ارتقای سناریو در اتاق فکر

برنامه‌ای با موضوع علمی که هر روز بعداز‌ظهر در شبکه ایرانیان فرهیخته پخش می‌شود. این برنامه دانش‌محور که با زمانی حدود 12 دقیقه نمایش داده می‌شود موضوعات علمی روز دنیا را به گونه‌ای مختصر و مفید به مخاطب عرضه می‌کند. این برنامه به دلیل ساختار متفاوت و پرداخت جدید خود به موضوع مورد توجه بسیاری از مخاطبان قرار گرفته است.

شریفی، تهیه‌کننده برنامه در ارتباط با سبک جدید برنامه‌سازی خود در پنگان می‌گوید: در این برنامه به موضوعات علمی پرداخته می‌شود و در واقع یک نوع برنامه فراخبرگونه است که به اصطلاح به آن فیچر گفته می‌شود که سبک شناخته‌شده‌ای در دنیاست و در روزنامه‌نگاری هم وجود دارد.

وی می‌افزاید: در این نوع برنامه‌سازی اول موضوع کاملا برای مخاطب معرفی می‌شود. سپس بدنه اصلی موضوع ارائه می‌شود و بعد در فاز سوم کار که جمع‌بندی موضوع است، بدون رای دادن و این‌که برنامه بخواهد قضاوت خاصی داشته باشد، مخاطب را در فضای تصمیم‌گیری قرار می‌دهد. شریفی در ارتباط با میزان تاثیرگذاری این نوع برنامه‌ها می‌گوید: این سبک برنامه‌سازی در دنیا متداول شده است و ما نیز این‌گونه کار کردیم و با توجه به بازخوردهایی که از مخاطبان و همین‌طور محافل علمی گرفته‌ایم، متوجه شده‌ایم تا حد زیادی موفق بوده‌ایم.

وی در ادامه می‌افزاید: خیلی‌ها فکر می‌کردند مستندها خارجی هستند و ما پس از ترجمه و دوبله به آن پلاتو اضافه کرده‌ایم. در صورتی که هر اثر زاییده همان سناریویی است که ژورنالیست نوشته، با سردبیر چک کرده و بعد تدوین شده است.

او در ارتباط با لوگوی برنامه می‌گوید: لوگوی برنامه در استرالیا طراحی شده است، اما خودمان آن را بسط دادیم و نقطه‌ها را شبیه پاندول‌های فیزیکی لابراتوارها که برای ایجاد موج به کار می‌روند، انتخاب کردیم. نزدیک به 52 لوگو برای برنامه پیشنهاد شد که از میان آنها به طرح کنونی رسیدیم. شریفی در ارتباط با نام برنامه می‌گوید: عنوان برنامه قبلا انتخاب شده بود و ما در نامگذاری آن دخیل نبودیم. شاید به این دلیل که پنگان یک پایه علمی دارد انتخاب شد.

وی در ادامه می‌افزاید: هر برنامه دبیر سرویس و ژورنالیست مربوط به خودش را دارد، سناریویی که توسط دبیران خبر برای هر برنامه نوشته می‌شود در جلسه اتاق فکر با سردبیر صحیح و ویرایش شده و بعد از تایید ارائه می‌شود و در باکس تدوین قرار می‌گیرد. همچنین یکی از بخش‌های مهم برنامه پنگان، واحد تصویریابی و بخش آی‌تی برنامه است، چون دبیران سرویس برای سناریوهایشان منابع زیادی نیاز دارند که شامل تصاویر مختلف است، مثل موسیقی‌درمانی و تئاتردرمانی که تصاویر خیلی عجیب و عظیمی را می‌خواهد و اینها باید از اینترنت یا منابع دیگر پیدا ‌شود و این هنر گروه آی‌تی است که از فضای مجازی، تصاویر مرتبط با موضوع را پیدا کنند.

وی در ادامه با تاکید بر این موضوع که این برنامه، هم گرافیک بیس است و هم ساختار منسجمی برای روایت محتوایش دارد، می‌گوید: هم در میان‌برنامه‌ها و هم وله‌ها، از گرافیک زیادی استفاده شده است.

با توجه به این‌که برنامه‌های علمی کمی خشک هستند از شریفی می‌پرسم برای جذب مخاطب چه فاکتورهایی در برنامه گنجانده است؟ او بیان می‌کند: استراتژی ما برای ارائه مطالب، زبان ساده و روایت عامه است. در این برنامه به موضوعات متنوع و متعددی پرداخته شده از جمله فضانوردی و تلسکوپ هابل و سیاهچاله‌ها و برای این‌که موضوع جذاب باشد سناریوهایی را که توسط دبیران خبر نوشته می‌شود، مورد بررسی قرار می دهیم و به میزان روان بودن بیان به آنها نمره می‌دهیم و از نمره‌های بالاتر در برنامه استفاده می‌کنیم.

