سوز‌ دریغا در ‌ساز‌ موسیقی

ساز هنرمندان در تمامی مناسبت‌های سال چه غم و چه شادی همیشه کوک می‌شود و برخی در این میان اثری جاودانه بر جای می‌گذارند که با گذشت سال‌ها تازه می‌ماند و تکرارش خاطرات تلخ و شیرین را در اذهان زنده می‌سازد.

محمد گلریز ازجمله خوانندگانی است که از ابتدای شکل‌گیری انقلاب اسلامی برای مناسبت‌های گوناگون آثاری را خوانده که از آن جمله می‌توان به قطعاتی در مراحل شکل‌گیری انقلاب، سوگ شهید مطهری، آزادسازی خرمشهر و.... اشاره کرد، اما یکی از مهم‌ترین قطعات خوانده شده از سوی این خواننده، ‌اثری است که در همان روز نخست رحلت ملکوتی امام خمینی(ره) از صدا و سیمای ایران پخش شد و با فضای حزن و اندوه آن ایام بسیار همخوانی داشت.

گلریز که قطعه «دریغا» را روی شعری از حمید سبزواری خوانده است، با یادآوری روزهای اندوهناک نیمه خرداد 68، درخصوص شکل‌گیری این اثر می‌گوید: من چند آهنگ برای رحلت حضرت امام خواندم که اولین آنها «دریغا» از ساخته‌های محمدعلی شکوهی با شعری از حمید سبزواری بود که به صورت بداهه و خیلی سریع شکل گرفت.

او ادامه می‌دهد: برخی از هنرمندان و مردم براین باور بودند که ما از مدت‌ها قبل این کار را جمع کردیم، در صورتی که این تصور و باور کاملا اشتباه‌ بود.

در روزهایی که حضرت امام کسالت داشتند، همه ما تنها برایشان دعا می‌کردیم و به هیچ وجه از دست دادن ایشان را هم به فکر و ذهن خودمان راه نمی‌دادیم.صبح روزی که امام رحلت کردند، آقای سبزواری فی‌البداهه شعر این کار را سرود‌ و شکوهی نیز بر اساس زمزمه ایشان، ملودی اثر را خلق کرد‌.

گلریز آن روز را به یاد می‌آورد که به استودیویی در تهران می‌رود و روی آهنگی که همان جا با سینتی سایزر نواخته می‌شود، شعر «دریغا» را می‌خواند و با کار یکسره، ساعت 11 همان شب قطعه را به صدا و سیما می‌رساند؛ اثری که مرهمی شد بر دل داغدارانی که نخستین شب فراق رهبرشان را سپری می‌کردند.

او با اشاره به این که کیفیت و سرعت در ساخت این قطعه همه را شگفت‌زده کرده بود، معتقد است: بعد از رحلت بنیانگذار جمهوری اسلامی وظیفه داشتم این کار را بخوانم که مرهمی بر آلام و دردهای مردم در این سوگ بزرگ باشد. از آنجا که این کار از سوی شاعر،‌ آهنگساز و من با تمام وجود شکل گرفته بود، بسیار بر دل مخاطبان هم نشست.

پس از درگذشت امام خمینی (ره)، آهنگسازان بسیاری دست به خلق آثاری زدند که بازتاب حس و حال آن روزهای جامعه بود. از زمان رحلت امام تا مراسم چهلم بنیانگذار انقلاب، آلبوم‌های مختلفی با صدای خوانندگانی چون عبدالحسین مختاباد، حسام‌الدین سراج و.... منتشر شد که گلریز هم در این 40 روز بیکار ننشست و تنها به قطعه «دریغا» اکتفا نکرد.

او درباره دیگر آثار منتشر شده‌اش با موضوع رحلت امام، توضیح می‌دهد: بعد از شکل‌گیری قطعه «دریغا»، کار دیگری با عنوان «غم فراق» را نیز همزمان با چهلمین روز درگذشت امام خمینی خواندم که توسط هادی آرزم بر اساس شعری از مرحوم شاهرخی و با تنظیم شادروان مجتبی میرزاده ساخته شده بود.

