سفر به سرزمین اسب و دوتار

از شهر گالیکش که به سوی شرق می‌رویم خیلی زود به یک دو راهی می‌رسیم؛ شاخه راست به سوی مشهد و شاخه چپ به سوی شهر کلاله می‌رود.

کمی که می‌روید، کلاله کاملا پیدا می‌شود. از دو راهی تا ابتدای جنگل گلستان که روستا و پلیس راه تنگراه قرار دارد، حدود 30 کیلومتر راه است. از تنگراه به بعد، دو طرف راه را جنگل فرا گرفته است. سال‌هایی نه‌چندان دور جاده‌ای پر پیچ و خم از میان جنگلی انبوه حدود 40 کیلومتر به سوی شرق ادامه داشت، اما سیل ویرانگر سال 80 چنان این مسیر زیبا را ویران کرد که فقط کسانی که قبل و بعد این فاجعه را دیده‌اند متوجه این نوشته می‌شوند. من به خاطر شغلم آن سال‌ها آنجا زندگی می‌کردم و برای امداد و نجات بعد از سیل، منطقه را دیده‌ام. سیل به عرض حدود 300 تا 500 متر کف دره گلستان را تراشید و هر چه گیاه و حیوان سر راه بود با خود برد و بسیاری از روستاها را به طور کامل ریشه‌کن کرد. البته در این میان مسافران زیادی که در آن تابستان در کمپ‌های جنگلی استراحت می‌کردند نیز گرفتار سیل شدند. این خاطرات بد را به 2 دلیل یادآوری می‌کنم. اول این که به خاطر داشته باشیم سهل‌انگاری‌های ما در حفظ موهبت‌های طبیعی همیشه به خیر و خوشی نمی‌گذرد. سیل گلستان دقیقا به دلیل سدسازی بی‌رویه و بدون برنامه و نیز تخریب جنگل برای ایجاد مرتع و ساختن خانه جاری شد و جان جنگل و ساکنینش را گرفت. دوم این که با وجود زیبایی بی‌حد این دره و جنگل توصیه نمی‌کنم در مسیر راه بیتوته نمایید زیرا چنین فجایعی احتمال تکرار دارد.

مسیر تنگراه به سوی تونل گلستان پر پیچ و خم و کاملا جنگلی است و در پاییز آنقدر رنگ‌های متنوع دارد که تصورش سخت است. بعد از تونل هم دشتی‌ در برابرت گسترده که در بهار دیدنی است. برای شب ماندن می‌توان از زائرسراهایی که قبل و بعد از جنگل قرار دارند، استفاده کرد و در ابتدای صبح از زیبایی جنگل بهره‌مند شد.

اما وقتی از دوراهی کلاله به سمت چپ بیاییم به شهر کلاله می‌رسیم. خیلی‌ها کلاله را بن‌بست فرض می‌کنند در حالی که جاده‌ای که از کلاله به سوی شمال یعنی شهر مرزی مراوه تپه می‌رود، جاذبه‌های زیادی دارد و پر است از روستاهایی که هنوز خانه‌های قدیمی دارند؛ روستاهایی که هنوز تنور در حیاط خانه‌هایشان روشن است و نان محلی و داغ را به شما پیشکش می‌کند.

از کلاله که خارج می‌شویم سمت چپ، دشت و دره عریض گرگان‌رود و سمت راست، کوه‌های کم‌ارتفاعی قرار دارند.

تمام دامنه این کوه‌ها را مزارعی پوشانده است که از اواخر بهمن ماه سبز می‌شوند و در فروردین ماه زیبایی خیره‌کننده‌ای دارند. خیلی از گردشگران این مناظر را باور نکردنی توصیف می‌کنند. از این منطقه، دورنمای دره گرگان‌رود آنقدر بزرگ است که ناخودآگاه شما منتظر دیدن یک رودخانه بزرگ خواهید بود، اما وقتی به کنار آن می‌رسید، با آب اندکی روبه‌رو می‌شوید. البته اگرمثل من مدتی در این مناطق زندگی کنید متوجه دلیل این تناقض خواهید شد. در فصل بارش که از اواسط تابستان شروع می‌شود، هر سال چند بار سیلاب‌های بزرگی به راه می‌افتد که قسمت زیادی از دره را پر می‌کند. موضوع جالب دیگر سستی بیش از حد زمین‌های این منطقه است که براحتی توسط آب شسته می‌شود. 12 کیلومتر پس از کلاله به یک سه راهی می‌رسیم. جاده‌ای که از سمت چپ جدا می‌شود ابتدا به روستای تمرقره قوزی و پس از آن به سوی روستاهای دوردستی می‌رود که آرامگاه معروف خالد نبی در کنار آن قرار دارد. جاده اصلی را ادامه می‌دهیم، چند کیلومتر بعد به دوراهی پیشکمر می‌رسیم که در واقع محل اتصال دو شاخه رودخانه گرگان‌رود و ساری‌سو است. اگر به سوی پیشکمر برانید چندین روستا با بافت کاملا قدیمی در انتظار شماست و اگر به سوی مراوه تپه بروید کم‌کم ارتفاع می‌گیرید و باید تا ارتفاعات رشته‌کوه شلمی بالا بروید و آن وقت جاده در 20 کیلومتری مراوه تپه سرازیر می‌شود. آنجا شما می‌توانید از اتومبیل پیاده شوید و اگر هوا صاف باشد تا مرز ترکمنستان که 20 کیلومتر شمال مراوه تپه است، دیده می‌شود. تمام این کوه‌ها با جنگل‌هایی از درختچه‌های کوتاه پوشانده شده است و در اواسط بهار انواع گل‌های رنگارنگ در اطراف جاده، مناظر زیبایی را خلق می‌کند.

کوه‌های پالیزان و نارلی در مرز ترکمنستان قرار دارند و اگر فرصت صعود به خط‌الرأس این کوه‌های هزار متری دست داد، از آن بالا می‌توان روستاهای ترکمنستان را به راحتی دید. اگر وسیله نقلیه مناسب داشته باشید جاده تا بالای این خط‌الرأس‌ها کشیده شده و با هماهنگی مرزبان‌ها که در روستاهای قازان قایه، نارلی و دادلی غزنین مستقر هستند می‌توانید یک صعود با ماشین داشته باشید.

به هر حال سفر به این مناطق دورافتاده نیاز به کمی همت دارد؛ مناطقی که مردمش گردشگران را با آغوش باز می‌پذیرند، اما چون زیرساخت‌های گردشگری در منطقه ایجاد نشده شاید برای شب ماندن نتوانید به راحتی خانه‌ای پیدا کنید. البته پارک‌های موجود در کلاله، مراوه تپه و نیز آرامگاه مختوم‌قلی که در 30 کیلومتری مراوه تپه قرار دارند، برای چادرزدن پیشنهاد می‌شود. اگر در شرایط بد آب و هوایی هم گرفتار شدید، شهرداری کلاله و مراوه تپه و شبکه بهداشت این دو شهر حتما کمک‌تان خواهند کرد.

رضا کریمی