پلی بین رادیو و تئاتر

چیزی که در رادیو تئاتر جلوه‌گری می‌کند، همچنان رکین بودن رکن صدا در برقراری ارتباط با مخاطب است، اما در کنار آن داده‌های تصویری و دیداری از جنسی که تئاتر در دل خودش دارد نیز به کار می‌گیرد. به عبارتی اگر بخواهم به عامیانه‌ترین زبان بگویم، معدلی است بین رادیو و تئاتر، اما مهم‌ترین مساله این است که روایت خلاقه از جنس نمایش رادیویی آن گونه که تحریک تخیل مخاطب را در پی داشته باشد با استفاده از نشانه‌های دیداری، روایت خودش را به مخاطب منتقل می‌کند، همین موضوع باعث می‌شود یکسری تفاوت‌های زیر بنایی نسبت به نمایش رادیویی صرف یا نسبت به تئاتر صرف داشته باشد. این تفاوت‌های زیربنایی حتی مانع این می‌شود که ما این گونه نمایش را با نمایش رادیویی یا تئاتری مقایسه کنیم، بلکه واقعا برای خودش جهان مجزایی را با استفاده از ترکیب داده‌های نمایش رادیویی و تئاتر صحنه‌ای تعریف کرده است.

در قضاوت نمایش‌های اینچنینی باید دید کدام اثر تعریفی که من برای شما ارائه دادم در دل خودش داشته باشد و بتواند آن را منعکس کند و بازتاب بدهد. هر اثری که به بهترین نحو بتواند بین این ارزش‌ها یعنی داده‌های دیداری تئاتر و رکن شنیداری رادیو، معدل برقرار کند، اثر ایده‌آل‌تری خواهد بود. بی‌شک در شکل‌گیری این مقوله، تهیه‌کننده، بازیگران، کارگردان و افکتور هم سهم دارد. حتی به نظر من کسی که در جهت تقویت نشانه‌های دیداری اثر تلاش می‌کند هم سهم دارد. نکته مهمی که در رادیو تئاتر وجود داشت این بود که ما همیشه واهمه داشتیم از این که مخاطب وقتی پرده از جلوی چشمش کنار برود و اجرای نمایش رادیویی را برهنه ببیند شاید دیگر آن نمایش برایش خالی از جاذبه باشد که این طور نشد و جالب‌تر این است که نشانه‌های دیداری مثل نور و صدا و لباس که در حد نسبی وارد این رسانه شدند کمی بر جاذبه‌های نمایشی که مخاطب می‌بیند اضافه هم کرده است. مضاف بر این نمایش‌های اینچنینی سختی‌های خاص خودشان را هم دارند که نباید از آن غافل شد، در نمایش رادیویی اگر بازیگری تنها صدای مناسبی برای گزینش یک شخصیت داشته باشد کافیست که او را برای آن شخصیت مذکور انتخاب کنند، اما در رادیو تئاتر این گونه نیست. در این گونه جدید، بازیگران به علت مؤلفه تصویر باید از لحاظ فیزیکی هم با شخصیت مورد نظر متناسب باشند.

آفرین مهیمنی / جام‌جم