روان‌شناسی جامعه در زیر یک سقف

اساسا مبنای درام و شخصیت‌پردازی در ساختمان پزشکان که توانسته فاصله منطقی خود را با تیپ‌سازی حفظ کند و در مرز بین این دو حرکت کند، مبتنی بر همین روان‌شناسی فردی و اجتماعی صورت‌بندی شده و بستری فراهم می‌کند تا مخاطب با فرافکنی و همذات‌پنداری با آنها در عین سرگرم شدن و خندیدن، به یک بالانس و تعادل روحی هم دست یابد. درواقع از منظر روا‌ن‌شناختی می‌توان این سریال را یک تجربه فیلم درمانی هم دانست که اگرچه برخی تاثیرات درمانی آن ناشی از سویه کمیک و ساختار طنز آن است، اما از حیث مضمونی و موضوعاتی که دستمایه این طنز قرار گرفته می‌توان به کارکردهای روان‌شناختی آن پی برد. شاید به همین دلیل بود که شخصیت اصلی این داستان را یک روان‌شناس و مشاور انتخاب کردند تا بهانه و بسترهای دراماتیک این تمهیدات‌های رفتارگرایانه فراهم شود. به نوعی این سریال را می‌توان تکنیکی روان‌شناختی ـ نمایشی دانست که به سراغ مسائلی می‌رود که مصادیقی از آسیب‌های روانی ـ اجتماعی در جامعه امروز ما هستند. از این حیث ساختمان پزشکان را می‌توان به 2 بخش عمده فردی و اجتماعی تقسیم کرد که در عین تنیدگی با زبان انتقادی طنز که در اینجا صراحت بیشتری یافته، داستان خود را روایت می‌کند. خوشبختانه این روایت کمیک در دام لودگی و طنز سخیف نمی‌افتد یا صرفا مبتنی بر طنز کلامی پیش نمی‌رود و از طنز فانتزی هم که دور است. ضمن این‌که هر قسمت از سریال واجد پیام‌های رفتاری و اخلاقی است که به دلیل تنیده شدن در ماجراهایی که با محوریت روان‌شناسی شکل می‌گیرند، صورتی تاثیرگذار و باورپذیر به خود گرفته است. ریتم مناسب و فضاسازی‌های مفرح نیز در دامنه و عمق این تاثیرگذاری آن را افزایش می‌دهد. خودشیفتگی و خودبزرگ‌بینی، سوءظن و تردید، بی‌اعتمادی، حرص و طمع، ظاهرسازی و ریاکاری، خودفریبی و عوام‌فریبی، اختلافات زناشویی، تضاد نسل‌ها، احترام و استقلال و بسیاری دیگر از سوژه‌هایی که در مرز روان‌شناسی و جامعه‌شناختی قرار دارند در یک کمدی موقعیت بازنمایی شده و به همین دلیل ارتباط ملموس و نزدیکی با مخاطبان پیدا کرده است. در واقع مخاطب در بستر این طنز نقادانه از تحمل بیشتری برای خودانتقادی برخوردار شده و چه‌بسا عیب و ضعف‌های خود را در آیینه اثر دیده و بدون هیچ حس برخورنده و مقاومت‌انگیزی آن را می‌پذیرد و چه‌بسا به اصلاح رفتار خود نیز همت می‌گمارد. درواقع پرداختن به مسائل و مشکلات روز جامعه معاصر بویژه در ارتباط با مسائل خانوادگی و روابط انسانی موجب شده تا هم قصه، سویه رئالیستی خود را حفظ کند و هم مضمون آن از حیث دراماتیک به سمت کمدی فانتزی گرایش پیدا نکند. نویسندگان این مجموعه سعی کرده‌اند تا در بستر همین رئالیسم اجتماعی و واقعیت‌های روزمره، قصه خود را روایت کنند و ظرفیت‌های کمدی و طنز ماجرا را نیز از دل همین موقعیت بیرون کشیده و پرورش دهند. ضمن این‌که تلاش شده تا وجوه طنازانه سریال در نهایت به سویه راهبردی و فرآیند حل مساله پیوند بخورد و در نهایت مخاطب نه فقط از قصه لذت برده بلکه راهکاری نیز برای حل مسائل خود بیابد. از جمله نقاط قوت این سریال به شخصیت اصلی داستان، یعنی نیما و جنس بازی بهنام تشکر برمی‌گردد که متفاوت است. واقعیت این است که انتخاب بهنام تشکر هم به طنزهای تلویزیونی جان تازه‌ای بخشید و مخاطب با چهره تازه‌ای آشنا شد و هم این‌که یک نوع شخصیت جدید در حوزه طنز ترسیم شد که نمونه آن را کمتر دیده‌ایم. او با ظاهر و صدای جدی در کسوتی طنز ظاهر شده است و این تناقض ظاهری، جذابیت بیشتری به جنس بازی او بخشیده است. تشکر با تکیه بر تجربه طولانی در تئاتر بخوبی توانسته از پس این نقش برآید و احتمالا از این پس باید این چهره تازه را بیشتر در سیما و تلویزیون ببینیم. جدیت در چهره و صدا در کنار ملاحت و شیرینی که در رفتار و نوع بازی‌اش به چشم می‌خورد، شخصیت دکتر افشار را دوست‌داشتنی کرده است. استفاده از نرشین با صدای او در سویه جدی سریال و آنجا که قرار است پیام و مفهوم اجتماعی ـ اخلاقی قصه به مخاطب منتقل شود به کار می‌آید. ضمن این‌که نویسندگان تلاش کرده‌اند تا با ترکیبی متضاد در شخصیت‌پردازی، پارادوکس طنازانه‌ای خلق کنند که ظرفیت کمیک بالایی داشته باشد.

یکی از نقاط مشترک نمایش و روان‌شناسی در این سریال به شخصیت‌پردازی آن برمی‌گردد، به این معنی که ساختمان پزشکان را اساسا باید یک داستان شخصیت‌محور دانست، نه به معنی این‌که مبتنی بر شخصیت‌های داستانی تعریف شده و پیش می‌رود به این دلیل که بازنمای شخصیت را در شکل‌های مختلف آن محور داستان گویی و روایت خود قرار می‌دهد و به یک نوع روان‌شناسی تصویری شخصیت دست می‌زند. شاید همه ما بخشی از واقعیت رفتاری و خصلت‌های شخصیتی خود را در آن ببینیم، لذا ساختمان پزشکان تصویری از صنف و صفت‌های پزشکان نیست که تصویری طنز از رفتارشناسی ایرانیان و روان‌شناسی جامعه است.

سیدرضا صائمی / جام‌جم