در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
وقتی که خاک دره فرحزادبی طاقت می شود
«این منطقه رو به رشد بود. داشت پیشرفت می کرد. ساختمان به متری 800 هزار تومان هم رسیده بود؛ اما روزنامه ها که خبر رانش زمین این جا را نوشتند و خبر دهن به دهن گشت ، قیمت خیلی افت کرد.
حالا خرید و فروش اصلا انجام نمی شود. خانه هایی هم که بعد از عید معامله کرده بودیم ، مشتری ها فسخ کرده اند.»
اینها را یکی از معاملات ملکی های شهرک نفت می گوید و اضافه می کند: «خود من هم دنبال جا می گردم که خانه ام را عوض کنم».
نیمه شب پنجشنبه 10/2/83 شهردار تهران ، معاونین فنی و رئیس مرکز مدیریت شهر تهران جلسه ای اضطراری تشکیل دادند، تا رانش زمین در 2 بخش از حاشیه دره فرحزاد تهران را بررسی کنند.
جلسه ای که خبر آن 4 روز بعد، تیتر صفحه اول روزنامه همشهری شد؛ خبر رانش زمین و نشست بعضی ساختمان ها در دره فرحزاد.
آن روز دکتر مازیار حسینی رئیس مرکز مدیریت شهر تهران گفت: ساختمان های چند طبقه که در معرض خطر جدی ترک خوردگی و نشست قرار دارند، تخلیه شده اند و ما مشغول توجیه حاشیه نشینان پایین دست این ساختمان ها هستیم که به طور غیرمجاز در منطقه ساکن اند و در معرض خطر جدی قرار دارند.
اما چند درصد ساکنین این خانه های نوساز زیبا با نماهای رومی و سنگ های گرانیتی سیاه و شیشه های رفلکسی که سایه سبز درختان را می شود در آنها دید، می دانستند که زمین زیر پایشان این قدر سست و کم طاقت است؛
آیا آنان هنوز هم می توانند به این ساختمان های شیک و نوساز اعتماد کنند که سرپناه مطمئنی برای ساکنینشان باشد؛
صاحب یک معاملات ملکی در فرحزاد می گوید: «کامیون هایی که ساختمان های تخریب شده برای ساخت تهران را خاکبرداری می کردند، 25 سال بارشان را در دره فرحزاد خالی می کردند. خاک این منطقه دستی است ، قدرت ندارد.
زیرسازی خانه ها هم درست نبوده ، خشت اول چون نهد معمار کج / تا ثریا می رود دیوار کج». و نتیجه این است که ساختمان هایی که باید حداقل صد سال عمر کند، بعد از دو سه سال این طوری کج شده اند.
وقتی از دکتر طباطبایی که دکترای زمین شناسی مهندسی دارد و از طرف مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن برای بازدید منطقه آمده است ، نتیجه تحقیقاتشان را می پرسیم ، می گوید: «یک سال است که روی این منطقه کار می کنم ، منطقه ای که عکسهای قدیمی هوایی می گویند قبلا تراسهای رودخانه ای بوده است ؛ اما به مرور زمان خاک می آورند اینجا را پر می کنند و زمین را تسطیح می کنند».
به قول دکتر طباطبایی موقعی که خاک را می ریزند، آن را نمی کوبند و غلتک نمی زنند و برای همین هم مطالعاتی که مرکز مقابله با سوانح طبیعی ایران انجام داده است ، نشان می دهد، تراکم خاک منطقه پایین است و تحمل وزن سازه را ندارد و سازه های بنا شده بر آن در حال نشست نامتقارن هستند و البته قبل از او احمدی نژاد شهردار تهران گفته بود «حتی شیبهای تند این منطقه از گزند هجوم سوداگران در امان نمانده است... و 60 واحد بنا بر روی خاک سست و دستی قرار دارد.
ساختمان هایی که مجوز بنای سه طبقه را داشتند اما در سالهای گذشته خلاف کرده و ساخت غیرقانونی کرده اند».
اینجا حتی زمین حیاطهای خانه ها باد کرده است و مثل خمیر نانوایی بالا آمده و این یعنی زمین کم تراکم این منطقه تحت فشار ساختمان های چندطبقه ای است ، که بر آن بنا شده است.
دکتر طباطبایی پیش از آن که ترک خوردگی ساختمان ها را نتیجه رانش قدیمی منطقه بداند، دلیل آنها را نشست زمین می داند و ترکهای برشی روی یکی از دیوارها را نشان می دهد که به موازات دره است.
