شور شدن آب چاه‌های کشاورزی ارومیه

حالا این تهدید کم‌کم و با شور شدن آب چاه‌های مناطق اطراف دریاچه ارومیه دارد، خود را نشان می‌دهد؛ مساله‌ای که باعث نابودی کشاورزی در استان‌های آذربایجان غربی و شرقی و حتی استان‌های همجوار آنها خواهد شد.

اواخر هفته گذشته اژدر علمی، فرماندار عجبشیر از شور شدن آب چاه‌های این شهرستان بر اثر خشکی دریاچه ارومیه ابراز نگرانی کرد و گفت: پسروی دریاچه ارومیه موجب شور شدن آب چاه‌های اراضی کشاورزی اطراف این دریاچه شده و این مساله تهدیدی برای فعالیت کشاورزی در منطقه محسوب می‌شود.

نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: در صورت ادامه روند خشک شدن آب دریاچه ارومیه، حوزه این دریاچه تحت تاثیر بادهای نمک قرار می‌گیرد و و با نمکزار شدن بخش اعظمی از ساحل دریاچه، دیگر از صنعت و کشاورزی و توسعه در این منطقه خبری نخواهد بود.

جواد جهانگیرزاده با بیان این‌که 90 درصد آب در حوضه دریاچه ارومیه در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، در صورتی که بخشی از این آب حق دریاچه است، می‌افزاید: طبیعی است که هر چه آب دریاچه کمتر شود، روی منابع آب زیر‌زمینی منطقه هم تاثیر بیشتری گذاشته و باعث شوری می‌شود.

وی خاطرنشان می‌کند: در صورت عدم توجه به مدیریت آب مصرفی توسط کشاورزان، ادامه خشکسالی و در نتیجه خشکی دریاچه ارومیه، کشاورزی در استان نابود خواهد شد.

مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی، اما با بیان این که شور شدن آب چاه‌ها، ربطی به خشکی دریاچه ارومیه ندارد، به جام‌جم می‌گوید: علت شوری آب‌های زیرزمینی، برداشت غیراصولی و بی‌رویه مردم برای کشاورزی است که باعث پایین رفتن سطح آب‌ها و نفوذ آب شور دریاچه به اراضی اطراف و چاه‌های آب منطقه شده است.

فیض‌الله شمس به شهرهایی مانند یزد که به علت خشکسالی و برداشت بی‌رویه از منابع آب‌های زیرزمینی، سطح آب چاه‌ها بسیار پایین رفته، اشاره می‌کند و می‌افزاید: در این مناطق به علت کم شدن آب، زمین خشک شده و بعضا نشست کرده است، اما همچنان می‌توان با کاشت محصولاتی از قبیل گندم و کشت دیم به کشاورزی ادامه داد، ولی در این منطقه، خشکی و کم شدن آب چاه‌ها بسیار نگران‌کننده و خطرناک است، چرا که علاوه بر کم شدن آب، همان آب موجود نیز آلوده می‌شود و برای اصلاح آن، آب و زمان زیادی نیاز خواهد بود که انجام آن عملا غیرممکن است.

وی با بیان این که استفاده بیش از حد و بی‌رویه از آب چاه‌ها، باعث پیشروی آب شور دریاچه در زمین‌های اطراف آن و آلوده شدن آب‌های شیرین می‌شود، می‌گوید: طبیعی است که وقتی دو منبع آب شور و شیرین در کنار یکدیگر باشند، روی هم تاثیر متقابل می‌گذارند، یعنی با کم شدن آب شیرین چاه‌ها و منابع زیرزمینی، آب شور دریاچه که در سطح بالاتری قرار دارد، از طریق منافذ قابل نفوذ زمین، به منابع شیرین سرازیر شده و نه‌تنها این منابع را بلکه تمام اراضی منطقه را شور و آلوده و عملا کشاورزی در این مناطق را غیرممکن می‌کند.

