یادگیری مهارت زندگی با آموزش الفبای فارسی

مکتب‌خانه غیرانتفاعی از برنامه‌های شبکه آموزش سیماست که در ایام تابستان روی آنتن می‌رود. برای تهیه گزارشی از پشت صحنه این برنامه، با سپیده کامرانی، دستیار کارگردان و برنامه‌ریز این مجموعه تلویزیونی هماهنگ کردم. لوکیشن این قسمت در ستارخان تصویربرداری می‌شود. هوا بسیار گرم است.

با پرس و جو، مکان فیلمبرداری را پیدا می‌کنم؛ طبقه سوم یک ساختمان در منطقه ستارخان. عوامل این مجموعه برای ضبط دور هم جمع شده‌اند. از این جمع فقط با خانم کامرانی از قبل آشنایی دارم و بقیه افراد برایم ناآشنا هستند برای همین وقتی سراغ او را می‌گیرم او با رویی گشاده به استقبالم می‌آید. کامرانی پیشتر کارگردان برنامه‌هایی مانند جوانی در شبکه جهانی جام‌جم بوده که در رده سنی جوانان ساخته شده است. او در این خصوص می‌گوید: این برنامه درباره پسر بچه‌ای است که از مدرسه می‌ترسد. او در اثر اتفاقاتی به گذشته برمی‌گردد که همین باعث می‌شود دیدش نسبت به محیط اطراف تغییر کند.

این قصه در 2 لوکیشن تصویربرداری می‌شود. قصه توسط راوی روایت می‌شود که به نوعی تکلیف قصه را هم معلوم می‌کند. راوی این قصه مبینا نصیری است. هنگام ضبط برنامه با اعلام شمارش معکوس خانم کامرانی همگی ساکت می‌شوند تا دوربین برای ضبط آماده شود. مکان تصویربرداری اتاق کوچکی است که به عنوان اتاق خواب پسر بچه استفاده می‌شود. اتاق یک پنجره دارد که رو به سالن باز می‌شود. پدربزرگ(محسن قاضی‌مرادی) به عنوان قاب در پشت پنجره قرار می‌گیرد. او قرار است تا پایان فیلم در همین فضا باشد و پلاتوی دیگری ندارد.

در این قسمت سیاوش قاسمی، محسن قاضی‌مرادی و فاطمه تهرانی به ایفای نقش می‌پردازند. بعد از چند بار کات دادن بالاخره آنچه که موردنظر کارگردان است، حاصل می‌شود و عوامل به یک استراحت کوتاه می‌پردازند. در این بین نام بعضی از عوامل ساخت این برنامه را از خانم کامرانی می‌پرسم: حسین باقربیگی تهیه‌کننده، سهیل کاشفی مدیرتولید، سمیه عبدالله‌زاده مجری طرح، سیما ایلخان کارگردان تلویزیونی، عیسی یوسفی‌پور کارگردان هنری، بیتا ارسطویی منشی‌ صحنه، محمد‌رضا میرزامحمدی طراح صحنه و لباس، همایون نوذری طراح گریم و مینا تیموری دستیار دوم کارگردان هستند.

بعد از ضبط این پلاتو به دفتر حسین باقری، تهیه‌کننده این برنامه می‌روم تا درباره آن صحبت کنم. وی که تاکنون یک کار دیگر را برای شبکه آموزش تهیه کرده است در ارتباط با این برنامه می‌گوید: «مکتب‌خانه غیرانتفاعی» برای رده سنی کودک ساخته شده، ولی دارای جذابیت‌هایی هم برای قشر بزرگسال به‌واسطه حضور پدربزرگ در این کار است. او در ادامه می‌افزاید: این برنامه حاوی نکات آموزشی هم برای بچه‌ها و هم برای بزرگسالان است که طریقه رفتار صحیح را به نوعی برای هر دو در بردارد.

