از آثار زیست محیطی سلاح های شیمیایی چه می دانیم؛
پس از جنگ جهانی اول، عراق گسترده ترین حمت شیمیایی را در طول 8 سال جنگ تحمیلی خود علیه ایران به اجرا گذاشت که تلفات و خسارات بیشماری همراه داشت.
خوشبختانه محققان کشور توجه شایانی به این امر داشته و تحقیقات فراوانی در این رابطه انجام داده اند و مقاله ها و گزارش های متعددی ارائه کرده اند که جای بسی قدردانی است.
اما متاسفانه جنبه زیست محیطی این قضیه مورد غفلت و بی توجهی قرار گرفته است. عراق در طول جنگ از ده ها تن مواد شیمیایی برای حمله و تجاوز به مناطق جنگی، مرزی و مسکونی کشورمان استفاده کرد و حتی از به کارگیری ترکیبات این عوامل نیز دریغ نورزید.
امروزه این عوامل شیمیایی هنوز هم سلامت ساکنان مناطق آلوده را بشدت تهدید می کند که این را فقط می توان نتیجه آثار زیست محیطی این عوامل دانست.
براساس مطالعات انجام شده توسط مراکز معتبر بین المللی برخی از عوامل شیمیایی از جمله گاز خردل از نوع عوامل پایدار در محیط است و آثار زیانبار آن بر محیط زیست سالها باقی می ماند، چنانچه از ترکیبات این عوامل استفاده شود پایداری آنها تقویت می یابد و بر اثرات مخربشان افزوده می شود.
همچنین منابع خاک و آب و هوای مناطقی که هدف اصابت سلاح های شیمیایی قرار گرفته اند، بر پایداری این عوامل تاثیرگذار است.
مثلا در مناطق سرد و شنی پایداری عوامل شیمیایی بالاست، چرا که تحت این شرایط امکان تجزیه پذیری آنها بسیار ضعیف است.
سلاح های شیمیایی اثرات زیانبار و جبران ناپذیری بر محیط زیست و اکوسیستم مناطق آلوده دارند که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- عملکرد طبیعی خاک را مختل می کند. اصطلاحا خاک را می سوزانند که در این خاک به اصطلاح سوخته، امکان زندگی میکروارگانیسم های طبیعی خاک وجود ندارد.
2- موجب اختلالات ژنتیکی در گیاهان، توقف رشد آنها و از بین رفتن پوشش گیاهی می شود.
3- اختلالات ژنتیکی، اختلال در رشد و سقط جنین حیوانات را به دنبال دارد.
البته آثار زیست محیطی عوامل شیمیایی بیش از موارد مذکور است که متاسفانه در این رابطه اطلاعات چندانی در دست نیست.
کشورهای بیگانه هزینه های سنگینی را به تحقیقات در زمینه اثرات مخرب سلاح های شیمیایی بر محیط زیست اختصاص می دهند که 3 نمونه بارز آن عبارتند از:
1- در جریان آزاد شدن آلاینده های محیطی حاصل از سوختن چاه های نفت کویت و همچنین مواد مخربی مثل اورانیوم فقیر شده (DU) طی جنگ خلیج فارس و نیز جنگ بالکان، گروه هایی از سازمانهای مختلف مانند سازمان محیط زیست امریکا و سازمانهای بین المللی مثل (UNEP برنامه محیط زیست سازمان ملل)، با صرف میلیون ها دلار بودجه تحقیقاتی به بررسی اثرات مخرب این آلاینده ها بر محیط زیست پرداخته اند و حاصل مطالعات و تحقیقات خود را طی مقاله ها و گزارش های متعدد آماده و ارائه کرده اند.
2- در پی آزاد شدن موادشیمیایی در کارخانه Union Carbide در بوپال هند، محققان این کشور برای تحقیق روی اثرات زیست محیطی این مواد همت گماردند.
3- پس از نشت مواد رادیواکتیو در نیروگاه (چرنوبیل) اکراین، تاثیرات مخرب این مواد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
این در حالی است که تاکنون هیچگونه تحقیقاتی در زمینه اثرات زیست محیطی سلاحهای شیمیایی صورت نگرفته و حتی یک مقاله یا گزارش علمی هم در کشور ارائه نشده است و هیچ ارگان و سازمانی هم مسوولیت آن را تقبل نکرده و نمی کند.
با وجود اسناد و مدارک معتبر مبنی بر آزاد شدن ده ها تن مواد شیمیایی مهلک و سمی از جمله عوامل اعصاب یا ارگانوفسفرها که ساختمانی شبیه سموم علفکشها دارند و نیز گاز خردل و ترکیبات آن در مناطق مرزی کشورمان در طول جنگ تحمیلی (از جمله تالابها و مردابهای هورالعظیم و هورالهویزه، درجنوب) و باغات و جنگل های استانهای کردستان و کرمانشاه(دریاچه زریوار در مریوان و باغات و زمین های کشاورزی اطراف سردشت و پیرانشهر)، سوال اصلی این است که چه کسی مسوول انجام تحقیقات در زمینه آثار خطرناک زیست محیطی این عوامل است و کدام سازمان پاسخگوی عوارض احتمالی مخرب این عوامل روی گیاهان و جانوران و نیز محیط زیست انسانی مناطق مرزی کشورمان است؛
دکتر شهریار خاطری
مدیر روابط بین الملل انجمن حمایت از قربانیان سلاح های شیمیایی 
مدیر روابط بین الملل انجمن حمایت از قربانیان سلاح های شیمیایی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
