تقوای سیاسی در آینه ماه رمضان

رعایت تقوا از سوی زمامداران و مسوولان حکومتی که امروز با اصطلاح تقوای سیاسی شناخته می‌شود، موضوعی است که به کرات در خطبه‌ها و نامه‌های حضرت امیر در نهج‌البلاغه دیده می‌شود، این تاکید شاید از آن جهت از سوی انسان کاملی چون امیرالمومنین صادر شده که «الناس علی دین ملوکهم»، مردم بر دین فرمانروایان خودند و وقتی تقوا میان فرمانروایان سکه بی‌مقدار باشد، این نگاه بر فضای عمومی جامعه سایه خواهد انداخت.

حجت‌الاسلام والمسلمین اکبر فرجام ـ مدرس حوزه ـ مسیر رسیدن به تقوای سیاسی در ماه مبارک رمضان را سهل و هموار می‌داند، چرا که به عقیده او این ماه زمینه تقوا را در همه ابعاد از جمله تقوای سیاسی فراهم می‌کند. مدیر اجرایی حوزه علمیه خراسان در بیان مصادیق رعایت تقوای سیاسی به آیه «لاتقفُ ما لیس لک به علم» استناد کرد و با بیان ترجمه آیه که «آنچه را که نسبت به آن علم نداری دنبال نکن» به جام‌جم گفت: از مصادیق تقوای سیاسی آن است که رجال سیاسی در گفتار خود رعایت همه جوانب را بکنند.

وی بسیاری از مشکلات کنونی جامعه را در عرصه سیاسی معلول بی‌تقوایی در گفتار برشمرد و تاکید کرد: تقوای سیاسی یعنی آن که سیاسیون در تصمیم‌گیری بر محور تقوا حرکت کنند. نمایندگان در قانونگذاری گرایش‌های سلیقه‌ای خود و گروهشان را دخالت ندهند و مصلحت عمومی جامعه را در نظر بگیرند. تقوای سیاسی یعنی مجریان قوه مجریه در عزل و نصب‌ها، در همه ابعاد تصمیم‌گیری از منافع شخصی و گروهی به نفع منافع عمومی صرف نظر کنند.

این مدرس حوزه علمیه با اشاره به حدیث حضرت امیر‌المومنین علی(ع)‌ مبنی بر این‌که «کسانی که خصومت می‌ورزند و نزاع می‌کنند، نمی‌توانند باتقوا باشند» یکی از پیامدهای بی‌تقوایی را اختلاف و تفرقه در جامعه برشمرد و تاکید کرد: خصومت‌ها بی‌تقوایی می‌زاید و بی‌تقوایی‌ها بر حجم خصومت می‌افزاید. او این عبارت را شاهدی برای علت و معلول بودن اختلاف برای بی‌تقوایی و به طور خاص بی‌تقوایی سیاسی عنوان کرد. مدیر اجرایی حوزه علمیه خراسان همچنین نفوذ جریان‌های نوگرای همراه با بدعت در دین را دیگر ویژگی‌های جامعه بی‌تقوا خواند و تصریح کرد: ترویج خرافات و بعضی مسلک‌های نادرست و به انحراف کشیده شدن و تحریف برخی از حقایق دینی مواردی است که در جامعه بی‌تقوا زمینه ظهور و بروز آن فراهم می‌شود. فرجام تاکید کرد: تنها راه پیشگیری از ابتلای جامعه به بی‌تقوایی بازگشت افراد به مسیر حق و رعایت تقوای عام است.

