ناتو در لیبی به بن‌بست رسیده است

حملات علیه نیروهای وفادار به معمر قذافی، رهبر لیبی به درازا کشیده و اگر شرایط به همین منوال ادامه یابد، احتمالا به زانو درآمدن قذافی چند ماه دیگر طول می‌کشد.

با این حال، کم نیستند تحلیلگرانی که معتقدند اقدامات صورت گرفته برای پایان دادن به حاکمیت قذافی کافی نیست و اگرچه او در واکنش به حملات هوایی شدید در لاک دفاعی فرو رفته، اما هنوز قدرت خود را تا حدود زیادی حفظ کرده است.ائتلاف غرب در لیبی با انتخاب‌های اندکی مواجه است.

یکی از این راه‌ها شدت بخشیدن به حملات و افزایش مداخله نظامی غرب ازجمله ورود به فاز عملیات زمینی است که ممکن است به تقسیم عملی لیبی بین مخالفان و موافقان قذافی منجر شود. نکته تناقض‌آمیز این که براساس گزارش‌های موجود شکاف بین گروه‌های مخالف قذافی در حال افزایش است و می‌تواند در عمل امور را به سوی این گزینه ببرد.

به ظاهر قذافی اعتقاد دارد عملیات زمینی به جریان افتاده است: مقامات روس مدتی است در مورد آن حرف می‌زنند و علاوه بر آن، سایر کشورها هم در موردش سخن به میان آورده‌اند. پیشنهاد قذافی که آخرین بار از سوی سیف‌الاسلام، پسر صاحب نامش عنوان شد، برگزاری انتخابات طی 3 ماه و کناره‌گیری او در صورت شکست در آن بود. با این حال، او تمام توان خود را به کار گرفته تا این پیشنهاد هیچ‌گاه عینیت پیدا نکند.

بنابراین رویکرد دفاعی او در هفته‌های گذشته تغییر کرده است. ارتش او ـ‌ با تاکتیک‌هایی چون عملیات کمین و استفاده از آتش توپخانه سنگین ـ‌ لطماتی جدی به مخالفان وارد آورده و سعی کرده است جلوی پیشروی آنها را بگیرد.

در آن سوی منازعه، رد پیشنهاد قذافی از سوی مخالفان از اطمینان آنان حکایت دارد. یکی از رهبران ارشد مخالفان در این خصوص به الجزیره گفته بود «به او[سیف‌الاسلام] می‌گوییم که دیگر برای مصالحه دیر شده چراکه رزمندگان ما به ورودی‌های طرابلس رسیده‌اند و با همراهی مردم نظام فساد و ظالم در لیبی را ریشه‌کن خواهند کرد».

وقتی حقایق جبهه‌ها کنار هم گذاشته شوند، مشخص می‌شود این بیانیه و لحن آن خیلی با واقعیت منطبق نیست. در حال حاضر 3 جبهه در لیبی وجود دارد: نزدیک بریقه در شرق، مصراته و شهرهای ساحلی نزدیک طرابلس در غرب و جبهه کوهستانی در مناطق شمالی‌تر.

تنها جبهه آخری در روزها و هفته‌های گذشته شاهد پیروزی مخالفان قذافی بوده که این پیروزی هم در واقع نتیجه و ثمره عقب‌نشینی نیروهای قذافی تا برتری مخالفان بوده است. این جبهه از وجوه مختلفی از بقیه متمایز است. در این بخش‌ها بربرها در حال مبازره با نیروهای دولتی هستند که در واقع برای کسب خودمختاری بیشتر از حاکمیت مرزی می‌جنگند.

بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که بربرها به طرابلس حمله نمی‌کنند و به همین دلیل قذافی تصمیم گرفته آنان را فعلا به حال خود رها سازد و به جای آن، توان خود را بر تهدید فوری‌تر نیروهای مخالف در دیگر جبهه‌ها متمرکز کند. روند پیش روی مخالفان را در بهترین حالت می‌توان کند توصیف کرد. آنان بدفعات از کسب پیروزی خبر می‌دهند، اما به همان میزان که با حمایت ناتو جلو می‌روند، تلفاتشان بالا رفته و توان خود را از دست می‌دهند. آنان طی هفته‌های اخیر در مصراته و بریقه متحمل صدمات شدیدی شدند.

همان طور که قبلا هم پیش‌بینی شده بود، محرومیت مخالفان از تجربه نظامی بویژه در جبهه‌های باز و خارج از شهرها مانعی در برابر کسب پیروزی‌های جدید است. آنان مدام مرتکب اشتباهات فاحش می‌شوند، بی‌آن که از این اشتباهات درس بگیرند. مخالفان مصراته تا وقتی در داخل شهرها با نیروهای وفادار به قذافی می‌جنگیدند تا حدودی موفق بودند، اما الان وضع کاملا متفاوت است.

بالگردهای تهاجمی در عملیات زمینی شرکت کرده و مخالفان به شکلی آشکار از قدرت‌های اروپایی تسلیحات نیمه‌سنگین و آموزش نظامی دریافت می‌کنند. در میدان دیپلماسی هم بسیاری از کشورهای غربی، هیات‌های دیپلماتیک خود را عملا به مصراته منتقل کرده‌اند. مقامات ناتو اصرار دارند تنها تجهیزات غیررزمی را چون ادوات مخابراتی در اختیار مخالفان قرار می‌دهند اما گزارش‌های مستقل ارسال تجهیزات نظامی را تایید می‌کند.

حملات هوایی طی هفته‌های اخیر، شدیدتر و مرگبارتر شده است. با افزایش حملات، میزان تلفات هم رو به افزایش گذاشته و غیرنظامیان را در برگرفته است. رژیم قذافی امید دارد با ادامه این روند، نارضایتی عمومی از حملات ناتو شدت گیرد.کشتار غیرنظامی‌ها در حملات ناتو، مشروعیت عملیات حمایتی ناتو از مخالفان را بشدت کاهش داده است. آنچنان که فرانکو فراتینی، وزیر امور خارجه ایتالیا هم اذعان کرده «ناتو با کشتار مردم کوچه و خیابان در حال از دست دادن اعتبار خود است».

فشارهای بین‌المللی هم رو به افزایش گذاشته است. جاکوب زوما، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی از آخرین رهبرانی بود که به جمع مخالفان ادامه عملیات مداخله‌آمیز ناتو در لیبی پیوست و این سازمان را متهم کرد پا را از حدود خود فراتر نهاده است.تلفیق این نارضایتی با فشارهای اقتصادی و سیاسی وارده بر مخالفان در داخل لیبی موجب شده شرایط به سمت و سویی ابهام‌آمیز برود. دولت‌های دخیل در عملیات ضدقذافی هم با اعتراضات داخلی مواجه هستند که هزینه‌های این جنگ را زیاد و غیرضروری می‌دانند. ادامه این روند حمایت مالی و نظامی از مخالفان قذافی را به چالش خواهد کشید.در این میان، ناتو که هیچ دورنمای مشخصی برای جنگ لیبی نمی‌بیند، سعی دارد با حملات شدید نظامی و اعمال فشار سیاسی، قذافی را به زانو درآورد و او را به کناره‌‌گیری از قدرت وادارد.

تاکتیک‌های ناتو در حمله به نیروهای قذافی موجب شده اهداف کم‌اهمیت با هزینه‌هایی گزاف به دست آیند. شکی وجود ندارد که قذافی تضعیف شده، اما تا به زانو درآمدن او، راهی طولانی باقی است. پاسخ این سوال که «نتیجه جنگ لیبی چیست؟» اکنون بیش از هر زمانی مبهم به نظر می‌رسد.