او می گوید، به شرط رعایت مسائل فنی در همین خاک کم تراکم هم می شود ساختمانی ساخت که مشکل پیدا نکند و به ساختمانی اشاره می کند که با سه چهار خانه فاصله با خانه های کج و معوج قرص و محکم سرجایش ایستاده است و می گوید: «مثل این خانه که زیرش شمع زده اند».
ارائه گزارش آزمایش مکانیک خاک ، کار جدیدی است که دوسه سالی است شهرداری آن را برای ساختمان های بالای 6طبقه اجباری کرده است.
مهندس ریحانی که همراه دکتر طباطبایی برای بازدید دره فرحزاد آمده است و از قسمتهای مختلف آن عکس می گیرد، می گوید: انجام این کار شایه فقط نیم درصد هزینه ساختمان باشد، اما مقاومت واقعی زمین را به سازنده نشان می دهد و به نفع کارفرماست که این کار را انجام دهد.
اسکان؛ موقت یامسقف
مهندس ریحانی که همراه دکتر طباطبایی برای بازدید دره فرحزاد آمده است و از قسمتهای مختلف آن عکس می گیرد، می گوید: انجام این کار شایه فقط نیم درصد هزینه ساختمان باشد، اما مقاومت واقعی زمین را به سازنده نشان می دهد و به نفع کارفرماست که این کار را انجام دهد.
بایرام عباسیان همسایه یکی از این ساختمان های کج معروف است. اما او و خانواده اش همچنان در خانه شان زندگی می کند.
او که حاضر نیست در چادر زندگی کند، می گوید: «4 تا دختربچه دارم. بازنشسته هم هستم. کجا بروم؛ جا می دهند که تخلیه کنم؛ در سه سال پیش 35 میلیون تومان داده ام. آپارتمان را خریده ام الان شده به مفت. نه می توانم بفروشم ، نه می توانم بگذارمش بروم. همه اش دلهره داریم. نه روز داریم ، نه شب.
صبح که می شود می آیم بیرون می ایستم توی کوچه ببینم کی می ریزد روی هم. شب به بچه ها می گویم صدای تلویزیون را کم کنند، که صدای زمین را بشنویم...».
در فضای باز روبه روی خیابان های 25 و 27 شهرک نفت -خیابان های در معرض تهدید رانش و نشست زمین - 2 چادر سفید با آرم هلال احمر خالی و تنها در باد تکان می خورند.
چند دقیقه بعد یک امدادگر هلال احمر با دبه ای آب در دست از سراشیبی خیابان روبه رو بالا می آید و به چادرها می رسد.
مسعود برهانی ، امدادگر هلال احمر می گوید: «از ستاد بحران وزارت کشور به ما خبر دادند و از طریق جمعیت هلال احمر اعزام شدیم. اینجا با بیست تا چادر آمدیم ، از پنجشنبه دهم اردیبهشت اینجا مستقر شده ایم ؛ اما هیچکدام از ساکنان حاضر نشده اند بیایند توی چادر.
گفتند در این چادرها نمی توانیم زندگی کنیم. حالا یکی از چادرها پراز چادرهای سفید باز نشده است.» چادرهای باز نشده می گویند هیچکدام از اهالی از طرح اسکان موقت استقبال نکرده اند.
چادرهای بدون امکاناتی که بادهای بهاری آنها را از جایشان می کند. دکتر جناب ، مشاور مرکز پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران می گوید: به اسکان مسقف ساکنین خانه های در معرض خطر که به آنها هشدار داده ایم خانه هایشان را تخلیه کنند، فکر می کند.
در لایحه دوفوریتی که به امضای شورای شهر رسیده است ، قضیه اسکان مسقف مطرح شده تا اهالی را به هتلی منتقل کنند و ستاد بحران مطالعاتی را شروع کرده اند، که اگر به این نتیجه برسند که این منطقه قابل اصلاح است ، در مدت زمان اسکان مسقف اهالی کار اصلاح منطقه انجام شود.
متولی واحد برای ساخت و ساز
او که حاضر نیست در چادر زندگی کند، می گوید: «4 تا دختربچه دارم. بازنشسته هم هستم. کجا بروم؛ جا می دهند که تخلیه کنم؛ در سه سال پیش 35 میلیون تومان داده ام. آپارتمان را خریده ام الان شده به مفت. نه می توانم بفروشم ، نه می توانم بگذارمش بروم. همه اش دلهره داریم. نه روز داریم ، نه شب.