وی اظهار کرد: بعضی از موضوعات نزدیک به یک هفته در اتاق فکر برنامه می‌مانند تا روایتشان سلیس‌تر شود. علاوه بر ایده اتاق فکر، یکسری از همایش‌ها، جلسات یا نشست‌های علمی وجود دارند که باید در برنامه پوشش داده شوند و همین موضوع ممکن است باعث افت سطح کیفی برنامه شود البته در همین زمینه هم سعی می‌کنیم موضوع را به گونه‌ای بیان کنیم که علاوه بر پوشش خبری آن همایش، جذابیتی هم برای مخاطب داشته باشد.

وی می‌افزاید: برنامه‌هایی که در اتاق فکر برنامه تولید می‌شوند از بالاترین کیفیت برخوردارند که از جمله آنها می‌توان به تئاتردرمانی و کیف پول الکترونیک اشاره کرد.

شریفی در ادامه اشاره می‌کند: سعی‌مان بر این است که بتوانیم در این 15 دقیقه، برنامه فاخری ارائه کنیم. در ضمن ابتدا قرار بود روزی 2 باکس از برنامه پخش شود، ولی به خاطر تعدد برنامه‌های جدول پخش هنوز نتوانسته‌ایم تعداد باکسمان را به 2 تا برسانیم. به همین علت با انبوهی از برنامه‌های تولید‌ شده مواجه هستیم که در باکس‌های تکی روزانه قرار است پخش شود.

فواد صفاریان‌پور، مشاور تهیه‌کننده برنامه در ارتباط با پنگان می‌گوید: این برنامه یک کار جدید است که با نگاهی نو به موضوع برنامه می‌پردازد و در واقع از ساختمان‌بندی متفاوتی بهره‌ می‌برد. وی در ادامه به این نکته اشاره می‌کند: این برنامه در مقایسه با سری قبلی آن به طور کلی تفاوت پیدا کرده است. پنگان یک برنامه کاملا علمی است که با آیتم‌های گزارشی و با ساختاری محکم و قوی و ظریف کار می‌کند. پنگان جزو معدود برنامه‌هایی است که سناریو دارد. به این معنا که تیم برنامه‌ساز از قبل می‌دانند باید چه کاری را دنبال کند. در این برنامه خبرنگاران علمی نیز به عنوان دبیر خبر حضور دارند و در ارتباط با موضوع پژوهش می‌کنند. حتی آنها در این برنامه دوره‌های فن بیان و خبرنگاری پیشرفته را نیز می‌گذرانند. صفاریان‌پور بر این باور است که پنگان یک نوع رنسانس در برنامه‌های تلویزیونی است و می‌افزاید: در این برنامه یک تیم جوان فعال هستند که پیش از این نیز سابقه ساخت برنامه‌های علمی را داشته‌اند، لذا از یک مهارت و تجربه خوب برای ساخت برنامه استفاده می‌کنند. وی در ارتباط با منابع تصویری برنامه می‌گوید: از تصاویر آرشیوی استفاده می‌شده که یک نوع سند علمی نیز محسوب می‌شود و در کمتر برنامه‌ای این روال وجود دارد. در ضمن علاوه بر ساختار نو، پنگان از مولفه‌های دیگری نیز برخوردار است که باعث تفاوت آن با سری قبلی و همین‌طور با برنامه‌های دیگر شده است. این برنامه در واقع یک سناریو و قصه است و گزارش خیلی مستعمل و مستهلک یا از ریخت‌افتاده نیست و در آن از گزارش‌های کنار دیواری استفاده نمی‌شود. چراکه مخاطب امروز نیز با قبل بسیار متفاوت شده است و این‌گونه برنامه ها را دیگر نمی‌پذیرد. او در ادامه می‌گوید: به نظر من مخاطب امروزی یک مخاطب پیشرفته است و باید برنامه‌های نو را با ترکیب و ساختارهای جدیدی که مورد پسندش واقع شود به او ارائه داد، چراکه در حال حاضر هجوم رسانه‌های بیگانه نیز بیشتر شده است و ما به نوعی در حال رقابت با این شبکه‌ها هستیم. به نظر من بسته‌بندی گزارشی که اکنون در خیلی از برنامه‌های ما وجود دارد، منسوخ شده است و مخاطب این نوع برنامه‌ها را نمی‌پذیرد.

صفاریان‌پور می‌افزاید: اگر بسته‌بندی یک محصول خوب نباشد هر چقدر هم که آن محصول خوب باشد، مخاطب نخواهد پذیرفت یا در خوشبینانه‌ترین حالت با استقبال کمی از سوی او مواجه می‌شود. در مورد برنامه‌های تلویزیونی نیز به همین شکل است و باید سعی کرد برنامه با محتوای خوب را با یک قالب و شکل خوب به مخاطب عرضه کنیم، به طوری که سلیقه مخاطب سخت‌پسند و تنوع‌طلب امروزی را تا حد زیادی اقناع کند و این کاری است که در برنامه پنگان تا حد زیادی انجام داده‌ایم. وی بر این باور است که در پنگان کاملا مهندسی شده به موضوعات پرداخته می‌شود و از همه دانش‌های نوین و تلویزیون‌های مدرن و قوی دنیا بخوبی استفاده شده است و پیام تخصصی مورد نیاز به گونه‌ای علمی برای مخاطب بیان می‌شود. او در ارتباط با گروه مخاطب برنامه می‌گوید: متناسب با مخاطبان شبکه 4 سیما، مخاطب این برنامه همه دانش‌دوستان و افرادی هستند که می‌خواهند از دانش روز باخبر شوند.