این خواننده ادامه می‌دهد: در سالگرد رحلت هم سرودی با عنوان «در سوگ خورشید» خواندم که آن را رمضان عظیمی بر اساس شعری از زنده‌یاد محمود شاهرخی ساخته بود.

گلریز با اشاره به اثر دیگری در خصوص شخصیت امام‌خمینی می‌گوید: من از زمان رحلت امام تقریبا هر ساله آثاری را خوانده‌ام که یکی از آنها مربوط به آخرین نماز ایشان در بیمارستان می‌شود که با عنوان «نماز» با ارکستر سمفونیک ضبط شد.

او با اشاره به این که حدود 7 الی 8 اثر به این مناسبت خوانده که از رسانه‌ها پخش شده‌اند و دیگر قطعات کمتر به گوش کسی رسیده است، می‌افزاید: به نظرم قطعات جدیدی باید در این رابطه و با این موضوع ساخته شود. چرا که می‌توانیم با بهره‌گیری از زبان موسیقی، بسیاری از احساسات ناب و پاک مردم نسبت به ساحت آن عزیز از دست رفته را نشان دهیم.

گلریز که در طول 3 دهه گذشته برای شخصیت‌ها و مناسبت‌های مهم دینی و تاریخی بسیاری خوانده است، با اشاره به بی‌توجهی به زبان موسیقی برای انتقال مفاهیم ارزشی و انقلابی در چند سال اخیر می‌گوید: در شرایطی که همه مسوولان فرهنگی هر وقت صحبت می‌کنند، تاکید دارند هر چه داریم از ادبیات و فرهنگ انقلاب است، بسیار تعجب‌آور است که در این زمینه خیلی کار نمی‌شود و طرح و برنامه‌ای نو به میان نمی‌آید.

این خواننده سرودهای انقلابی ادامه می‌دهد: تنها اگر همه روی این مساله سرمایه‌گذاری کنند، شرایط بهتر خواهد شد و می‌توان جوانان را هم به این وادی کشاند و از هنرشان بهره گرفت.

خواننده قطعه «پیروزی» با تاکید بر نقش مراکز هنری و رسانه‌ها در ترویج موسیقی‌های مناسبتی اظهار می‌کند: مراکز هنری ما ازجمله وزارت ارشاد، صدا و سیما و حوزه‌ هنری باید بودجه‌ای ویژه برای این کار بگذارند و از ما که اجراکننده هستیم، بخواهند کارهای فاخر پدید آوریم. وقتی انگیزه‌ای نباشد و امکانات لازم در اختیار ما گذاشته نشود، ما هم نمی‌توانیم رسالت خودمان را انجام دهیم.

زمانی که امام خمینی (ره) رحلت کردند، یکی از وجوه فرهنگی و شخصیتی ایشان که تازه رخ نمایاند، اشعار آن بزرگوار بود که اهالی ادبیات را شگفت‌زده و مجذوب خود کرد.

محمد گلریز در همین ارتباط می‌گوید: اشعار امام گنجینه‌ای پر بار است که تا امروز آن طور که شایسته است، به آن پرداخته نشده و منبع الهام آثار موسیقایی قرار نگرفته است.

او ادامه می‌دهد: ممکن است من در چند مورد و به طور خصوصی بتوانم با امکانات کم، اشعاری از دیوان حضرت امام را انتخاب ‌کنم و بخوانم، اما این مساله هیچ وقت نمی‌تواند جنبه رسانه‌ای پیدا کند.

بر این اساس باید رسانه‌ها و ارگان‌های مختلف همت به خرج دهند و امکانات خوبی در اختیار ما بگذارند که بتوانیم کارهای فاخر و در حد و شأن حضرت امام اجرا و ارائه کنیم. این اتفاق اثرات بسیار مثبتی در جامعه خواهد داشت ، بویژه نسل امام را با بخشی از ذوق و روحیه هنری و ادبی امام آشنا می‌کند.

