یارانه‌ها ، شتاب را از بانک‌ها گرفت

طبق اعلام ستاد هدفمندی یارانه‌ها، یارانه نقدی شهروندان در نخستین ساعات اولین روز هر ماه به حسابشان واریز می‌شود. چهارشنبه هفته گذشته نیز اول تیرماه بود و زمان واریز مرحله جدید یارانه‌های نقدی؛ با این حال این واریز برای بخش زیادی از مردم که همزمان و در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه گذشته مشغول انجام امورات خود در بانک‌های مختلف بودند، مشکلاتی را پدید آورد؛ چرا که به خاطر قطعی و وصلی مداوم شبکه شتاب، امکان دسترسی به آن، چه از خودپردازها و چه از درون شعبه فراهم نبود و همین امر باعث توقف بسیاری از دریافت و پرداخت‌ها در شعبات بانک‌ها شده بود. این وضعیت در بسیاری از بانک‌ها قابل مشاهده بود به طوری که جلوی هر بانک شمار زیادی از مردم جلوی خودپرداز صف کشیده و در انتظار وصل شدن آن بودند.

در درون شعبه نیز برخی باجه‌ها بیکار نشسته و مردم در صندلی‌ها انتظار وصل شدن شبکه شتاب را می‌کشیدند تا مثلا چک خود را نقد کرده یا پولی را حواله کنند. برخی دیگر از شهروندان نیز به امید این که امکان اتصال به شبکه شتاب در شعبات بانک‌های دیگر در نقاط دیگر فراهم باشد، چند بار به شعبات مختلف بانک‌ها سرزده بودند، اما اغلب نتیجه‌ای نگرفته بودند، در همین حال رسانه‌ها از اقدام برخی بانک‌ها مبنی بر بستن خودپردازهای خود روی شبکه شتاب خبر دادند که به این ترتیب نقل و انتقال پول در کشور از این طریق در اواخر هفته گذشته ناممکن شده است.

ایسنا در این باره گزارش داد: رویدادهای روزهای چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته ثابت کرد که بانکداری الکترونیک و بویژه نظام پرداخت سیستم بانکی کشور هنوز نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای مردم باشد.

اعلام واریز یارانه‌ها در بعدازظهر چهارشنبه هفته گذشته باعث شد که طی روزهای چهارشنبه و پنجشنبه حجم مراجعه به خودپردازها برای دریافت یارانه نقدی افزایش چشمگیری یابد و صف‌های طولانی در مقابل خودپردازها ایجاد شود.در این میان برخی از بانک‌ها بخصوص بانک‌های خصوصی سیستم خودپردازهای خود را به روی شبکه شتاب بستند و به همین دلیل پاسخگوی کارت‌هایی غیر از کارت‌های بانک خود نبودند و نقل و انتقال وجوه از طریق شبکه شتاب تقریبا غیرممکن شد.

از صبح چهارشنبه هفته گذشته عده زیادی از مردم که فکر می‌کردند مطابق معمول از اول ماه می‌توانند یارانه‌ نقدی خود را برداشت کنند، مقابل خودپرداز بانک‌ها تجمع کردند، اما اعلام شد که یارانه‌های نقدی از بعدازظهر در حساب‌ها قرار می‌گیرد که این اتفاق صرفا برای چند بانک افتاد و بقیه بانک‌ها قرار دادن وجوه در حساب‌ها را به روز پنجشنبه موکول کردند.

پیگیری‌ها در نقاط مختلف شهر تهران نشان می‌دهد که عمده‌ بانک‌های خصوصی شبکه خود را به روی شبکه شتاب بستند و تنها پاسخگوی کارت‌های بانک خود شدند.

به نظر می‌رسد که موضوع واریز یارانه‌ها هر ماه 2 تا 3 روز اختلال شدید در شبکه شتاب و سامانه خودپردازهای بانک‌ها به وجود می‌آورد و این روند تکراری طی چند ماه گذشته تکرار شده و هیچ تصمیم عاجلی برای آن گرفته نشده است. مسوولان بانک مرکزی هم مانند گذشته در مورد قطع کردن شتاب از سوی برخی بانک‌ها ابراز بی‌اطلاعی و آن را انکار می‌کنند.

کارشناسان فنی ریشه قطعی متناوب شبکه شتاب را از 2 حال خارج نمی‌دانند. حالت اول ظرفیت کم و کیفیت پایین فنی نرم‌افزار یا سخت‌افزارهای شبکه شتاب است که تحمل ورود این همه مشترک را نداشته و لذا فعالیت آن مختل می‌شود.

