راز شاد زیستن در ‌روزگار ‌پیری

مادربزرگ دوره‌های مذهبی را فراموش نمی‌کرد از ختم سوره‌های قرآن گرفته تا سفره‌هایی که همسایه‌ها برای نذر ادا شده خود پهن می‌کردند و در آن به ذکر و مناقب‌خوانی می‌پرداختند.

نمی‌توانم بگویم او خیلی شاد بود. بیشتر از همه باید بگویم راضی و آرام بود. کمتر دیده بودم از چیزی گلایه کند. هر وقت هم کسی می‌نشست و از بد روزگار گلایه می‌کرد. می‌گفت: ‌خیر است مادرجان خدا خودش خوب است بد برای کسی نمی‌خواهد. خیر و شرش به عقل ما نمی‌رسد. بعد برای همه دعا می‌کرد که خدا چشممان را به روی خیر و مصلحتمان باز کند.دیگران را نمی‌دانم، اما اگر از من بپرسند می‌گویم راز خرسندی همیشگی مادربزرگ دوست‌داشتن خدا بود.

برای جایگزین کردن آرامشی که دین به مردم می‌داد خیلی زود چیزهای دیگری به دنیا معرفی شد: عرفان هندی، مدیتیشن، یوگا و خیلی چیزهای دیگر. برخی از اینها بر سلامت افراد تاثیر مثبتی نشان داده‌اند، ولی نتایج، در مقایسه گرایش مذهبی شخص و روی آوردن به این نوع آرامش در مورد سالمندان نشان می‌دهد، نماز سنتی در مقایسه با آرامش آموزی غربی روانپریشی خویی را بیشتر مهار می‌کند به نحوی که نمازخوانان، روانپریشی خویی پایین و کسانی که به آرامش‌آموزی پرداخته بودند روانپریشی خویی بالایی نشان داده‌اند.

داوود قادری نیز در مقاله‌ای با عنوان رابطه جهت‌گیری مذهبی و شادکامی سالمندان به بررسی این موضوع پرداخته است.

وی در این مقاله با استناد به تحقیقات انجام شده توسط دانشمندان و محققان، دین را در شادکامی سالمندان موثر می‌داند.

افسردگی، اضطراب و عزت‌نفس ازجمله مسائلی است که بررسی‌ها نشان داده گرایش‌های مذهبی تاثیر کاهنده‌ای بر آنان دارد. به نحوی که نابهنجاری روانی در سالمندانی که گرایش‌های مذهبی قوی‌تری دارند کمتر است.

تحقیقاتی که در کشورمان صورت گرفته است نشان می‌دهد گرایش مذهبی بر خوش‌بینی، سلامت روان و جسم در سالمندان اثر دارد. جهتگیری مذهبی همچنین اختلالات روانی را نیز کاهش می‌دهد و مقابله مذهبی، یک سبک مثبت برای حل مسائل روحی سالمندان به شمار می‌رود.

گفتنی است در تحقیق دیگری نشان داده شده است کسانی که در اجتماعات مذهبی شرکت نمی‌کنند نسبت به سالمندانی که در این اجتماعات شرکت می‌کنند بیشتر به بیماری‌های حاد قلبی دچار می‌شوند.

پژوهش‌های صورت گرفته در مورد 4 هزار سالمند مرکز سالمندان نیز نشان می‌دهد میزان افسردگی سالمندانی که به عبادت توجه داشتند نصف سایر سالمندان است و این تحقیقات تا آنجا پیش می‌رودکه سالمندی موفق به عنوان یک الگوی مناسب در ارتباط با گرایش مذهبی قرار می‌گیرد.

بنا بر این تحقیقات، هرچه اعتماد به خدا به عنوان یک مولفه مذهبی بیشتر باشد شخص از شادکامی بیشتری برخوردار است.

جالب است بدانید برخی تحقیقات نشان می‌دهد زنان عقاید مذهبی قوی‌تری دارند در حالی که شادکامی بیشتری در مردان گزارش می‌شود.

تحقیقات دقیق‌تری که در ایران انجام شده است بیانگر این است که رابطه بین جهتگیری مذهبی درونی و شادکامی، مثبت بوده و به عبارت دیگر از نتایج این تحقیق و سایر یافته‌های تحقیقی دیگر در این حوزه می‌توان به این نتیجه رسید که افراد دارای جهتگیری مذهبی بیرونی از شادکامی بیشتری نسبت به سایرین برخوردارند.

داوود قادری در نتایج تحقیق خود آورده است: افراد دارای دین درونی یعنی کسانی که با دین خود زندگی می‌کنند از سلامت روانی بهتری برخوردارند و شادکامی آنان بیش از بقیه است.

همه ادیان توحیدی برای پیروان خود انجام مناسک عملی و عبادی را الزامی می‌دانند و این مناسک مستلزم انجام فعالیت‌های خاص و حضور در اجتماعات متنوع است که می‌تواند عامل افزایش شادکامی در فرد باشد. ادیان توحیدی همچنین اصرار و تاکید ویژه‌ای بر مفهوم امیدواری و ناامید نشدن تحت هر شرایطی را دارد و از آنجا که شادکامی نقطه مقابل افسردگی تلقی می‌شود، می‌تواند دلیل دیگری بر شادکامی بیشتر افرادی باشد که از دین درونی برخوردارند.

قادری می‌افزاید: دین درونی و شادکامی، مفاهیمی ذهنی و درونی تلقی می‌شوند که می‌توان آنها را هم‌راستا و هم‌سو در جهت رشد سلامت جسمانی و روانی تلقی کرد.

نکته جالبی که در تحقیق این پژوهشگر قابل توجه است این است که در زمینه شادکامی میان زنان و مردان سالمند تفاوت‌هایی وجود دارد. نتایجی که در مورد سالمندان زن ایرانی به دست آمده است با نتایج زنان سالمند در برخی جوامع دیگر متفاوت بوده است. این نکته که انجام فعالیت و بودن مستمر در جامعه می‌تواند ضامن شادکامی افراد باشد.

تحقیقات این پژوهشگر نشان می‌دهد زنان سالمند نمرات بالاتری در زمینه شادکامی نسبت به مردان سالمند به دست آورده بودند. زنان در جامعه ایران برخلاف آنچه در سایر جوامع اسلامی دیده می‌شود بخصوص در کشورهای عربی ‌، همانند مردان نقش فعال و همپای آنان دارند که می‌تواند تامین‌‌کننده شادکامی و رضایت از زندگی بیشتر در میان زنان سالمند جامعه ما باشد.

نتایج تحقیقات جوامع دیگر نیز مبین این موضوع است که زنان سالمند از نظر دین درونی و بیرونی از مردان سالمند معتقد ترند و این تحقیقات نشان می‌دهد زنان، ادیان توحیدی را پناهگاهی برای خود تلقی می‌کنند که جلوی احساس تنهایی در سال‌های سالمندی را می‌گیرد.

ماندانا ملاعلی