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا میرتاج‌الدینی معاون پارلمانی رئیس‌جمهور هم فعالیت‌های سیاسی را در نظام اسلامی وقتی ارزشمند می‌داند که رجال سیاسی رفتاری توام با تقوا و اخلاق سیاسی داشته باشند. او با تاکید بر این‌که سیاست بدون اخلاق و معنویت ضلالت است، به جام‌جم گفت: مهم‌ترین پیام ماه مبارک رمضان به مردان سیاسی جامعه این است که سیاست را با دیانت بیامیزند و از سیاست بدون دیانت پرهیز کنند. به گفته میرتاج‌الدینی، فاصله گرفتن از قرآن و آموزه‌های دینی، فاصله گرفتن از آموزه‌های معنوی و اخلاق، قدرت‌طلبی، قدرت‌مداری و دنیا‌طلبی از عوامل رواج بی‌تقوایی در جامعه است.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد خاتمی استاد حوزه و دانشگاه اما تعریف خود از تقوای سیاسی را بیشتر معطوف به ایام انتخابات کرد و به جام‌جم گفت: تقوای سیاسی آن است که در انتخابات از تهمت به رقیب پرهیز شود و افراد برای کسب رای به وعده‌های دروغ متوسل نشوند. او دادن وعده‌هایی که در حوزه قانونی افراد نباشد و یا توان انجام آن را نداشته باشند را نیز مصداق بی‌تقوایی سیاسی خواند. امام جمعه موقت تهران شعارهایی که افراد سر می‌دهند، اما خود به آن پایبند نیستند را شعارهای «آنچنانی» خواند و گفت: رجال سیاسی از خدا بترسند و برای کسب رای ارزش‌های الهی را زیر پا نگذارند. او در همین راستا از کاندیداها خواست از تخریب «رقیب تایید شده» پرهیز کنند. او رقیب تایید شده را این‌گونه توضیح داد: وقتی شورای نگهبان صلاحیت کسی را تایید کرد یعنی حداقل صلاحیت را دارد و باید از تخریبش پرهیز کرد. عضو خبرگان رهبری مهم‌ترین مصداق رعایت تقوای سیاسی را تاسی رجال سیاسی به «اخلاق انتخاباتی اسلامی» دانست و در توضیح این عبارت گفت: اخلاق انتخاباتی اسلامی آن است که افراد حفظ نظام را برترین کار بدانند و نظام را زیر سوال نبرند و از راه نادرست زیر سوال بردن دستاوردهای عظیم نظام به هیچ وجه استفاده نکنند.

هرچند انسان به فواید رعایت تقوا واقف است، اما به دلیل وجود موانع در مواردی از نیل به آن بازمی‌ماند. جامعه نیز مانند انسان برای رسیدن به تقوای سیاسی با موانعی روبه‌روست. در این خصوص دکتر عماد افروغ استاد دانشگاه با اشاره به عوامل عدم دستیابی به تقوای سیاسی در جامعه تاکید کرد: این مساله معلول عوامل مختلفی است، اما مهم‌ترین آن این است که ما فهم غلطی از جمهوری اسلامی داریم یا خوب انقلاب اسلامی را نظریه‌پردازی نکرده‌ایم. ما بعضا به نام حفظ نظام و رعایت مصلحت هر چیزی را مباح دانسته و خیلی از حقایق و اخلاقیات را سر بریدیم و نفهمیدیم که قدرت در بهترین حالت وسیله‌ای بیش نیست و به نظرم علت عدم دستیابی به تقوای سیاسی بخشی از آن به این برمی‌گردد که ما قدرت را هدف دانستیم در حالی که قدرت حتی در دست پیامبر اکرم(ص) هم وسیله‌ای بیش نیست. این نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با جام‌جم،‌ با تاکید بر این‌که در تقوای سیاسی هدف وسیله را توجیه نمی‌کند و قدرت تنها ابزار است نه غایت.

این نوع نگرانی‌ها در کلام سخنگوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نیز مستتر است. حجت‌الاسلام سیدمحمد غروی با تاکید بر حفظ حدود و مرزهای اخلاقی در رفتارهای سیاسی، درباره تبیین مفهوم تقوای سیاسی به «جام‌جم» گفت: نباید این طور باشد که گاهی اهداف خاص سیاسی، برخی رفتارها و شیوه‌های نادرست را توجیه کند، بلکه شایسته است خطوط قرمزی که اسلام بر آنها تاکید کرده و بایدها و نبایدهایی را که تعریف کرده در همه فعالیت‌ها و رفتارهای سیاسی مورد توجه قرار بگیرد. سخنگوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، حداقل رعایت تقوای سیاسی را اول سالم بودن فعالیت سیاسی و احصای اهداف سالم و دوم انتخاب راه‌های سالم برای رسیدن به این اهداف برشمرد . مدرس حوزه علمیه مرتبه بالاتری را نیز در تقوای سیاسی تعریف کرد و آن این که رفتارها و تلاش‌های سیاسی افراد و جریان‌ها تنها باید براساس انگیزه‌های الهی رقم بخورد.

حبیبه بدری / جام‌جم