در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارشی از یک برنامه تاریخی در رادیو ایران
«تقویم تاریخ» چگونه ورق میخورد؟
صدای تیک تاک عقربههای ساعت و آرم برنامه را که میشنوی، حس میکنی روز دیگری آغاز شده است، روزی پر از هیجان و فعالیت و کار با شنیدن صدای ورق خوردن «تقویم تاریخ».
بعد از پخش آرم برنامه، عبدالله فجری مثل همان 24 سال پیش با طمانینه خاصی میگوید: «به نام خدا، امروز سهشنبه 27 سال 1390 هجری شمسی مطابق با 13 جمادیالاخر سال 1432 هجری قمری برابر با 17 می سال 2011 میلادی است. در 13جمادیالاخر سال 64 هجری قمری، 1368 سال پیش ام البنین، مادر گرامی حضرت عباس(ع) وفات نمود.»
وقتی ضبط این برنامه 10 دقیقهای تمام میشود کبری دانهکار، کسی که سالها همراه سعید سلیمانی، حوریه تاجیک و اسلام دباغ، پژوهشگری تقویم تاریخ را به عهده دارند درخصوص احیای مجدد این برنامه میگوید: «سال گذشته تصمیم گرفته شد برنامه مجدد در همان ساعت و با همان فرمت ساخته شود و تاکید داشتند آرم و فرمت برنامه هیچ تغییری نکند تا برای شنونده تداعیکننده باشد و از 8 آبان ماه 1389 پخش سری جدید تقویم تاریخ از رادیو ایران شروع شد.»
کبری دانه کار ـ که از سال 70 به عنوان محقق و نویسنده کارش را در گروه تاریخ و دفاع مقدس شروع کرده و چند سالی هم سردبیر، تهیهکننده و نویسنده برنامه تقویم تاریخ بوده و در حال حاضر سردبیر ـ نویسنده این برنامه است ـ درخصوص منابع مورد استفاده میگوید: «اگر بخواهم تمام منابع برنامه تقویم تاریخ را نام ببرم بهتر است ابتدا از خود قرآن مجید شروع کنم که بهترین منبع بوده است. سپس منابعی که به وسیله مورخان موثق نوشته شدهاند، مثل دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، دایرهالمعارف تشیع، دانشنامه جهان اسلام. همچنین از کتاب تقویم تاریخ دکتر ولایتی و همکارانشان نیز بهره میبریم. البته از اینترنت و سایتهای اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی هم استفاده میشود.»
این کارشناس تاریخ و مترجم زبان انگلیسی، به چیدمان آیتمهای برنامه اشاره میکند و میگوید: «چیدمان آیتمهای برنامه براساس کرونولوژی تاریخی (تقدم و تاخر زمانی) است جز چند مورد و آنچه به صدر اسلام یعنی حضرت محمد(ص) و ائمه اطهار(ع) مربوط میشود اولین آیتم هر برنامه خواهد بود و بقیه موارد همچنان براساس کرونولوژی تاریخی است. تکیه ما در برنامه این است که اطلاعات مربوط به اسلام و ایران و به عبارتی جهان شرق و بعد از آن، دنیای غرب را منتقل کنیم. ما از میان حوادث و رخدادهایی که در یک روز داریم با توجه به سیاست برنامه، آیتمهایی را انتخاب میکنیم و چیده میشوند و بر این اساس تنظیم کنداکتور هر برنامه تقویم تاریخ، مقدم بر نویسندگی متن برنامه است که کار نسبتا مشکلی است. در واقع روز، ماه و سال در برنامه ما بهانه است. اصل اطلاعاتی است که به شنونده میدهیم. درست بودن اطلاعات برایمان مهم است، چون این برنامه بستر مناسبی فراهم میکند که اطلاعات دقیق هرچند ناچیز در اختیار مخاطبان قرار گیرد.» دانهکار با اشاره به آرشیو برنامه تقویم تاریخ ادامه میدهد: «شاید باور نکنید، اما خیلی از همکاران ما اطلاعات تاریخی خود را از آرشیو غنی این برنامه دریافت میکنند.»
دانهکار از تمام عزیزانی که در تهیه و تکمیل آرشیو تقویم تاریخ به نوعی سهم داشتند همچون دکتر برومند، نرگس شکوهی و دکتر ویدا همراز ـ که در زمان مدیریتشان در گروه تاریخ برای تهیه کتاب تقویم تاریخ زحمات زیادی را متقبل شدند ـ یاد میکند.