شمس به عجبشیر و سایر مناطقی که آب‌های زیرزمینی آنها شور شده، اشاره کرده و می‌افزاید: این مناطق اگر آب دیگری برای کشاورزی ندارند، باید مدل کشت خود را تغییر داده و آن را به کشت دیم تبدیل کنند، چرا که در صورت استفاده از آب شور برای کشاورزی، خاک و زمین را نیز آلوده کرده و باعث بالا رفتن میزان شوری زمین می‌شود.

به گفته وی، استفاده از آب شور در کشاورزی، روی محصولات تاثیر می‌گذارد و علاوه بر این که میزان تولید را پایین می‌آورد، کیفیت و مرغوبیت محصولات را نیز کاهش می‌دهد، به طوری که سرانجام به خشکی کامل آن می‌انجامد.

مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی با بیان این که برای حل این بحران باید برای نوع آبیاری و کشاورزی برنامه‌ریزی کنیم و کشاورزی را متناسب با فرآیند طبیعت و ایام ترسالی و خشکسالی تنظیم کنیم، به کارهای انجام شده توسط سازمان متبوعش اشاره کرده و می‌گوید: در سال 90 حدود شش هزار هکتار از اراضی حوضه آبریز دریاچه ارومیه در آذربایجان غربی با آبیاری قطره‌ای و تحت فشار سیراب شد که این روش 50 درصد مصرف آب را کم کرده و هم‌اکنون آبیاری 10 هزار هکتار از اراضی نیز با این روش در حال اجراست.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی نیز به اقدامات انجام شده و برنامه‌های در دست اجرای این سازمان برای حفظ کشاورزی منطقه اشاره کرده و می‌گوید: در حال حاضر آبیاری تحت فشار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در اولویت برنامه‌ها و در حال اجراست.

مقصود قربانی از انتقال کشت‌هایی که نیاز به آب فراوان دارند، به مناطقی غیر از حوضه آبریز دریاچه، به عنوان راهکار دیگر این سازمان اشاره کرده و می‌افزاید: به عنوان مثال ما اولین تولیدکننده چغندر قند، چه از نظر میزان و چه از نظر سطح زیرکشت، در کشور هستیم. از طرفی چغندر قند نیاز به آب فراوان دارد به طوری که هر هکتار آن در سال 16 هزار متر مکعب آب می‌خواهد، بنابراین درصد هستیم این محصول را با کشت‌هایی مثل گندم، سیب‌زمینی، کلزا و ذرت که نیاز به آب کمتری دارند، جابه‌جا کرده و آن را به شمال استان که آب بیشتری دارد و مناطق خارج از حوضه آبریز دریاچه منتقل کنیم.

قربانی به کشت گلرنگ در اراضی حاشیه دریاچه ارومیه و کشت مستقیم، به عنوان دو راهکار دیگر این سازمان برای حفاظت از کشاورزی منطقه اشاره کرده و می‌گوید: گلرنگ دانه‌ای روغنی است که نسبت به شوری آب مقاوم است، بنابراین درصدد کشت آن در حاشیه دریاچه هستیم. در بحث کشت مستقیم نیز که به صرفه‌جویی در مصرف آب می‌انجامد، استفاده از دستگاهی برای عملیات کشت که بذر را مستقیم و بدون طی مراحلی از قبیل شخم‌زنی و ... در زمین می‌کارد، دنبال می‌کنیم. این نوع کشت عموما برای ذرت و گندم به کار می‌رود و در حال حاضر در سطح 300 هکتار از اراضی منطقه عملیاتی شده است.

وی با بیان این که اگر روند خشکی دریاچه همچنان ادامه پیدا کند، مشکلات فراوان و جبران‌ناپذیری برای کشاورزی استان و حتی سایر استان‌ها بوجود خواهد آمد، خواستار تسریع دولت در اختصاص بودجه و اعتبارات لازم به این بخش شده و می‌افزاید: متاسفانه توجهی به این مهم نمی‌شود و تاکنون غیر از بودجه‌ای که برای انجام آبیاری تحت فشار دریافت کرده‌ایم، هیچ اعتباری به بخش کشاورزی برای حل این بحران اختصاص داده نشده است.

فاطمه مرادزاده - گروه ایران