در این صورت انگشت اتهام به سوی بانک مرکزی نشانه می‌رود که چرا به تناسب افزایش استفاده مردم از بانکداری الکترونیک و کارت‌های بانکی، امکانات زیرساختی شبکه شتاب از قبیل ظرفیت پذیرش و انجام تراکنش را از هر نظر فراهم نکرده است. مگر قرار نیست بانکداری الکترونیک جایگزین نظام فعلی و سنتی بانکداری کاغذی شود؟ اگر این هدف وجود دارد، پس چرا زیرساخت شتاب به عنوان اصلی‌ترین و فراگیرترین شبکه این امر تقویت نمی‌شود؟ ...

اما حالت دومی هم وجود دارد و آن ایجاد مشکل در زیرساخت‌های مخابراتی کشور است. چرا که خدمات شبکه شتاب بر بسترهای مخابراتی کشور ارائه می‌شود و اگر این بستر امکان پاسخگویی به حجم تراکنش‌های حجیم و انبوه مانند تراکنش‌های زمان واریز یارانه‌ها را نداشته باشد، کاری از دست شبکه شتاب و بانک مرکزی برنخواهد آمد.

صابر فیضی مدیرعامل شرکت مخابرات ایران در این باره به خبرنگار «جام‌جم» گفت: شبکه مخابراتی کشور در اختلالات شتاب مقصر نیست بلکه علت اصلی این اختلالات این است که بانک‌ها آن گونه که لازم است برای ترافیک غیرعادی تراکنش‌های بانکی الکترونیک خود برنامه‌ریزی نکرده‌اند. وی افزود: البته در استانداردهای رایج بانکی هیچ بانکی برای استفاده غیرعادی و در مدت محدود از خدماتی که ارائه می‌دهد، سرمایه‌گذاری نمی‌کند و نمی‌توان از بانک‌ها انتظار داشت به خاطر هجوم مشتریان و استفاده غیرعادی از خودپردازهایشان در 2 روز در ماه طوری هزینه کنند و مثلا ظرفیت پهنای باند بخرند و بعد از این ظرفیت برای سایر روزهای ما بلااستفاده بماند.

مدیرعامل شرکت مخابرات تصریح کرد: با این حال نمی‌توان وجود اشکال در سرورهای شبکه برخی از بانک‌ها را در ایجاد اختلال در شبکه شتاب منکر شد. در بین بانک‌های کشور 3 بانک ملی، صادرات و کشاورزی دارای بیشترین کارت صادره هستند و سایر بانک‌ها نیز شرایط ویژه خود را دارند.

وی درباره این که اگر مخابرات در اخلال در شبکه شتاب مقصر باشد آیا ملزم به پرداخت خسارت به بانک‌هاست، اظهار کرد: برای پرداخت خسارت در این باره قراردادی به نام SLA (قرارداد کیفیت سطح سرویس) وجود دارد که از سوی سازمان تنظیم مقررات تدوین شده است اما بانک‌های کشور هنوز این قرارداد را امضا نکرده‌اند، لذا مخابرات تعهدی در این باره ندارد. مدیرعامل شرکت مخابرات ایران افزود: مخابرات هر قدر پهنای باند و ظرفیت مخابراتی که از سوی بانک‌ها درخواست شود را همراه با خطوط ویژه در اختیارشان قرار می‌دهد اما اگر در این میان بانکی خرید محدود انجام دهد آن دیگر به مخابرات مربوط نمی‌شود. خبرنگار ما دیروز تلاش کرد نظر مقامات مرتبط بانک مرکزی را نیز در زمینه علت اختلالات شبکه شتاب جویا شود اما به‌رغم تماس‌های متعدد، موفق نشد.

در هر حال چه بانک مرکزی و چه مخابرات ایران باید این واقعیت را بپذیرند که اقبال مردم به بانکداری الکترونیک و فرهنگ استفاده از آن بسرعت در حال گسترش است اما ظاهرا گسترش زیرساخت‌های لازم برای هضم این اقبال عمومی با سرعت و کیفیت لازم انجام نمی‌شود. اکنون 9 سال از تولد شبکه شتاب می‌گذرد و باید پرسید آیا هنوز وقت آن نرسیده که برای رفع ایرادات کمی و کیفی آن اقدامات و هماهنگی‌های لازم انجام شود؟