از نامه‌های پستی تا پیام‌های دیجیتالی

در رسیدن نامه‌ها شوری وجود داشت که به هیچ وجه با پیام‌ها و نامه‌های دیجیتالی امروز قابل مقایسه نیست؛ انگار نویسنده تمام احساس خود را در پاکت نامه می‌گذاشت و آن‌را ارسال می‌کرد.

آن روزها رساندن نامه‌ها مهم‌ترین بخش خدمات پستی محسوب می‌شد، اما سیستم پست یا به عبارت کلی‌تر، سیستم‌های ارتباطی در چند سال اخیر با رشد و تحول باورنکردنی‌ای مواجه شده است؛ به گونه‌ای که حالا باید سراغ روش‌های پیشین را تنها در موزه‌ها گرفت.

موزه پست و تلگراف با وجود این که جزو موزه‌های تخصصی به شمار می‌آید، اما سابقه و تاریخی بیشتر از سایر موزه‌های تخصصی کشورمان دارد. اگر شما هم سری به این موزه در خیابان امام خمینی(ره) تهران بزنید مشاهده خواهید کرد که چه گنجینه غنی و زیبایی، آرام و خاموش در وسط همهمه و شلوغی بی‌نهایت منطقه بازار تهران جا خوش کرده است.

به زعم نگارنده این موزه چنانچه باید و شاید به گردشگران و حتی مردم شهر تهران معرفی نشده است.

باید به این مهم توجه داشت که در حال حاضر گردشگران گروه‌های متنوعی هستند و اهمیت دادن به سلائق آنها یکی از رموز موفقیت مراکز گردشگرپذیر به شمار می‌آید.

صبح یک روز پاییزی، درست 79 سال پیش، یعنی سال 1311، فرج‌الله بهرامی وزیر پست و تلگراف وقت و آشنا با دنیای فرنگ، دستور تاسیس نخستین موزه پستی و تلگرافی را صادر کرد.

این دولتمرد، شخصی به نام عبادی را نیز به عنوان متولی و رئیس این موزه انتخاب کرد. البته نخستین مکان موزه یا همان عمارت وزارت پست و تلگراف، در سال 1349 تخریب شد.

در ابتدای کار این موزه، وسایل پستی و تلگرافی جمع‌آوری و به نمایش گذاشته شد، البته مانند اکنون نمایش آثار جنبه عمومی نداشت.

سرانجام پس از تغییر و تحولات و جابه‌جایی‌ها، موزه بار دیگر در سال 1369 بازگشایی شد. موزه پست و مخابرات فعلی دارای 8 غرفه در دو طبقه است.

در طبقه اول غرفه‌هایی تعبیه شده که در آنها تصویری از نخستین وزیر تلگراف یعنی «علی قلی‌خان مخبرالدوله» تا وزیر فعلی به نمایش درآمده است.

در این طبقه مجسمه یک پستچی از دوران قاجاریه هم به چشم می‌خورد. گاهی با نگاه کردن به آثار و اشیای موجود در این موزه، ناخودآگاه ذهن گردشگر به سال‌های گذشته سفر می‌کند یا حتی ممکن است برای شما تصاویر فیلم‌های قدیمی تداعی شود.

صندوق‌های پستی دوره‌های گذشته، مهر مخصوص سورشارژ دوره قاجار، انواع حکم‌های دولتی حکومتی، دستگاه‌های ابطال تمبر دستی و برقی قدیمی، عکس‌هایی از وسایل پستی دوره قاجار و همچنین تصاویر جالب و دیدنی پرسنل اداره پست در دوره قاجار، همه به ما یادآوری می‌کنند که بدون شک موزه، عامل ماندگاری این مردان ناآشنای تاریخ است.

دیدن مهر پست انقلابی میرزا کوچک‌خان جنگلی، تمام صحنه‌های سریال آن بزرگمرد را به‌یاد می‌آورد.

