داستان چرخ و سنگ

شرکت بهزیست کار.این نامی بود که این چند روز بارها از زبان معلولان شنید و تقریبا همه شان هم نگران زمزمه هایی بودند که راجع به توقف کار این شرکت وجود داشت . انیسه ربیعی ، یکی از معلولانی که از خدمات این شرکت استفاده می کند ، می گوید: از وقتی خبر تعطیلی این شرکت را شنیده ام عزا گرفته ام و مدام با خودم می گویم این یکی را هم دارم از دست می دهم ! تا اینجای کار فهمیده بودیم که شرکت بهزیست کار، وظیفه سرویس دهی به معلولان تهرانی را با فولکس واگن های آبی رنگش به عهده دارد . سید محمد رضا حجت پور، مدیر عامل این شرکت می گوید: شرکت بهزیست کار ، 25 تیر ماه سال 75 افتتاح و در 13 آبان ماه همان سال راه اندازی شد. تعدادی خودرو به صورت طرح آزمایشی برای تهران خریداری شده بود و در روزنامه ها اطلاعیه کردند که معلولانی که ویلچری هستند بیایند و تقاضا بدهند برای استفاده از خدمات حمل ونقل.موقعی که بهزیست کار پا گرفت ، فقط من بودم و دو راننده . شاهدم هم یک درخت انجیر است. یک میز گذاشته بودیم در حیاط زیر درخت انجیر و یک خط تلفن کشیده بودیم آنجا. من یک ماه در فضای باز سرویس دهی می کردم ، زمستان هم با لامپ صدی که روی میز بود خودم را گرم می کردم. نه آبدارچی داشتیم ، نه منشی ، نه تحصیلدار و نه رزروشن . بعد تمام آن وسایل را انتقال دادیم به آمبولانس خرابی که داخل حیاط بود و آنجا شد اتاقک بهزیست کار. حالا هم که می بینید در این ساختمان هستیم. معمولا بهزیستی کسانی را که علاقه دارند از سرویس ها بهره مند شوند به ما معرفی می کند و داوطلبان باید 48 ساعت قبل ، سرویس مورد نظرشان را رزرو کنند.در سرویس دهی ها اولویت هم وجود دارد.اولویت های تعیین شده به ترتیب عبارتند از:
1- درمانی
2- آموزش و تحصیل
3- اشتغال
4- مسائل دیگر.
بیش از 90 درصد متقاضیان معرفی شده ، به وسیله بهزیستی از خدمات رایگان استفاده می کنند و مابقی با توجه به تعرفه تعیین شده از سوی بهزیستی ، درصدی از کل مبلغ را می پردازند. باقی معلولان که آزاد به حساب می آیند مشمول ورودی ثابت در سال جدید 600 تومان بعلاوه مدت زمان تردد دقیقه ای 40 تومان می شوند ; البته این هزینه ها تنها از زمان سوار شدن معلولان به خودروها تا زمان پیاده شدنشان است و مدت زمانی که خودرو در رفت و برگشت است مورد محاسبه قرار نمی گیرد. ممکن است محدودیت امکانات بهزیست کار موجب نارضایتی بعضی بچه ها شده باشد و این طبیعی است چون معلول ده بار زنگ می زند ولی فقط 3 بار جواب می گیرد چون تعداد خودروهای ما کم است ؛ 7 ماشین برای 10 هزار معلول در سطح تهران .مدیرعامل بهزیست کار معتقد است : بهزیست کار در حد یک طرح بود تا ببینند موانعش چیست تا گسترش پیدا کند. اتفاقی که تا امروز نیفتاده است اما دکتر مکارم می گوید: بهزیست کار طرح نیست بلکه یک شرکت خصوصی است که درآمدش وقت شرکت بهزیست بنیاد است که آن هم به بهزیستی وابسته است که در نهایت اگر درآمدش استحصال بشود ، به عنوان وقف در اختیار رئیس سازمان بهزیستی قرار می گیرد که هزینه بکند. توسعه بهزیست کار هم که باید بیشتر از منابعش باشد. حالا این که چرا توسعه پیدا نکرده مربوط می شود به کمبود اعتبار. وقتی بهزیست کار می خواهد تنها منبع ارتزاقش را بهزیستی قرار دهد مسلما مشکل پیدا می کند. بهزیست کار باید در بخش خصوصی بیفتد و خودش سرمایه گذاری کند و توسعه یابد.