سیدمیلاد اسلام‌زاده، سردبیر برنامه می‌گوید: در این برنامه به طور مشخص به 2 نوع موضوع پرداخته‌ایم. گروه اول دورنگارهایی هستند که به گروه دانش ارسال می‌شوند و همچنین موضوعات پیشنهادی خود گروه مطابق نظر مدیر گروه. گروه دوم بر مبنای ایده‌های اتاق فکر انتخاب می‌شود که آنها نیز با توجه به وقایع و فناوری‌های روز برگزیده می‌شوند. در واقع موضوعات دسته دوم بر این اساس در برنامه گنجانده می شوند که ارزش اطلاع‌رسانی و قابلیت ترویج علم را دارند. پس در برنامه پنگان به طور کلی به 2 نوع موضوع پرداخته می‌شود. اول موضوعات زمان‌محور که گروه آن را برای ما تعیین می‌کند و دوم موضوعات موضوع‌محور که در اتاق فکر برنامه به آنها پرداخته می‌شود. اسلام‌زاده که دانش‌آموخته آی‌تی است، در ادامه اشاره می‌کند: در بخشی از این برنامه ـ که بخش خبری آن است ـ براساس تعریفی که از خبر وجود دارد 2 نوع پرداخت وجود دارد. اول نرم فیچر و دوم سخت فیچر که در این برنامه از نرم فیچر برای روایت برنامه استفاده می‌شود.

این سبک در واقع سبکی از خبر‌نویسی در روزنامه و سبکی از برنامه‌نویسی در تلویزیون است که در آن موضوع اصلی برنامه محور کار قرار می‌گیرد و ‌روی آن پژوهش شده و بعد براساس سوژه مورد نظر، یک دوره پژوهشی کوتاه انجام می‌شود.

وی در ارتباط با شیوه پرداخت به موضوعات مورد بحث در برنامه می‌گوید‌: در این برنامه مستندات علمی و حقایق دنیای فناوری به گونه‌ای دقیق و کارشناسی شده برای مردم بیان و در این زمینه از کارشناسانی سوال می‌شود که تحصیلکرده و مورد وثوق مردم باشند. به طوری که نظر آنها قابل ارائه و در عین حال کمترین نقدها به آن وارد باشد. اسلام‌زاده که مجری گروه دانش شبکه یک سیما نیز هست اجرای برنامه صفر و یک در شبکه آموزش را نیز در کارنامه خود دارد.

وی در ادامه می‌افزاید: در این برنامه به علومی پرداخته می‌شود که کاربردی باشد و در عین حال دانستن آن برای عموم مردم جذاب و جالب است، مثلا ما به موضوعاتی چون هوش مصنوعی به طور تخصصی نمی‌پردازیم، چراکه شاید فقط برای کارشناسان جذاب باشد و مردم عادی در مسائل تخصصی آن زیاد وارد نباشند، اما به الگوهای خاصی همچون نانو می‌پردازیم چون هم علم روز است و هم مردم در زندگی روزمره با آن سروکار دارند یا هر کس حتی برای یک‌بار اسم آن را شنیده است و شاید برایش جذاب باشد در ارتباط با آن بیشتر بداند.

وی می‌گوید: اما در این حوزه هم در حد یک آشنایی با علم نانو به آن پرداخته می‌شود و به موضوعات ریزتر و تخصصی‌تر اشاره نمی‌کنیم.

اعتقاد ما بر این است که کارکرد تلویزیون برای افراد عام به معنای کم‌سواد نیست، بلکه برای عموم مردم است و یک برنامه باید در عین جذابیت، قابل درک نیز باشد.

در این برنامه ما مخاطب را زیر ذره‌بین نمی‌گذاریم، بلکه برنامه را به گونه‌ای پیش می‌بریم که موضوع بحث آن، هم برای فرد متخصص جذاب باشد و به علم آنها بیفزاید و هم برای عامه مردم. مثلا موضوعی که به علم فیزیک می‌پردازد شاید برای یک دانشجوی فیزیک نکته ویژه یا موضوع عجیبی نباشد، اما همان موضوع برای کسی که در رشته آی‌تی یا روان‌شناسی تحصیل می‌کند، بسیار جذابیت دارد و ما هر دوی این سلیقه‌ها را در نظر داریم و هم این‌که اگر قرار باشد به یک موضوع خیلی تخصصی پرداخته شود حتی برای دانشجویان آن رشته نیز جذابیتی ندارد، چون برنامه وارد بحث‌هایی می‌شود که فرد در کلاس‌های درسی‌اش به آنها پرداخته است.