زمان با هم بودن کم است

بذری، تهیه‌کننده برنامه در ارتباط با ساعت شنی می‌گوید: این مسابقه خانواده‌ها را با آموزه‌های اصیل ایرانی آشنا می‌کند. کارکرد این آموزه‌ها را در تعاملات بین اعضای خانواده به صورت تلفنی مطرح می‌کنیم و پاسخ را می‌شنویم، چون به اعتقاد من انسان به آن چیزی که می‌گوید اعتقاد دارد و درواقع باید بگویم آن چیزی را که باور داریم بر زبان می‌آوریم. فکر می‌کنم پرداختن به این موضوعات در چنین شرایط پرچالش اجتماعی، بسیار مفید باشد بخصوص این‌که صحبت‌ها با حضور کارشناس تحلیل می‌شود تا به این مهم برسیم که چقدر با این آموزه‌ها و سنت‌ها تطابق داریم.

او در ارتباط با کارشناسان نیز می‌افزاید: در این برنامه از 2 کارشناس در حوزه روانشناختی استفاده شده است. این مسابقه در دل سیمای خانواده قرار دارد و در راستای اهداف سیمای خانواده طراحی شده است.

او می‌گوید: یکسری سوالات علمی و مهارتی در ارتباط با خانه و خانه‌داری که مورد نیاز خانواده‌ها در دنیای امروز است، مطرح شده و علاوه بر آن یکسری سوالات هوش هم پرسیده می‌شود. در واقع مجموع مسابقه زمان مرسوم مطابق با ساعت شنی را تداعی می‌کند.

بذری پیش از این برنامه‌هایی چون ترمه و طلا (درباره خلاقیت کودک)، رنگ سوم (نوجوانان و روحیه خلاقانه و نوآورانه آنان) معلمان نمونه، خلاقیت کودک (سیر تعلیم و تربیت کودک) و سیر تحولات مقتل‌خوانی در تاریخ اسلام را داشته است.

او در ارتباط با انتخاب مجری می‌گوید: وقتی ایده و طرحی مطرح می‌شود با همفکری تلاش می‌کنیم مجری، متناسب با فضای برنامه انتخاب شود و با توجه به این‌که طرح برنامه هم از محمد سلیمی بود فکر کردم برای این برنامه مناسب است.

او ادامه می‌دهد: من به دنبال مسابقات پر و پیمان‌تری بودم، ولی فضای برنامه و محدودیت زمانی اجازه نداد، اما کوشیده‌ایم از کلیشه بودن دور باشیم.

بذری بر این باور است که موفقیت یک برنامه به عوامل متعددی بستگی دارد و در این ارتباط می‌گوید: فکر می‌کنم موفقیت باید به وسعت دریا تعریف شود، چون به شاخص‌ها و عوامل بی‌شماری بستگی دارد که در عین حال، قابل دستیابی نیز است. اولین چیزی که در توفیق یک برنامه نقش مهمی دارد ایده است و بعد منابعی که می‌توان به برنامه تخصیص داد اعم از انسانی و تجهیزات. از عوامل دیگر می‌توان به شکل و قالب جدید برنامه اشاره کرد، به طوری که هم نو باشد و هم محتوای خوبی داشته باشد، زیرا تناسب محتوا با شکل و فرم برنامه بسیار مهم است. عامل بعدی، حمایت‌های مادی و معنوی مدیران رسانه است.

او ادامه می‌دهد: آنچه یک برنامه را از موفقیت دور می‌کند این است که سلیقه‌های فاقد اصول و جذابیت‌های هنری در برنامه دخالت داده شوند. اگر سلیقه‌ای توام با جذابیت بصری و هنری باشد قابل پذیرش است، ولی ما حق نداریم مشکل فردی را مشکل همه مردم در گستره جغرافیایی کشور تلقی کنیم. به عبارتی برای این‌که برنامه موفق باشد باید از خود شیفتگی پرهیز کنیم. آنچه در یک برنامه، بسیار مهم است این که باید در برنامه به مسائل مبتلا به مردم و جامعه و اقشار گوناگون پرداخته شود. اینها از نظر من به عنوان شاخصه‌های موفقیت قابل بیان هستند.

او اظهار می‌کند: انجام فرآیند درست برنامه‌سازی براساس اصول تعریف شده‌ای است که در عین حال گروهی همدل و همفکر را می‌طلبد. هرچه گروه، سازگاری بیشتری داشته باشد از اتلاف منابع بیشتر جلوگیری می‌شود و به اثربخشی پروژه هم بیشتر کمک می‌کند.

