صدای نو برای خوانندگان سنتی

نکته اول، متاسفانه آشنانبودن این خوانندگان با شعر و ادبیات امروز است. این عزیزان از این واقعیت مهم روز غافل هستند که در زمان حاضر، ‌کمتر شنونده‌ای فقط و فقط به سروده‌های کلاسیک شاعران پارسی‌گوی گوش فرا می‌د‌هد و هر عصر و زمانی شعر و هنر مختص خود را هم می‌طلبد. اگر این‌گونه هست، چرا کمترین التفاتی به شعر امروز و شاعران امروزی از طرف این عزیزان نمی‌شود و ده‌باره و صدباره با شیوه‌های دستگاهی گوناگون، اشعار بزرگانی چون سعدی و حافظ و مولانا و... است که اجرا می‌شود. انگار در قحطی مطلق شعر به سر می‌بریم و پس از قرن هفتم و هشتم، دیگر نسل شعرسرایی از این سرزمین به کل برچیده شده است. این کاستی و ضعفی است که بخش عمده‌ای از آن متوجه بزرگان این کسوت و عرصه است که کمترین توجهی به شعر امروزیان ندارند. البته این حرف به معنای مخالفت با استفاده از شعر قدما در موسیقی سنتی امروز نیست، اما به این نکته نیز باید اندیشید که همگام با تحولات و پیشرفت‌ها در هر شاخه و رشته‌ای، بر بزرگان موسیقی نیز فرض است که از قافله عقب نمانند.

نکته دوم، غفلت آهنگسازان است که موقعیت‌شناس نیستند و نمی‌خواهند بپذیرند که موسیقی سنتی ما تنها آن چیزی نیست که در ردیف‌خوانی دستگاهی توسط خوانندگان اجرا می‌شود و در نهایت شنونده شاید با 4 مضرابی، قطعه‌ای ریتمیک یا تصنیفی ضربی مورد لطف قرار بگیرد. بر پژوهشگران امروز موسیقی ما واجب و الزامی است که تحقیقات کاربردی و وسیعی در راستای کاربردی‌ترکردن این موسیقی در همسان‌سازی آن با سلیقه‌ها و خواست‌های از جنس امروز به عمل بیاورند. اجراها و تصنیف‌های تکراری هرچند جاودانه و همیشگی باشند، هرگز باعث نمی‌شود که دست از ساخت و سازها و نوآوری‌های جدید برداریم و به داشته‌های گذشته‌مان که حاصل نبوغ و ابتکار نسل‌های درگذشته ماست ببالیم و بسنده کنیم.

البته برای این که آهنگ تازه‌ای تولید شود، باید از زیربنا و حساب‌شده، پله به پله، همه چیز طبق اصول و عرف پیش برود. حمایت‌های دولتی، فرهنگ‌سازی‌ها، پژوهش‌ها و تحقیقات کاربردی و موثر، وجود کلاس‌های متعدد آموزشی، تببین و شفاف‌سازی بسترهای موسیقی امروز و دیروز و ربط‌دهی کارشناسانه و مثمرثمر این دو حوزه و... کارهایی است که باید انجام گیرد تا به نتایج مطلوب و درخور برسد.

نکته دیگری که خوانندگان امروز را دچار درجا زدن و پسرفت می‌نماید، نبود خط و مشی روشن این نوع موسیقی در اجرا و ارتباط‌گیری‌اش با موسیقی سایر ملل است. موسیقی هر ملتی، هر چه قدر هم که غنی باشد، برای پیشرفت و عقب‌نماندن از قافله زمان، نیاز به ایجاد ارتباط با موسیقی‌های همسان و همتراز خود دارد. این بده‌بستان‌های اصولی و تعریف‌شده، علاوه بر این که از شان و اقتدار موسیقی آن فرهنگ خاص نمی‌کاهد، بل که در همسان‌سازی‌اش با شرایط مدرن و عقب نیفتادنش از آن کمک موثری می‌کند. در حالی که تکلیف موسیقی امروز ما حتی با خودش نیز روشن نیست، خواننده به عنوان یکی از اعضای گروه خود، باید وظایف‌اش را به خوبی انجام دهد که به علت نبودن شرح وظایف مشخص، نبود آهنگساز توانمند، ناهماهنگی بین اعضای یک گروه در هارمونی صدا و ساز و از همه مهم‌تر خواننده محور بودن موسیقی، این بر عهده خواننده است که با نبوغ و خلاقیت خود مردم را بیش از پیش راضی نگه دارد.

به نظر می‌رسد گروه‌های اجراکننده موسیقی، حتی باید در چینش ساز، نحوه نشستن و اجرا نیز دچار تغییر و تحول شوند. مردم ما امروز بیش از هر زمان دیگر از تکرارها خسته‌اند. باید خواننده عزیز در کنار اجرای تصنیف‌ها و ردیف‌های خاطره‌ساز گذشته، اندکی بر خود زحمت دهد و به صورت جدی به شعر شاعران معاصر التفات داشته باشد حتی باید ردیف‌خوانی ما نیز ـ اگرچه حتی به اندازه 10 درصد از ظرفیت‌های بالقوه آن استفاده نشده است ـ متحول گردد و توسط محققان و مطلعان این حوزه با تلفیق و ترکیب گوشه‌های آن، به آورده‌ها و کشفیات جدیدی نایل گردد. اگر صحبت از مرکب‌خوانی است باید نه فقط مرکب‌خوانی شور و همایون یا ماهور و همایون و از این دست مطرح باشد که دامنه این ترکیب و ادغام بسیار گسترش یابد تا بتواند راه‌های تازه‌ای به روی نوآوری‌های تازه‌تر بگشاید. در این راه می‌توان از موسیقی اقوام مختلف ایرانی چون کرد، بلوچ، لر، گیلک و... که سرشار از آواها، نواها و نغمه‌های بکر و گوشنواز هستند، در غنی کردن موسیقی اصیل ایرانی بهره‌برداری کرد.

کوتاه سخن آن که یک خواننده امروزی رسالت و بار بسیار سنگین‌تری در کشور خواننده‌محور ما بر دوش دارد. این که از سویی با عملکرد خود قهرکنندگان و پشت‌کرده‌ها با این نوع موسیقی را آشتی دهد و دیگر این که با نبوغ، خلاقیت، شعرشناسی، نو شدن و تامل در همه کارکردهای هنری خود، خیل عظیم علاقه‌مندان ـ که اندکی از تکرارها و یکنواختی‌ها خسته شده‌اند ـ را بیش از پیش راضی و خشنود سازد.