صبح که می شود می آیم بیرون می ایستم توی کوچه ببینم کی می ریزد روی هم. شب به بچه ها می گویم صدای تلویزیون را کم کنند، که صدای زمین را بشنویم...».
در فضای باز روبه روی خیابان های 25 و 27 شهرک نفت -خیابان های در معرض تهدید رانش و نشست زمین - 2 چادر سفید با آرم هلال احمر خالی و تنها در باد تکان می خورند.
چند دقیقه بعد یک امدادگر هلال احمر با دبه ای آب در دست از سراشیبی خیابان روبه رو بالا می آید و به چادرها می رسد.
مسعود برهانی ، امدادگر هلال احمر می گوید: «از ستاد بحران وزارت کشور به ما خبر دادند و از طریق جمعیت هلال احمر اعزام شدیم. اینجا با بیست تا چادر آمدیم ، از پنجشنبه دهم اردیبهشت اینجا مستقر شده ایم ؛ اما هیچکدام از ساکنان حاضر نشده اند بیایند توی چادر.
گفتند در این چادرها نمی توانیم زندگی کنیم. حالا یکی از چادرها پراز چادرهای سفید باز نشده است.» چادرهای باز نشده می گویند هیچکدام از اهالی از طرح اسکان موقت استقبال نکرده اند.
چادرهای بدون امکاناتی که بادهای بهاری آنها را از جایشان می کند. دکتر جناب ، مشاور مرکز پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران می گوید: به اسکان مسقف ساکنین خانه های در معرض خطر که به آنها هشدار داده ایم خانه هایشان را تخلیه کنند، فکر می کند.
در لایحه دوفوریتی که به امضای شورای شهر رسیده است ، قضیه اسکان مسقف مطرح شده تا اهالی را به هتلی منتقل کنند و ستاد بحران مطالعاتی را شروع کرده اند، که اگر به این نتیجه برسند که این منطقه قابل اصلاح است ، در مدت زمان اسکان مسقف اهالی کار اصلاح منطقه انجام شود.
بحرانی که خانه های این منطقه را تهدید می کند، دلایل مختلفی دارد، قناتها و آبراههایی که ساخت و سازهای غیراصولی و بدون شناخت زمین ، آنها را کور کرده اند.
خاک نکوبیده و کم تراکمی که نمی تواند وزن آپارتمان را که روی دوشش گذاشته اند تحمل کند، یک رانش قدیمی در منطقه ، نزدیک بودن به گسل و... هر آنچه هست و هر آنچه پیش آمده است ، می گوید خاک را و زمین را باید بهتر شناخت و بعد روی آن خانه ساخت.
در حالی که خیلی ها انگشت اتهام را به سوی مهندسان ناظر این ساختمان ها اشاره رفته اند، مهندس بیات ماکو، رئیس سازمان نظام مهندسی می گوید: «شرایطی پیش آمده که در قضیه فرحزاد همه به دنبال مجرم هستند، معتقدیم در هر منطقه ای که ساخت و ساز صورت می گیرد، یا تحت طرح جامع یا طرح تفصیلی است.
در طرحهای تفصیلی گفته می شود ساخت و ساز با این تراکم را می شود انجام داد. اگر متخصصان تشخیص داده اند منطقه پتانسیل رانش را دارد، ساخت و ساز نباید انجام می شد و شهرداری نباید اجازه ساخت و ساز می داد. ما معتقدیم دست مهندس ناظر در این ساخت و سازها خیلی بسته است.
ژئوتکنیک (آزمایش مکانیک خاک) اجباری نیست و نحوه گزارش دهی درباره ژئوتکنیک بعضا جدی نیست. مالک و کارگر ما اطلاع کافی ندارند و نمی دانند چقدر این آزمایش حساسیت دارد وگرنه خواهند خواست که آزمایش دقیقی انجام شود.»
رئیس سازمان نظام مهندسی می گوید: «به برخی آزمایش های مکانیک خاک که گزارش می شود، باید شک کرد، چراکه ظرف مدت کوتاهی از زمان عقد قرارداد گزارش تهیه می شود و امکان ندارد ظرف این مدت چنین کاری انجام شود.
ما معتقدیم درباره این حادثه باید با درایت پیش رفت و فورا نباید مهندس ناظر را مقصر اعلام کرد. مهندس ناظری را که اگر کمی سخت بگیرد، مالک او را عوض می کند و البته نظام مهندسی به عنوان یک حکم فنی حاضر است اقدام کند و اگر مشکلی از مهندس ناظر باشد، طبعا برخورد می کند.