این خواننده درباره بهره‌مندی آهنگسازان از اشعار امام می‌گوید: به نظر من این دیوان جای کار بسیاری در زمینه موسیقی دارد. چرا که شعرهای امام فاخر، وزین، پرمحتوا و پرمعناست و ترویج آن می‌تواند ابعاد شخصیتی و عرفانی امام راحل را به مردم معرفی کند.

گلریز می‌افزاید: آهنگسازان، خوانندگان و شاعران، رسالت سنگین‌تری در رابطه با خلق آثار هنری با مضمون حضرت امام دارند. یادمان نرود‌ این انقلاب بود که امنیت و آرامش را به ما داد و ثبات را در همه چیز حتی در عرصه هنر را برای ما به ارمغان آورد.

در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی،‌ موسیقی کشور بیشتر با آهنگ‌ها و سرود‌های انقلابی شناخته می‌شد. در واقع این گونه آثار بودند که توانستند به پویایی این هنر در شاخه‌های سنتی و ارکسترال کمک و به نوعی آن را بیمه کنند.

اگر چه موسیقی در روند شکل‌گیری انقلاب نقش بسیار تاثیرگذاری داشته، اما متاسفانه طی سال‌های گذشته ساخت آثاری با این موضوع سیری نزولی پیدا کرده است. گلریز که خواننده‌ای پیشرو در زمینه خواندن آهنگ‌های انقلابی است، درخصوص کمرنگ شدن موسیقی‌های مناسبتی و ساخت آثار انقلابی در شرایط کنونی می‌گوید: متاسفانه ساخت موسیقی برای مناسبت‌ها کم شده و این مساله باید از سوی دست‌اندرکاران فرهنگی در طول سال دنبال شود.

به نظرم ما باید در تمامی ماه‌های سال به یاد شهید مطهری، شهید چمران، شخصیت‌های ارزشی و علمی خود باشیم چرا که شناساندن چهره این افراد در قالب‌های مختلف ازجمله موسیقی می‌تواند برای جوانان الگو باشد.

وی ادامه می‌دهد: در این عرصه اگر چه لازم است به تناسب موسیقی روز حرکت کنیم، ولی در عین حال باید جایگاه موسیقی ایرانی و انقلابی‌مان را نیز حفظ کنیم. این نوع موسیقی‌‌ها بسیار تاثیرگذار هستند و برخلاف آنچه گفته می‌شود،‌ دوره آنها به پایان نرسیده است و تنها باید برایشان قالب‌های نو پیدا کنیم.

بعد از انقلاب اسلامی، موسیقیدان‌هایی ظهور کردند که شاید در شرایط امروزی کسی از حال و روز آنها اطلاعی نداشته باشد.

حتی ارگان‌هایی که شعار حمایت از هنرمندان و هنر فاخر را سر می‌دهند، در این زمینه اقدامی نمی‌کنند که این بی‌اعتنایی به فروکش کردن آهنگ‌ها و سرودهای انقلابی منجر شده است.

گلریز یکی از آفت‌های چنین کوتاهی و غفلتی را این گونه بیان می‌کند: در این شرایط است که آثار پیش پا افتاده از خلأ ایجاد شده سود می‌جویند و خود را عرضه می‌کنند. هنر مبتذلی که بسادگی در دسترس جوانان قرار می‌گیرد؛ بر روح و فکر آنان تاثیر منفی می‌گذارد که لازم است مسوولان و هنرمندان برای رفع آن چاره‌ای بیندیشند.

وی می‌گوید: به هم‌نسلان ما بهایی داده نمی‌شود. ما نباید به این فکر کنیم که آثار هنری شکل گرفته در مقطعی از زمان، دیگر کاربرد ندارند. من معتقدم اگر یک قطعه موسیقی یا یک شعر را برای قشرهای مختلف با شیوه هنری خاص بخوانیم، همه مجذوب آن می‌شوند و هرکس برداشت خود را از آن خواهد داشت.