تقویم تاریخ؛ افروختن فانوسی نامآشنا
منوچهر فیضیان، مدیر گروه فرهنگ این شبکه رادیویی درخصوص برنامه میگوید: «در سالهایی نهچندان دور عادت کرده بودیم راس ساعت 30/6 از شبکه سراسری صدا (رادیو ایران) با نوایی تاثیرگذار و گویندگی منحصر به فرد از رخدادهای روز با خبر شویم؛ برنامهای به نام تقویم تاریخ.»
یکی از وظایف مهم این برنامه، واگویی رخدادهای روز و نیز یادآوری تاریخ میلاد و وفات بزرگان دین و حکمت وعلم و ادب ایران و جهان بود.
به هر روی پس از چندین سال وقفه، نماد و نشانه برنامه تقویم تاریخ در سر جای همیشگیاش، 6/30 صبح نشسته است. باشد که با یادآوری نکات و نقاط مهم تاریخی، خلأ نپرداختن به آنها را در طول روز رفع کند. همکاران دیرآشنای گروه ایران و فرهنگ رادیو ایران از جمله کبری دانهکار سردبیر، سعید سلیمانی تهیه کننده و دیگر عوامل پژوهشگر ـ نویسنده همچون حوریه تاجیک و گوینده برنامه عبدالله فجری بار دیگر همت کردهاند و براساس رویکرد جدید رادیو ایران این فانوس نام آشنا را با حس و حال خاص خود افروختهاند، شاید که پرتوی باشد بر راه روندگان این روزگار.
معرفی شهدای صدای جمهوری اسلامیایران در تقویم تاریخ
وقتی از سعید سلیمانی درخصوص پژوهش این برنامه تاریخی میپرسم، میگوید: «پژوهش این برنامه بسیار مشکل است و حتما پژوهشگر باید کارشناس رشته تاریخ باشد و روش تحقیق در تاریخ ایران و شناخت منابع و ماخذ را بخوبی بداند؛ چرا که مراجعه به هر نوشتهای در کتاب یا جراید صلاح نیست. در ضمن روش پژوهشی برنامه عوض نشده، چرا که از یک روش علمی بهره میبرد، ولی پژوهشگران و سردبیر برنامه سعی دارند بتدریج محتوای برنامه را اندکی تغییر دهند. به این صورت که وقایع بیشتری به تاریخ ایران و اسلام اختصاص داده و از موضوعات و بخشهایی که کمتر به فرهنگ ما ارتباط دارد، پرهیز کنیم.»
این تهیهکننده با اشاره به تقدم و تاخر آیتمها در یک برنامه میگوید: «در این انتخابها تقویم خاصی ملاک نیست، یعنی تقویم هجری شمسی، هجری قمری یا میلادی در ترتیب یک برنامه قرار نمیگیرند، بلکه گذشت زمان یعنی تقدم تاریخی ملاک است. برای همین شما در برخی برنامهها اولین آیتم را یک رویداد میلادی یا قبل از میلاد حضرت عیسی مسیح(ع) میشنوید و در برنامه روز دیگر، ممکن است اولین آیتم مربوط به تقویم هجری قمری باشد.»
وقتی از سلیمانی میپرسم چرا در برخی برنامهها اولین خبر یا آیتم مربوط به 2 قرن پیش و در برنامه دیگری به بیش از هزار سال قبل مربوط است، میگوید: «این موضوع بر میگردد به اتفاقات آن روز در ماه. یعنی در برخی روزها ما در آرشیومان اتفاق یا رویدادی مربوط به سدههای نخستین اسلامی نداریم، لذا ممکن است اولین برنامه مربوط به دوره معاصر باشد یا بعکس. همچنین بدیهی است حوادثی که در کنداکتور یک روز چیده میشوند فقط همانهایی نیستند که بیان میشوند، بلکه رخدادهای بیشتری موجودند، ولی آیتمهای پخش شده در واقع انتخابی از میان آنهاست. البته در برخی روزها ما فقر آرشیوی داریم، یعنی رخدادهای کمی در آن روز ثبت شده، بنابراین ممکن است شما در آن روز رخدادهای غیرمهمی را بشنوید.»
