14 نفر به جای 2 نفر

آنتونی کویین سال 1915 در مکزیک به دنیا آمد. بازیگری را از 21 سالگی آغاز کرد و با وجود بازی در چند فیلم، 10 سال طول کشید تا به شهرت برسد ـ با بازی در فیلم زنده‌باد زاپاتا ـ و نقش‌های اصلی را بازی کند. او، هم در سال‌های پیش از انقلاب و هم پس از انقلاب در ایران بازیگر معروف و پرطرفداری بوده است. به درستی مشخص نیست اولین فیلمی که از کویین دوبله و نمایش داده شد، کدام اثر بوده است. به روایتی جاده ـ ساخته فدریکو فلینی ـ بوده که در ایتالیا دوبله شد و ظاهرا حسین سرشار به جای او صحبت کرد و به روایتی دیگر زنده‌باد زاپاتا بوده که در ایران دوبله شد و ایرج ناظریان دوبلور وی بوده است. منوچهر اسماعیلی که بیش از همه به جای کویین گویندگی کرده و صدایش با وی عجین شده به گفته خودش اولین بار سال 1340 در فیلم سندباد بحری به جای این بازیگر صحبت کرد. او بعدا بارها در فیلم‌های گوناگون کویین و نقش‌های مختلف و متفاوتش به جای وی صحبت کرد و به دلیل استعداد فراوان، علاقه به این بازیگر و هماهنگی کامل صدای محکم و استوارش با چهره کویین، دوبله‌هایی درخشان و شاهکار پدید آورد از جمله در فیلم‌های باراباس (در همین نقش)، جاده (زامپانو)، اسب کهر را بنگر (رئیس پلیس) و محمد رسول‌الله (حمزه). کویین لکنت زبان داشت که در تعدادی از فیلم‌هایش نیز مشخص است و اسماعیلی سعی کرده آن را همراه با دیگر ویژگی‌های بازی و صدای وی در دوبله‌هایش رعایت کند. کویین نقش‌های متنوع و متفاوتی بازی کرده که صدای اسماعیلی به دلیل ویژگی‌هایش ـ از جمله انعطاف‌پذیری فراوان ـ مناسب همه آنها بوده، اما طی نیم قرن گذشته کسان دیگری نیز به جای این بازیگر صحبت کرده‌اند: ایرج ناظریان در زنده‌باد زاپاتا، شور زندگی (دوبله اول و در نقش پل گوگن)، لورنس عربستان (دوبله دوم) و چند فیلم دیگر. عبدالله بوتیمار در توپ‌های ناوارون (دوبله اول)، چنگیز جلیلوند در زوربای یونانی، نصرت‌الله محتشم در لورنس عربستان (دوبله اول)، ابوالحسن تهامی در پیرمرد و دریا، احمد رسول‌زاده در عمرمختار، حسین عرفانی در استرادیواری و ناصر مدقالچی در آخرین قهرمان حادثه‌ای.

به دلیل موجود نبودن نسخه دوبله تعدادی از این فیلم‌ها نمی‌توان درباره کیفیت کار دوبلورهای کویین اظهارنظر کرد، اما مسلم است بیشتر این فیلم‌ها در زمانی که صدای دوبلورها در اوج و کیفیت صدابرداری نیز خاص بوده، دوبله‌ شده‌ و این صداها نیز با چهره کویین هماهنگ بوده‌اند. به همین دلیل می‌توان حدس زد هیچ‌یک از این دوبله‌ها بد و افتضاح نبوده و حتی درباره یکی از آنها که بارها پخش شده می‌توان گفت یکی از شاهکارهای دوبله است؛ عمرمختار که کویین در آن نقش رهبر مسن مردم لیبی را بازی کرده و احمد رسول‌زاده با صدای ماندگار خود به زیبایی به جای او گویندگی کرده است.

راسل کرو در دهه 80 با فیلم گلادیاتور ‌در ایران مشهور شد. او که متولد 1964 و بزرگ‌ شده استرالیاست، پیش از این فیلم خارج از ایران با سریع و مرده و محرمانه لس‌آنجلس نظرها را به خود جلب کرده و با نفوذی ساخته مایکل مان علاوه بر تثبیت شهرت، کاندیدای جایزه اسکار نیز شده است. به دلیل ثبت و ضبط نشدن دقیق اخبار و اطلاعات مربوط به دوبله فیلم‌ها و سریال‌ها بدرستی معلوم نیست اولین اثر دوبله شده‌ او در ایران چه بوده است. اگر تک‌قسمتی از سریال پلیس امداد که او در آن بازی کرده، دوبله و نمایش داده شده باشد، این اثر را می‌توان اولین کار دوبله شده وی معرفی کرد. در غیر این صورت به نظر می‌رسد نفوذی ـ که با گویندگی منوچهر والی‌زاده دوبله شد ـ اولین اثر باشد. والی‌زاده که صدایش با ویژگی‌های چهره راسل کرو کاملا هماهنگ است و اگر بتواند تغییرات صدایش را کنترل و خوب گویندگی کند، دوبله‌های خوبی پدید می‌آورد، بعدها در فیلم‌های یک ذهن زیبا، مسابقه بزرگ‌‌ و وضعیت بازی نیز به جای کرو صحبت کرد که متاسفانه کارش در یک ذهن زیبا و در نقش شخصیت بیمارگونه یک دانشمند قابل توجه نبود. تاکنون بهرام زند بیش از دیگران به جای کرو گویندگی کرده است. او که ظاهرا اولین بار در فیلم گلادیاتور به‌جای این بازیگر صحبت کرد، بیش از والی‌زاده صدایش مناسب وی است بویژه در نقش‌هایی که صورت کرو در آنها پرمو بوده است. زند در فیلم‌های محرمانه لس‌آنجلس، گنگستر آمریکایی، رابین‌هود و چند روز بعد نیز به جای این بازیگر صحبت کرده است.

سعید مظفری و چنگیز جلیلوند نیز هر کدام دست‌کم 2 بار به جای کرو صحبت کرده‌اند. مظفری در فیلم استاد و فرمانده ـ‌که خودش برای تلویزیون دوبله کرد ـ و نیز در مردی مثل سیندرلا و جلیلوند در دوبله دوم گلادیاتور و محرمانه لس‌آنجلس دوبلور راسل کرو بوده‌اند. مظفری تا حدودی صدایش مناسب کروست، اما نه به اندازه والی‌زاده و زند، ولی صدای کنونی جلیلوند به هیچ وجه با ویژگی‌های صورت این بازیگر هماهنگ نیست. متاسفانه صدای جلیلوند دچار تغییراتی شده و دیگر آن صدای محکم و استواری که در فیلم‌های کلاسیک و از جمله شیر در زمستان شنیده‌ایم، نیست و با این وضعیت، مناسب هر بازیگری نیست. یکی از اولین فیلم‌هایی که در ایران از راسل کرو نمایش داده شد، فیلم گمنامی به نام آوای نقره‌ای است که رفعت هاشم‌پور برای تلویزیون دوبله کرد. او که تصمیم گرفته بود با همکاران قدیمی خود کار نکند، گویندگی کرو را به دوبلوری جوان به نام محمدرضا مومنی سپرد که به دلیل مناسب نبودن جنس صدای وی برای چهره کرو دوبله‌ای بد رقم خورد. کرو تاکنون نقش‌های متنوعی بازی کرده است، از مبارز پرتحرک گلادیاتور تا دانشمند آرام یک ذهن زیبا و بهرام زند و والی‌زاده اگر خوب گویندگی کنند دوبله‌های خوبی را برای وی به وجود خواهند آورد.