ترکش کمبود نیرو بر جان مرتع

اما تعلیف دام و حیات وحش تنها بخش کوچکی از نقش مراتع در تامین حیات موجودات زنده است و اگر وضع به همین شکل ادامه پیدا کند چیزی از مراتع و کارکردهای آن باقی نمی‌ماند. با این حال هنوز هم برای کنترل این جریان راهکار مدیریتی وجود دارد. در کنترل جریان حفظ، احیاء، توسعه و بهره‌برداری پایدار از مراتع نقش عوامل انسانی ماهر بی‌بدیل است ولی امروز مراتع از کمبود نیرو رنج می‌برند.

در حال حاضر برای مدیریت 5/77 میلیون هکتار مرتع ممیزی شده و 3/7 میلیون هکتار مرتع ممیزی نشده فقط 468 نفر کارشناس وجود دارد یعنی هر کارشناس مرتع باید بیش از 181 هزار هکتار مرتع را سروسامان دهد. کارشناسان معتقدند برای نظارت و کنترل هر پروانه چرا از نظر زمان ورود و خروج، تعداد و کنترل آن در زمان استقرار حداقل به 5 بازدید میدانی نیاز است که بر این اساس بیش از یک میلیون و 600 هزار بازدید باید انجام شود. یعنی هر کارشناس مرتع باید سالیانه 3 هزار و 436 مورد بازدید میدانی داشته باشد که اگر 365 روز سال را پی در پی کار کند روزانه 9 مورد خواهد بود، در صورتی که با توجه به پراکنش دامداران در گستره صعب‌العبور 5/77 میلیون هکتار و کمبود امکانات لجستیکی مناسب صحرایی و وجود سایر وظایف سازمانی از قبیل رسیدگی به درخواست‌ها، شکایات، کارهای حقوقی مراتع، رسیدگی به امور محصولات فرعی و معادن، پاسخگویی به استعلامات و... انجام 9 بازدید روزانه شبیه معجزه خواهد بود.

با این وصف، تخریب و نابسامانی در مدیریت مراتع حتی با وجود عزم مدیران و دانش مرتعداری و قوانین محکم دور از انتظار نخواهد بود و نباید منتظر توقف فرسایش خاک و از بین رفتن گونه‌های گیاهی و کاهش تولید مرتع باشیم. مرتع سرمایه ملی و پشتوانه فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور است. مرتع عامل پایداری فعال‌ترین بخش جوامع روستایی کشور است. وظایف دولت در این بخش، حاکمیتی و راهبردی است و نظارت و ارزشیابی و ارزیابی آنها بدون وجود ساختار مناسب و توانمند ممکن نخواهد بود.

اما در این میان یک نکته آزاردهنده نیز وجود دارد و آن این‌ که در دنیایی که هر روز مردم در تب و تاب داشتن محصولات و فرآورده‌های طبیعی دست و پا می‌زنند و تولیدات گیاهان دارویی مراتع کشور با قیمت‌های پایین از کشور خارج می‌شود تبعات کمبود نیرو در این بخش بیشتر احساس می‌شود.

برای همین انتظار می‌رود تا فرصت باقی است بحث تعدیل نیرو و بازی با این بخش را از دستور کار خارج کرده و علاوه بر آن برای به‌کارگیری دانش‌آموختگان مرتعداری و تکنولوژی روز و مشارکت مردم اقدامات عاجل صورت پذیرد. مگر نه این است که مشکل اشتغال یکی از دغدغه‌های دولتمردان است؟ آیا فشار به‌کارگیری نیروهای تحصیلکرده این بخش با حقوق و مزایای بخور و نمیر بیشتر از خسارت روزافزون فرسایش خاک است؟ در حالی که در وضعیت فعلی در 2 جبهه تحمل خسارت می‌کنیم.

یوسف حسینعلی‌زاده / کارشناس ارشد منابع طبیعی