وی درخصوص مشکلات کار برای کودکان می‌گوید: اگر بودجه خوبی به این کارها اختصاص داده شود مطمئنا سطح کارها و روند تولید آثار برای کودکان بالا می‌رود. این تامین بودجه می‌تواند توسط اسپانسر یا خود سازمان صداوسیما باشد؛ چرا که کار در حوزه کودک از حساسیت بالایی برخوردار است که روی این قشر در آینده تاثیر می‌گذارد، بنابراین نیازمند توجه بیشتری است. عیسی یوسفی‌پور، نویسنده و کارگردان این مجموعه نیز دراین‌باره می‌گوید: این برنامه براساس یک قصه جلو می‌رود و تمام داستان در 2 لوکیشن روایت می‌شود که پلاتو و گزارش هم ندارد.

این مجموعه داستانی 32 قسمت دارد. 2 لوکیشن آن نیز شامل زمان حال و زمان گذشته است. ما زمان اتفاق داستان را مشخص نکردیم و قصه را در یک فضای روستایی شکل دادیم. این فضای روستایی نیز شامل مکتب‌خانه روستا و میدان روستاست که در استودیو ساخته شده است. وی که در کارهای بزرگسال مانند شهریار ایفاگر نقش است و در کارهای کودک به عنوان برنامه‌ساز فعال است در ارتباط با پیام این برنامه برای کودکان می‌گوید: این یک کار آموزشی است که حروف الفبا را به کودکان آموزش می‌دهد و در کنار آموزش درسی یک‌سری مهارت‌های زندگی را نیز به بچه‌ها می‌آموزد و در کنار این مهارت‌ها آموزش‌هایی چون طرز استفاده و کاربرد اشیای اطراف بچه‌ها مانند جاروی شارژی، موبایل، دوربین دیجیتال و... را که ممکن است برای کودکان جذاب باشد به کودکان می‌آموزد مانند موبایل که طور کلی طرز کار آن، فرهنگ استفاده از آن و خوبی و بدی‌هایی که برای کودکان دارد به این صورت که این وسایل به زمان گذشته می‌روند و درباره آنها صحبت می‌شود.

وی در ادامه توضیح می‌دهد که ما در این کار برای کودکان زیاد تکنیک به کار نبردیم و اصلا اصرار نداریم که به کودکان بفهمانیم الان زمان حال است یا گذشته بلکه کودک با دیدن فیلم و در طول قصه خود متوجه می‌شود. اصولا زیاد تمایلی به این قضیه نیست که کودک بگوید من در این قصه به طور صریح این موضوع را متوجه شدم بلکه از لحاظ دکوپاژ، نویسندگی و کارگردانی یا حتی نوع بازی، خود کودک متوجه داستان می‌شود. این‌که چگونه وسایل به زمان گذشته می‌روند نیز قصه‌گو تکلیف آن را معلوم می‌کند و این دیوار منطق را برمی‌دارد. چرا که از لحاظ روانشناسی بچه‌ها با فضای رویا بسادگی ارتباط برقرار می‌کنند و ما از همین قضیه برای پیشبرد کار استفاده کرده‌ایم و از آن بهره برده‌ایم.

یوسفی‌پور درخصوص مطالعاتش در حوزه کودک می‌گوید: کودکان خود کتاب مفصلی هستند که فقط با برخورد و سروکار داشتن با آنها می‌توان به روحیات‌شان پی برد؛ اگر چه کتاب‌های روانشناسی بسیار خوبی در ارتباط با کودکان نوشته شده است که مطالعه آنها خالی از لطف نیست اما شاید خیلی از لحظاتی که با بچه‌ها سپری می‌شود در کتاب‌ها نباشد. به نظر من تجربه در زندگی مهم‌تر از کتاب است.

