شلوغی، کمبود وقت یا بی‌‌توجهی برخی داروسازان به این مهم، شاهدیم که بیمار به دلیل بی‌اطلاعی از نحوه مصرف صحیح دارو یا زمان مناسب مصرف آن هیچ نتیجه‌ای از مصرف دارو نگرفته است. مثلا بیماری بوده که بعد از 20 سال مصرف اسپری تنفسی به دلیل ناآشنایی با نحوه صحیح مصرف آن بیماری او کنترل نشده و هیچ نتیجه‌ای از روند درمانی نگرفته است. داروساز لازم است در مورد داروهای بدون نسخه نیز راهنمایی لازم را بیماران ارائه دهد.

شاید شما هم بارها این خبر را از رسانه‌های مختلف شنیده یا خوانده باشید که ایران جزو یکی از پرمصرف‌ترین کشورها در زمینه لوازم آرایشی و بهداشتی است. آنچه باعث نگرانی بیشتر در زمینه این محصولات پرمصرف است این که حجم وسیعی از این لوازم به صورت قاچاق وارد کشور می‌شود و نظارتی روی کیفیت و سلامت و شرایط حمل و نقل آنان صورت نمی‌گیرد و احتمال این‌که تقلبی بوده یا فاسد شده باشند زیاد است. بنابراین برای تهیه لوازم آرایشی و بهداشتی حتما باید توجه و دقت لازم صورت گیرد. توصیه می‌شود این لوازم را از مراکز مجاز و معتبر بخرید و حتما به داشتن مجوز آن که همان برچسب فارسی نصب شده روی آن است توجه کنید، زیرا کالای دارای مجوز از راه‌های قانونی وارد کشور شده، در شرایط مناسب حمل شده و از شرکت‌های معتبر تهیه شده است و چنانچه برای مصرف‌کننده مشکلی پیش بیاید، کسی هست که مسوولیت آن را بپذیرد. ولی کالاهای قاچاق هیچ‌یک از این پشتوانه‌ها را ندارد. منظور از مراکز معتبر تنها داروخانه‌ها نیست بلکه علاوه بر داروخانه‌ها می‌توان این لوازم را از فروشگاه‌های معتبری مانند نمایندگی‌های کارخانه تولیدکننده تهیه کرد.