امروز یا 50 سال بعد

معلولان کسانی هستند که در مرکز تمام این بحثها قرار دارند و اگر قرار باشد کسی درباره نیازهای معلولان صحبتی بکند مطمئنا اولویت با خود معلولان است . مهین احمدی ، عضو تیم ملی تنیس روی میز جمهوری اسلامی ایران درباره رفت و آمد خود چنین می گوید: من یک معلول گردنی هستم . بعضی معلولان ممکن است بتوانند با عصا این طرف و آن طرف بروند یا این که خودشان وسیله داشته باشند. برای من اما چنین شرایطی موجود نیست . بارها به فدراسیون گفته ام که لااقل شما مبلغی بابت رفت و آمدم به تمرین ها در نظر بگیرید. آنها هم گفته اند ما می توانیم نامه بدهیم به بهزیستی . بهزیستی هم که هیچ ترتیب اثری نداده و در این زمینه حمایتی نکرده است.او برای تسهیل تردد معلولانی پیشنهاد بهتری نیزدارد: اگر نمی توانند مشکل تردد معلولان را حل کنند با توجه به نرخ تورم و وضع معلولان ، مبالغی را در اختیار خود بچه ها بگذارند تا برای رفت و آمدشان برنامه ریزی کنند و هزینه اش را بپردازند.یکی دیگر از معلولان که در زمینه ادبیات فعالیت می کند و تمایلی به اظهار نامش ندارد ، حرفهایی برای گفتن دارد : چند روز پیش برای کاری رفته بودم جمهوری . توی پیاده رو آنقدر حفاظ گذاشته بودند که اصلا نمی شد در پیاده رو حرکت کرد. حضور شرکتهایی که تردد معلولان را به عهده گرفته اند در نوع خودش خیلی خوب است ، به شرط این که گسترش پیدا کند و هر روز این نگرانی وجود نداشته باشد که تعطیل می شود؛ تعطیل نمی شود؛ انیسه ربیعی که هم خود و هم همسرش تنیس روی میز بازی می کنند و همسرش تا به حال توانسته چند مدال جهانی و آسیایی کسب کند، از شیوه تردد خود می گوید:جز مواقعی که از شرکت بهزیست کار استفاده می کنم ، گاهی از آژانس و گاهی هم از خودروهای مسافرکش بهره می برم .برای ماشین های گذری باید مدتها کنار خیابان منتظر باشم ، گاهی نیم ساعت ، گاهی یک ساعت و گاهی هم بیشتر تا بالاخره کسی سوارم کند. آژانس هم که هزینه اش سرسام آور است ما الان بیشتر زندگی مان را داریم کرایه می دهیم جالب است ما هم مثل بقیه ایم ، ولی نمی توانیم مثل آنها با 2 تا بلیت از جایی به جای دیگر برویم . شاید خنده دار باشد ، ولی باور کنید وقتی قبض آب و برق و... می آید ، کلی ناراحت می شویم. من و شوهرم هر دو ویلچری هستیم و نمی توانیم وارد بانک بشویم ، حتی نمی توانیم خودمان را به در بانک برسانیم . تازه قبض ها هم که همراه هم نمی آیند. تنها راهی که می ماند این است که خودمان را به هر زحمتی هست به بانک برسانیم و از مردم خواهش کنیم قبض مان را ببرند داخل و برایمان پرداخت کنند که این کارهم کلی دردسر دارد.

وقتی معلول دیده شود

کاظم نظم ده ، معاونت توانبخشی بهزیستی استان تهران در مورد رفع مشکلات تردد معلولان می گوید: ما همه تلاشمان این است که معلول را جدا از جامعه نبینیم . این جدا سازی بزرگترین مانع پیشرفت معلولان است. مهم بحث باور است که باید در جامعه و مسوولان به وجود بیاید. خوشبختانه مجلس هم بحث مناسب سازی را به صورت قانون در آورده است . همین قانون شاید نتیجه تلاش یک دهه باشد. بحث ما درباره تردد معلولان در حیطه شرکتهای خودروسازی این است که آنها هم معلول را ببینند و از مثلا صد دستگاه ، در فلان دستگاه معلولان هم در نظر گرفته شوند. در این زمینه ها شاید ایده های خیلی قشنگی در ذهن ما باشد ولی کدخدامنشی پاسخ نمی دهد و این بحثها باید به صورت قانون در بیاید و اصولی و محکم شود.سال گذشته ، در ارتباطی که با بخشهای مختلف دولتی و خصوصی داشتیم سعی در فراهم کردن آن داشتیم ؛ مثلا شرکت واحد چند صندلی را برای معلولان مناسب سازی کرده است ، البته امروز کلانشهری مثل تهران کاملا شکل گرفته ؛ پارکها ، خیابان ها، برجها، ساختمان ها ، جدول ها و جوی ها و... همه برای رفت و آمد افراد سالم تدارک دیده شده است و معلولین جسمی ، حرکتی و ذهنی در درجه های مختلف و بخصوص شدید مشکلات زیادی برای تردد دارند ؛ مثلا حتی برای ورود به بعضی از پارکها چند پله وجود دارد که ورود معلولان را با مشکل مواجه می کند. تعدادی از اتوبوس های مراکز استان ها طوری طراحی شده که معلول هم بتواند از رکاب آن بالا برود و جایگاهی نیز برای معلول در نظر گرفته شده است . این اتوبوس ها شاید کم باشد ولی تلاشمان این است که تعداد آنها را افزایش بدهیم. اینها کار سختی نیست و مغایرتی هم برای استفاده افراد سالم ندارد ، مثلا صندلی های اتوبوس های آژانس های مسافرتی می تواند طوری طراحی شود که قادر به تغییر وضعیت از زاویه 90درجه به زوایای کمتر یا بیشتر باشد تا معلولان در آنها احساس ناراحتی نکنند.

حرف آخر

معاون توانبخشی بهزیستی می گوید: قسمت عمده تردد معلولان یکی به خود جامعه مربوط است ، یکی هم به سیاستگذاری نظام . باید مسوولانمان به درجه ای از تفکر و بینش برسند که معلول را در برنامه ریزی هایشان جزیی از جامعه ببینند. اگر این دید به وجود بیاید، حق و حقوق معلول خودبه خود جاری خواهد شد. خیلی با قانون و جبر نمی شود مشکل را حل کرد.

عباس تربن