این‌که من بخواهم بگویم موفق بوده‌ایم یا نه کار درستی نیست. به نظر من مخاطبان و کسانی که متولی ارزیابی و نظارت هستند باید درباره برنامه قضاوت کنند، اما همه تلاش ما بر این بوده که در راستای ارزشی و ارزیابی، اهداف و ماموریت‌های محتوایی برنامه را بخوبی انجام دهیم و نیازهای مخاطب را برآورده کنیم.

او تصریح می‌کند: دکور، مجری، سایر پلی‌بک‌ها، مباحث کارشناسی که در برنامه مطرح می‌شود و... همگی پازل‌هایی هستند که اگر به درستی کنار هم چیده شوند می‌توانند خاصیت هم‌افزایی داشته باشند. آنچه در برنامه‌سازی برای من اهمیت دارد این است که برنامه را به تهران محدود نکنیم و در عین حال آن را به دور از هر نوع کلیشه‌ای پیش ببریم.

دکتر سیدکامران علوی که به عنوان کارشناس و به نوعی داور در این برنامه حضور دارد در ارتباط با این برنامه می‌گوید: اصول بهداشت روانی خانواده در این مسابقه به عنوان معیار داوری قرار می‌گیرد و این اصول هم از منابع اصلی روان‌شناسی خانواده استخراج می‌شوند.

او ـ که پیش از این هم سابقه حضور در برنامه‌های تلویزیونی چون ساعت شنی و برنامه هوش شبکه 4 سیما را داشته است ـ می‌گوید: در این برنامه مردم می‌توانند با راه‌حل مشکلاتی که دارند آشنا شوند و با راهنمایی‌هایی که از جانب ما دریافت می‌کنند مشکلاتشان را حل کنند.

تفاوت این برنامه با سایر برنامه‌ها این است که در ساعت شنی از سخنرانی‌ یا صحبت‌های کارشناسی طولانی و خسته‌کننده خبری نیست و با روال جدیدی کار دنبال می‌شود.

او ادامه می‌دهد: تفاوت دیگری که این برنامه‌ با دیگر برنامه‌های روان‌شناسی دارد این است که موضوع برنامه را خود خانواده‌ها مطرح می‌کنند. در برنامه‌های دیگر‌ ابتدا موضوع برنامه تعیین می‌شود و بعد کارشناس با مجری در آن خصوص صحبت می‌کنند، اما در این موضوع برنامه را خود بیننده‌ها تعیین می‌کنند و بعد سوالات برنامه از لابه‌لای مشکلات آنها بیرون می‌آید و در آن ارتباط صحبت می‌شود. وقتی مردم تعیین‌کننده موضوع برنامه باشند با انگیزه بیشتری هم آن را دنبال می‌کنند.

او در ارتباط با تماس‌هایی که با مردم داشته است، می‌گوید: آنچه باید به آن توجه شود این که ما یاد بگیریم در ارتباط با سوالی که از ما می‌شود خوب فکر کنیم، چون جواب ندادن بهتر از پاسخ غلط دادن است و این جرات باید در ما ایجاد شود که بگوییم نمی‌دانم.

سیدکامران علوی که خود نیز طراح سوالات مسابقه نیز است در این ارتباط می‌گوید: با توجه به سابقه 12 ساله‌ای که در ارتباط با روان‌شناسی و مشاوره خانواده دارم با استفاده از تجربیاتم مهم‌ترین مشکلات افراد را شناسایی می‌کنم و می‌کوشم سوالات در آن خصوص باشد.

محمد سلیمی، طراح و مجری برنامه می‌گوید: مسابقه ساعت شنی در حقیقت نوع جدیدی از گفت‌وگوی تلویزیونی ـ تلفنی است. در عین حال به لحاظ گردش محتوایی، مدلی جدید از یک مشاوره تلقی می‌شود.

به جای آن که من مجری بنشینم و یکی دو ساعتی با کارشناس، روان‌شناس یا مشاور خانواده گپ بزنم خیلی موجز و کارا در کمتر از نیم ساعت شاهد یک مسابقه و مشاوره تلفنی هستیم.

