انتقاد از مرمت مقبره کوروش پس از 3 سال

آرامگاه کوروش در مساحت 156 متر و ابعاد 12 در 13 متر و ارتفاع 11 متر با6 پله در زیرزمین و 2 مقبره در داخل در مجموعه پاسارگاد شیراز واقع شده است. این آرامگاه که میان باغ‌های سلطنتی قرار داشته، شامل دو بخش زیگوراتی با الهام از معماری بین‌النهرین و سقف خرپشته‌ای مربوط به معماری اولیه آریایی‌هاست که از سنگ‌های عظیم آهکی سفید که بلندی بعضی از آنها به 7 متر می‌رسد، ساخته شده است.

مقبره کوروش طی بیش از 2500 سال عمر خود، به دلیل قرار گرفتن در محیط باز تحت تاثیر عوامل محیطی و انسانی،‌ آسیب‌های فراوانی دیده بود .رشد گل‌سنگ‌های زیاد در ضلع شرقی به دلیل تابش کم آفتاب، وجود ریز ترک‌ها و شکستگی در ضلع جنوب‌شرقی و شمال‌غربی به دلیل وجود آب، تخریب بیش ازحد بلوک‌ها در ضلع شمال‌شرقی، رسوبات نارنجی رنگ روی سنگ‌ها تحت تاثیر هوازدگی و رطوبت و ایجاد صدماتی بر اثر مداخله عمدی و غیرعمدی انسانی مانند استفاده از مواد غیراصولی در اولین دوره مرمت بنا از جمله آسیب‌ها بود که اواخر سال 79 میراث فرهنگی را بر آن داشت تا اقدام به مرمت آن کند.

به همین منظور کار مطالعاتی و مرمت بنا از سال 81 آغاز و داربست فلزی چندمنظوره طراحی در محل آرامگاه نصب شد. مرمت بنا پس از 6 سال در سال 87 و با دشواری تمام به پایان رسید اما انتقادات زیادی را در حین مرمت و پایان کار از سوی برخی کارشناسان به دنبال داشت.

انتقاداتی که در حال حاضر، از سوی کارشناسان مطرح است، بیشتر به نحوه مرمت این اثر جهانی مربوط می‌شود.محسن شیخ‌‌الاسلام کارشناس مرمت بناهای تاریخی در گفت‌وگو با مهر، مرمت مقبره کوروش را غیراصولی خواند و گفت: چنانچه در مرمت سقف مقبره کوروش از سنگ‌های دیگری بجز سنگی که از بنا برجای مانده است استفاده شود در این صورت مرمتی غیراصولی و غیرعلمی انجام شده است.

وی در مورد مرمت سقف مقبره کوروش اظهار کرد: در مرمت، اصلی وجود دارد مبنی بر این که جاگذاری عناصر معماری بنا به همان شکل اولیه باید انجام شود و عناصر اولیه که به دلایل مختلف از بنا جدا شده‌اند باید سرجای خود جاگذاری شوند.

این کارشناس مرمت بناهای تاریخی با اشاره به این که استفاده از سنگ‌های دیگر در سقف بنای آرامگاه کوروش اشتباه و غلط است و به طور حتم مشکل پیش می‌آید، افزود: با توجه به این که آرامگاه کوروش به ثبت جهانی رسیده به همین دلیل از نظر کارشناسان یونسکو نیز مرمت غیراصولی بنا مشکل‌ساز خواهد شد.

این نگرانی‌ها از سوی کارشناسان در حالی مطرح می‌شد که مدیر پایگاه پارسه پاسارگاد در همان زمان از مرمت کارشناسی شده و مناسب سقف آرامگاه کوروش خبر داده و گفته بود: خوشبختانه مرمت سقف آرامگاه کوروش کاملا دقیق و کارشناسی و مبتنی بر اصول علمی و حرفه‌ای انجام شده است.

محمد حسن طالبیان افزوده بود: در مرمت سقف این اثر تاریخی از سنگ‌های خام مشابه سنگ‌های به کار رفته در آرامگاه که در محوطه موزه جدید پاسارگاد موجود بود، استفاده شده است و مرمتگر سقف آرامگاه از سابقه‌ای درخشان در مرمت سنگ برخوردار و دارای مدرک ممتاز هنری در این زمینه و آموزش دیده ایتالیاست، از این رو کار مرمت این اثر به روش آناستیلوز (مرمت به روش استفاده از سنگ‌های مشابه) را کاملا دقیق و اصولی انجام داده است.