همچنین در این موزه غرفه‌ای وجود دارد که نام آن نه‌تنها برای ایرانیان، بلکه برای بیشتر مردم جهان شناخته شده است؛ غرفه «راه ابریشم». این بخش که در همان سالن مرکزی واقع شده است در برگیرنده وسایل ارتباطی کهن و همچنین ارابه‌، ماشین سه‌چرخ و هواپیمایی است که برای حمل‌و‌نقل مرسولات پستی مورد استفاده بوده است. از دیگر غرفه‌های طبقه اول، غرفه باسکول‌ها و صندوق‌های پستی قدیمی است که برای وزن کردن کالاهای سنگین از آنها استفاده می‌شد. بالاخره در همین طبقه علاوه بر قسمت اداری، یک فروشگاه و کتابخانه برای علاقه‌مندان در نظر گرفته شده است.

یکی از بخش‌های بسیار مهم موزه که البته مورد توجه و اقبال بسیاری از بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد، جایی است که در آن تمبرهایی از دوره‌های قاجاریه، پهلوی و جمهوری اسلامی به نمایش گذاشته شده است. بی‌شک بسیاری از مجموعه‌داران حسرت داشتن چنین مجموعه‌ای را دارند. علاوه بر این، تمبرهای مربوط به دیگر کشورهای جهان در این بخش خودنمایی می‌کند. این تمبرها متعلق به 198 کشور عضو اتحادیه جهانی پست است.

در غرفه‌ای دیگر از موزه، انواع وسایل ارتباطی در حوزه مخابرات به نمایش درآمده است. قرار گرفتن وسایلی همچون مورس، تله‌تایپ، تلکس و‌ ماهواره‌ به نوعی نشان‌دهنده تاریخ تحول و پیشرفت وسایل ارتباطی هستند. جالب این که مجموعه‌ای از دستگاه‌های تلفن همچون تلفن‌های دیواری و مغناطیسی صد شماره‌ای ‌نیز به نمایش درآمده است که گردشگران در این قسمت بیشتر تامل می‌کنند.

برخی از ترازوهای پستی از قدیم تاکنون، انواع صندوق‌های پستی دیگر کشورها، تصاویری از مراکز پستی جهان و نمونه‌هایی از لباس‌های فرم پستی کشورها در غرفه اشیای پستی در طبقه دوم قرار داده شده است.

اگر از ایستادن و قدم زدن در موزه خسته شوید می‌توانید در بوفه از خودتان پذیرایی و رفع خستگی کنید. بوفه در همین طبقه دوم واقع شده است. البته موزه هم بیش از این موارد، اشیا را در خود جای داده است که نمی‌توان همه آنها را در این چند سطر فهرست کرد.

بدون شک نخستین عنصری که نگاه هر گردشگر و حتی رهگذری را به سوی خود جذب و جلب می‌کند، نما و معماری یک بناست. طراح ساختمان اداره پست تهران، معماری به نام مهندس «نیکلای مارکوف» اهل گرجستان به همراه مهندس اگال از ارامنه ایران بودند، البته تمام‌کننده این ساختمان یکی از مهندسان خوش‌ذوق ایرانی به نام مظلومی از کارکنان شهرداری بود. این بنا دارای یک سبک التقاطی است.

در حقیقت قرار گرفتن این عمارت زیبا در مکانی که بافت آن متعلق به دوران قاجاریه و پهلوی اول است، برای هر بازدیدکننده و گردشگری دارای جذابیت‌های بی‌شمار است. راستی اگر خواستید به موزه بروید کافی است به میدان امام خمینی(ره)، ابتدای خیابان امام خمینی(ره) بروید.

شاید مترو بهترین وسیله باشد. آنجا یک تابلو شما را راهنمایی می‌کند. چند پله، یک در چوبی و یک تابلوی کاشی نوشته آبی‌رنگ بر سر در آن که رویش نوشته: «موزه پست و مخابرات». وارد که می‌شوید یک حیاط مرکزی را مشاهده می‌کنید که دو طبقه ساختمان حیاط را به صورت کامل احاطه کرده است. بازید از این موزه را در فصل زیبای پاییز از دست ندهید.

فاطمه حامدی‌خواه