هر قسمت با محوریت 2 نفر از اعضای یک خانواده به‌عنوان مشاوره گیرنده آغاز می‌شود. ابتدا مجری از 2 شرکت‌کننده در خصوص تجربیات آنها در برخورد با مسائل مشترک خانوادگی یا مدیریت بحران‌های خانگی، مهارت‌های ارتباطی و رفتارهای درون و برون خانه پرسش‌هایی می‌کند و سپس پاسخ آنها توسط کارشناس تحلیل و بررسی می‌شود.

در پایان بخش اول (مشاوره) کارشناس برنامه به هر دو شرکت‌کننده متناسب با کم و کیف پاسخ و ارائه راهکارشان امتیاز می‌دهد.

او در ارتباط با تفاوت این برنامه با سایر برنامه‌ها می‌گوید: سادگی و حضور مستقیم بیننده در جریان انتخاب محتوا، مهم‌ترین ویژگی این مسابقه است که از انعکاس نظرات مردمی در پیامک‌ها و تماس‌هایشان با روابط عمومی از آن مطلع شده‌ایم.

این مسابقه خالی از هرنوع دخالت رایانه‌ای و جذابیت‌های کاذب مسابقه‌های معمول تلفنی است. علت اصلی‌اش هم این است که ماهیتش یک مشاوره است نه مسابقه! خاصیت مشاوره از مسابقه بیشتر و موثرتر است. در ضمن برخلاف مسابقه‌های معمول تلویزیونی از القای هیجان کاذب در جریان برگزاری بشدت پرهیز می‌کنم.

سلیمی می‌افزاید: همین که مسابقه با مشورتی صمیمی بین بیننده و متخصص روان‌شناسی یا مشاور عالی خانواده آغاز می‌شود یک معنا دارد و آن این که اصل بر پیام و اصلاح رفتارها و انتقال تجربیات است. این نکته بسیار اهمیت دارد که برخی خانواده‌ها هنوز عادت به حضور در مراکز مشاوره و مراجعه به موقع در محضر روان‌شناس یا روانپزشک ندارند. بسیاری از دوستان روان‌شناس و مشاور به اطلاع من رسانده‌اند که این حرکت آغاز جریانی برای شکستن آن سد و یخ از جانب تک تک افراد خانواده خواهد بود.

برای میان برنامه‌ها هم بخشی کوتاه، اما اثرگذار تدارک دیده‌ایم که در آن از یک هنرمند (حسین پناهی، پرویز پرستویی و خسرو شکیبایی) متناسب با نوع و نقش خانوادگی شرکت‌کننده‌ها و موضوع روز، شعر کوتاهی روی تصاویر مرتبط انتخاب می‌کنیم تا نوع ادبیات رسانه‌ای و جنس انتقال پیام متنوع‌تر و موثرتر شود.

او در ارتباط با نام برنامه اظهار می‌کند: به 2 دلیل این نام انتخاب شد؛ یکی آن که ما هر ابزار مدرنی را از صورت ارتباط برداشته‌ایم جز تلفن! یعنی از رایانه و بازی‌هایش تا ثانیه شمار و زمان‌نگار دیجیتالی همه حذف شده‌اند و جایگزینش تنها یک صندوقچه و چند ساعت شنی آن هم برای فرصت‌دهی است.

دلیل دوم آن که ارزش لحظات باهم بودن و طعم ناب زندگی با ثانیه شمردنی نیست.

شاید ذرات ریز ساعت شنی تداعی‌گر ذره بودن طلای زمان باهم بودن است.

احترام به مخاطب همیشه برایم در اولویت است. اگر ندانم بیننده چه می‌خواهد بهتر است نیایم یا نباشم. هر برنامه‌ای که اجرا کرده‌ام با احترام والا و بالا به سلیقه روز مخاطب یا طیف خاصی از بیننده‌ها بوده و است. امروز خانواده ایرانی برایش مهم است که چگونه رابطه‌اش را با دیگر اعضا بهتر کند یا بهبود بخشد.

جذابیت در این مورد هم تنها درصمیمیت و خالص ارتباط برقرار کردن حاصل و معنا می‌شود. ارتباط موثر اگر با چاشنی پیام به روز و کلام شیرین همراه شود هر برنامه‌ای در هر رسانه رسانا می‌شود یا به قول برنامه‌سازان به‌گیر می‌شود.

اساس رسالت هر برنامه در رسانه هم همین است: انتقال پیام و ارتباط موثر.