به گفته وی، گروه مرمت‌کننده باید هر سال گزارشی از عملکرد خود را به یونسکو ارسال کنند. در همین جهت طی سه سال مرمت سقف آرامگاه کوروش، 3 گزارش به یونسکو ارسال شده که همه آنها مورد تایید قرار گرفته است و در صورتی که یونسکو در مورد گزارش‌های ارائه شده راجع به مراحل مرمت آثار ثبت شده جهانی مشکل یا نقطه ابهامی ببیند برای نظارت بر چگونگی مراحل مرمت، نماینده‌ای اعزام می‌کند که در این مورد هیچ مشکلی ایجاد نشده و هیچ نماینده‌ای اعزام نشده است.

یک کارشناس مرمت آثار باستانی که خود یکی از مرمتگران مقبره کوروش بوده و نخواست نامی از وی برده شود نیز ضمن رد انتقادات وارده به مرمت مقبره کوروش به «جام‌جم» گفت: روش‌های به‌کار رفته در مرمت این بنا مانند روش‌های تایید شده بناهای تاریخی سراسر جهان است.

وی درباره علت به‌کارگیری سنگ‌های جدید به جای سنگ‌های قدیمی در بنا که به چشم آمده و باعث ایجاد پرسش و نگرانی در بین گردشگران شده است، اظهار کرد: نگرانی به‌وجود آمده تنها به خاطر ناآگاهی و بی‌اطلاعی راهنمایان تورهای گردشگری از علم مرمت و حفاظت بناست که نتوانسته‌اند پاسخ مناسبی به گردشگران در این زمینه ارائه دهند. در حالی که اگر اطلاعی در این زمینه داشتند می‌دانستند که در یونان در مورد مرمت آکروپولیس هم در برخی از قسمت‌ها قطعات جدید سنگی براساس شکل قدیمی آن ساخته و در کنار قطعات قدیمی قرار گرفته و سعی شده قسمت‌های قدیم و جدید از هم تمیز داده شود که در مورد آرامگاه کوروش نیز همین کار انجام گرفته است.

وی با بیان این‌که سنگ‌های جدید به کار رفته در بنا از همان سنگ‌های سد سیوند و با همان رنگ و جنس هستند، تصریح کرد: علت تفاوت رنگ سنگ‌های جدید و قدیمی نه به‌خاطر جنس آنها که به خاطر تازه بودن آنهاست، چراکه سنگ‌های قدیمی به‌خاطر در مجاورت بودن هوا طی سالیان دراز تغییر رنگ داده و کهنه شده‌اند اما سنگ‌های جدید هنوز دچار چنین تغییراتی نشده‌اند.

این کارشناس در مورد برش و تراش سنگ‌ها نیز گفت: مرمت و بازسازی با ساخت یک اثر فرق می‌کند و در همه جای دنیا برای این‌که نقاطی که مورد مرمت قرار گرفته‌اند از دیگر نقاط متمایز شوند هاشورهایی در قسمت‌های جدید زده می‌شود و این کار هم با ابزار بسیار ظریفی انجام شده است.

وی با بیان این‌که نگهداری و مرمت آثاری که به ثبت جهانی رسیده‌اند اصلا سلیقه‌ای نیست و طبق قوانین خاص بین‌المللی انجام می‌شود، افزود: در مورد بنای کوروش نیز ما درست همان قوانین را زیر نظر یونسکو انجام داده‌ایم، قوانینی که در مرمت آثار یونانی نیز عینا به کار گرفته شده است.

تلاش خبرنگار ما برای گفت‌وگو با مسوولان میراث فرهنگی و محمد حسن طالبیان،‌ مدیر پایگاه پارسه پاسارگاد در زمینه نگرانی‌های به‌وجود آمده درباره مرمت بنا، نتیجه‌ای در بر نداشت . آنها با بیان این که ما بلافاصله پس از پایان مرمت به این شبهات پاسخ داده‌ایم و دیگر دلیلی برای صحبت دوباره نمی‌بینیم، ما را به دلایل مطروحه خود در آن زمان ارجاع دادند.

مقبره‌ کوروش در شهر تاریخی پاسارگاد در جنوب ایران قرار دارد و از آن به‌عنوان یکی از نمادهای هویت ملی ایرانیان یاد می‌شود تا آنجا که اسکندر پس از سقوط امپراطوری هخامنشی توسط او، در مقبره‌ کوروش حضور یافت و به آن ادای احترام کرد. این اثر در سال ۲۰۰۴ میلادی به عنوان زیرمجموعه پاسارگاد در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران