گردشگری به ‌مثابه «صنعت»

در این تعریف یک نکته مهم نهفته است؛ برای شکل‌گیری یک صنعت خاص باید موسسات مشابهی به صورت گسترده خدمت یا کالای خاصی را ارائه کنند، به صورتی که رقابت‌پذیری در آن شکل بگیرد. تحقق این اصل، به صورت طبیعی پیامدهای مثبت دیگری خواهد داشت. از جمله آثار شکل‌گیری صنعت می‌توان به نکات زیر اشاره کرد:‌

‌‌ـ‌ ایجاد گردش مالی قابل‌توجه

‌‌ـ‌ ایجاد اشتغال پایدار

‌‌ـ‌ فرصت برای سرمایه‌گذاری‌های کلان

‌‌ـ‌ فعال شدن صنایع بالادستی و پایین‌دستی

و...

اگر به گردشگری و سفر به عنوان یک صنعت نگاه کنیم، آن‌گاه این رشته تخصصی باید بتواند شرایط بالا را محقق کند و اگر اینچنین شود، گردشگری می‌تواند نقشی موثر در توسعه پایدار ایفا کند. به عنوان مثال در شرایط کنونی ایجاد اشتغال پایدار از جمله مهم‌ترین دغدغه‌های جامعه ماست و صنعت گردشگری می‌تواند زمینه ایجاد این اشتغال را بویژه در مناطق بومی فراهم بیاورد. اشتغال بومیان در شرایط کنونی، علاوه بر آثار اقتصادی می‌تواند از بسیاری عوارض اجتماعی نیز جلوگیری کند؛ عوارضی چون مهاجرت به کلانشهرها، ایجاد مشاغل کاذب، توسعه نامتوازن شهرهای بزرگ و...

از دیگر سوی، اشتغال افراد بومی، بر توسعه صنعت گردشگری نیز تاثیر می‌گذارد. به عنوان مثال، وقتی بومیان به نقطه‌ای برسند که زیست‌بوم یا آثار تاریخی منطقه‌شان منشأ شکل‌گیری درآمد، توسعه تعامل‌ها و ارتباطات اجتماعی و... بشود، آن‌گاه خودشان به عنوان موثرترین میراث‌دار و محافظ این ارزش‌ها عمل خواهند کرد.

در حقیقت اینها اصولی است که از آن به عنوان درون‌زا بودن توسعه یاد می‌کنند؛ این به آن معناست که توسعه باید از دل تحولات یک جامعه سرچشمه بگیرد و توسعه پایدار زمانی رخ می‌دهد که تک‌تک ذی‌نفعان خود را در آن سهیم ببینند و صنعت گردشگری این ویژگی را در خود نهفته دارد. گردشگری علاوه بر این‌که یک صنعت است، ابعاد اجتماعی گسترده‌ای هم دارد و بازار آن هیچ‌وقت نمی‌تواند بازاری انحصاری باشد، به سبب این‌که ذی‌نفعان زیادی در این بازار ایفای نقش می‌کنند. بنابراین گردشگری می‌تواند یکی از صنایع مهم در هر کشور گردشگرپذیری باشد و در این مسیر دقیقاً باید به آن به دید صنعت نگاه شود، صنعتی که باید گردش مالی مناسبی داشته باشد و از این مسیر طیف متنوع ذی‌نفعان از سرمایه‌گذاران تا بومیان از آن بهره‌مند شوند.

این نکته را مدنظر داشته باشیم که برخی کشورها به سبب ساختار یا موقعیت کشورشان مزیت خاصی در صنعت گردشگری ندارند، اما از آن سوی کشورهایی نیز هستند که به رغم نداشتن پتانسیل خاص گردشگری با سیاستگذاری مناسب و مدیریت صحیح توانسته‌اند سهم مناسبی از بازار گردشگری را نصیب خود کنند که از جمله این‌ کشورها می‌توان به مالزی اشاره کرد. مالزی کشوری کوچک با اقلیمی یکسان است، اما توانسته با برنامه‌ریزی صحیح، سهم مناسبی از این بازار کسب کند.

خوب است در ارتباط با کشور خودمان به این نکته توجه داشته باشیم که ایران هم به سبب ویژگی‌های اقلیمی و هم به جهت موقعیت تاریخی، مزیتی نسبی در این بازار دارد، تنها سیاستگذاری و برنامه‌ریزی صحیح می‌تواند مسیر پیش‌روی ما را در نگاه صنعتی به گردشگری بگشاید.

نعیمه هاشمی