تا وقتی که کارفرما با توان مالی بالا جلوی شهرداری و نظام مهندسی و ژئوتکنیک می ایستد و نمی گذارد کار درست انجام شود، شاهد این گونه حوادث امروز ساختمانی خواهیم بود. همچنان معتقدیم ساخت و ساز شهری باید یک متولی واحد داشته باشد.»
هر روز در تهران بزرگ بدون آن که زلزله ای بیاید، سقف خانه ای پایین می آید. ستونهای خانه ای بلند می شود و خانه همسایه اش را فرو می ریزاند. ساختمانی بر سر ساکنینش آوار می شود و یا تاج یک ساختمان بلندمرتبه آویزان خیابان می شود.
حوادث امروز ساختمانی در کشور ما همچنان تکرار می شوند و ما همچنان در برابر یک علامت سوال بزرگ ایستاده ایم که به راستی چه چیزی بر آنمان می دارد که هر روز به سوگواری سقف تازه ای بنشینیم؛!
خاک نکوبیده و کم تراکمی که نمی تواند وزن آپارتمان را که روی دوشش گذاشته اند تحمل کند، یک رانش قدیمی در منطقه ، نزدیک بودن به گسل و... هر آنچه هست و هر آنچه پیش آمده است ، می گوید خاک را و زمین را باید بهتر شناخت و بعد روی آن خانه ساخت.
در حالی که خیلی ها انگشت اتهام را به سوی مهندسان ناظر این ساختمان ها اشاره رفته اند، مهندس بیات ماکو، رئیس سازمان نظام مهندسی می گوید: «شرایطی پیش آمده که در قضیه فرحزاد همه به دنبال مجرم هستند، معتقدیم در هر منطقه ای که ساخت و ساز صورت می گیرد، یا تحت طرح جامع یا طرح تفصیلی است.
در طرحهای تفصیلی گفته می شود ساخت و ساز با این تراکم را می شود انجام داد. اگر متخصصان تشخیص داده اند منطقه پتانسیل رانش را دارد، ساخت و ساز نباید انجام می شد و شهرداری نباید اجازه ساخت و ساز می داد. ما معتقدیم دست مهندس ناظر در این ساخت و سازها خیلی بسته است.
ژئوتکنیک (آزمایش مکانیک خاک) اجباری نیست و نحوه گزارش دهی درباره ژئوتکنیک بعضا جدی نیست. مالک و کارگر ما اطلاع کافی ندارند و نمی دانند چقدر این آزمایش حساسیت دارد وگرنه خواهند خواست که آزمایش دقیقی انجام شود.»
رئیس سازمان نظام مهندسی می گوید: «به برخی آزمایش های مکانیک خاک که گزارش می شود، باید شک کرد، چراکه ظرف مدت کوتاهی از زمان عقد قرارداد گزارش تهیه می شود و امکان ندارد ظرف این مدت چنین کاری انجام شود.
ما معتقدیم درباره این حادثه باید با درایت پیش رفت و فورا نباید مهندس ناظر را مقصر اعلام کرد. مهندس ناظری را که اگر کمی سخت بگیرد، مالک او را عوض می کند و البته نظام مهندسی به عنوان یک حکم فنی حاضر است اقدام کند و اگر مشکلی از مهندس ناظر باشد، طبعا برخورد می کند.
تا وقتی که کارفرما با توان مالی بالا جلوی شهرداری و نظام مهندسی و ژئوتکنیک می ایستد و نمی گذارد کار درست انجام شود، شاهد این گونه حوادث امروز ساختمانی خواهیم بود. همچنان معتقدیم ساخت و ساز شهری باید یک متولی واحد داشته باشد.»
هر روز در تهران بزرگ بدون آن که زلزله ای بیاید، سقف خانه ای پایین می آید. ستونهای خانه ای بلند می شود و خانه همسایه اش را فرو می ریزاند. ساختمانی بر سر ساکنینش آوار می شود و یا تاج یک ساختمان بلندمرتبه آویزان خیابان می شود.
حوادث امروز ساختمانی در کشور ما همچنان تکرار می شوند و ما همچنان در برابر یک علامت سوال بزرگ ایستاده ایم که به راستی چه چیزی بر آنمان می دارد که هر روز به سوگواری سقف تازه ای بنشینیم؛!
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