وی در پایان با ابراز امیدواری که در آینده به کار کودک اهمیت بیشتری داده شود، می‌گوید: برای کودک هم باید از لحاظ مادی و هم معنوی انرژی و هزینه شود. ما در این کار از حمایت خوب آقای دکتر پورحسین برخوردار بودیم که تاثیر بسیار خوبی روی کار داشت و هم از لحاظ داستان و بازیگری کار رشد خوبی پیدا کرد. او در ادامه می‌گوید: در حال حاضر کمتر آدم حرفه‌ای کار کودک انجام می‌دهد و آن‌طور که باید به ساخت برنامه برای کودکان بها داده نمی‌شود و اگر از لحاظ مادی و معنوی به کار کودک اهمیت داده شود با ورود افراد حرفه‌ای به کار وضعیتی بهتر از این خواهیم داشت. حجم کمی برنامه‌های کودکان مطرح نیست بلکه کیفیت آن مهم است.

کارهای ساخته شده در این حوزه بسیار ضعیف هستند و ما زمانی می‌توانیم بگوییم در کارمان موفق بوده‌ایم که کیفیت برنامه‌های تولیدی‌مان در سطح خوبی قرار گرفته باشد چرا که انواع کارتون‌های خارجی در بازار هم وجود دارند و خانواده‌ها می‌توانند برای کودکان‌شان تهیه کنند. در این مورد ما به نگاه جدی مسوولان نیاز داریم.

یوسفی‌پور که از سال 65 وارد حوزه کار کودک شده، می‌گوید: فقط امیدواریم بچه‌ها از این فیلم تاثیر خوبی بگیرند، چرا که تاثیر اجتماعی خوب در زندگی‌شان بسیار لذت‌بخش است. این‌که یک آیتم بتواند در زندگی آینده یک فرد اثر مثبتی بگذارد برای من مهم‌ترین هدف است گرچه این کار مستلزم همکاری آموزش و پرورش، صدا و سیما، روزنامه‌ها، نویسندگان فیلمنامه‌ و... است.

نویسنده و کارگردان مکتب‌خانه غیرانتفاعی می‌گوید: زمان مناسب برای پخش این برنامه پیش از بازگشایی مدارس است چرا که بسیاری از کودکان به خاطر ترس، از رفتن به مدرسه امتناع می‌کنند. شاید پخش این برنامه بهانه خوبی باشد برای این‌که کودکان به این موضوع علاقه‌مند شوند و از رفتن به مدرسه ترسی نداشته باشند چرا که زمان قبل از بازگشایی برای کودکانی که برای اولین بار می‌خواهند وارد مدرسه شوند بسیار زمان پراسترسی است و بعضی از کودکان آسیب می‌بینند؛ بنابراین امیدواریم بچه‌ها با دیدن این برنامه برای رفتن به مدرسه ترغیب شوند. وی که تجربه کار برای تئاتر کودک را نیز در کارنامه خود دارد، می‌گوید: تئاتر کودکان بسیار مورد بی‌مهری قرار می‌گیرد و حتی سالن‌هایی مانند تئاتر شهر اجازه روی صحنه بردن تئاتر کودکان را نمی‌دهند.

مسلم این‌که عرصه هنر و نمایش سهم زیادی در رشد و پرورش کودکان دارد و این هنر حتی خاطرات کودکی همه ما را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. بخصوص قصه‌گویی که برای کودکان بسیار جذاب است و با آن ارتباط خوبی برقرار می‌کنند. این یکی از مسائلی است که در مکتب‌خانه غیرانتفاعی به آن توجه شده است و امید است در آینده نیز به آن بیشتر توجه شود اما ایرادی که به بسیاری از برنامه‌های ساخته شده در حوزه کودک یا حتی این برنامه وارد است این‌که کودک فقط با یک قاب در ارتباط است. بهتر است کودک به طور واقعی با آدم‌های اطرافش ارتباط داشته باشد تا برنامه بانشاط‌تر باشد. صرف این‌که کار برای کودک است نباید آن را سرسری گرفت بلکه در حوزه‌های کاری دیگر کودکان از جمله سینما و بخصوص تئاتر باید مهربان‌تر به آن نگاه کرد.