سلیمانی با اشاره به آرشیو غنی برنامه ادامه میدهد: «با اینکه برنامه طی سالهای گذشته پخش نمیشد، اما نگهداشتن این آرشیو برای ما ضروری بود، چون اهل تاریخ، سند هیچ چیزی را دور نمیریزد و هر چیزی وقتی کهنه شود به یک اثر یا سند قدیمی تبدیل میشود. به همین دلیل در آرشیو گروه ایران و فرهنگ، حجم زیادی از بریده مطبوعات وجود دارد، پر واضح است که بچههای این گروه فیشهایی در طول سالها از جراید، منابع و کتب معتبر تاریخی تهیه کردهاند حتی اگر برنامه هم پخش نشود آنها را حفظ و نگهداری میکنند.»
سلیمانی به تهیهکنندگی این برنامه توسط اشخاص بزرگی همچون دکتر یعقوب آژند، نصیریکیا و حوریه تاجیک اشاره میکند و میگوید: «من به عنوان شاگرد این استادان تنها همان روال را ادامه میدهم و کار جدیدی برای تهیهکنندگی این برنامه انجام ندادهام جز اینکه در روزهای عزا، قطعه موسیقیای جدید با صدای عبدالله فجری به عنوان آرم ساختم.»
سلیمانی می گوید: «بزودی قرار است در همین برنامه شهدای صدای جمهوری اسلامیایران را معرفی کنیم که پس از تحقیق، فیشبرداری و به روز کردن اطلاعات در سالروز شهادتشان نام آنها را هم میبریم.»
ارتباط مؤثر با مخاطبان
از عبدالله فجری ـ که با صدای بسیار رسا، رسمیو تاثیرگذارش توانست تنها با 10 دقیقه گویندگی در روز، تقویم تاریخ را به دومین برنامه محبوب رادیو طی سالها تبدیل کند و هر روز بر طیف و حجم شنوندگانش بیفزاید ـ میپرسم با این که مدتی در رادیو نبودید فکر میکنید لطف کار کردن در رادیو چیست: «من همیشه علاقهمند به کار در رادیو بودم. رادیو جایگاه خاصی دارد که تلویزیون فاقد آن است، چون شنونده همیشه نسبت به مشخصات و مختصات آن شخصی که صدایش پخش میشود، حس کنجکاوی ناآگاهانهای دارد و دنبال آن گمشده میگردد، اما در تلویزیون اینطور نیست و آن تصویر و فضای اطراف گوینده یا مجری، ذهن مخاطب را بهخود جلب میکند و گوینده چندان بر ذهنیت مخاطب تاثیرگذار نیست. در رادیو فقط صداست که تمام پیام و مفهوم را به شنونده منتقل میکند و فضای تصویری برای شنونده وجود ندارد. پس کلام و صوت گوینده بسیار تاثیرگذار است. در واقع تلویزیون بعد از یک مدت برای بیننده عادی میشود، اما در رادیو همیشه آن حس کنجکاوی ماندگار و مخاطب به دنبال تصویری از گوینده است.»
فجری به تفاوت رفتاری میان مخاطبان رادیو و تلویزیون اشاره میکند و میگوید: «وجههای که رادیو تا اوایل دهه 70 خورشیدی داشت اکنون ندارد، چون تلویزیون ایران قبلا 2 شبکه بیشتر نداشت و ساعت برنامهاش کمتر بود و بیشتر برنامهها تا دهه اول پس از انقلاب ساعت 10 شب تمام میشد. آن موقع رسانههایی مثل اینترنت، ماهواره و... نبود، اما رادیو با اینکه یک شبکه بود، 24 ساعته فعالیت داشت؛ بنابراین دسترسی به اطلاعات بیشتر از طریق رادیو بود و به همین دلیل توجه به برنامه رادیو توسط مخاطبان بیشتر بود، اما در حال حاضر با توجه به اینکه رسانهها گسترش پیدا کردهاند طبعا مخاطبان رادیو و تلویزیون بیشتر از گذشته شدهاند و مسوولیت در برنامهسازی هم بیشتر شده، چون هر برنامهای را نمیشود به خورد مخاطب داد. برای اینکه مخاطب ریزش پیدا نکند و انگیزه او برای شنیدن برنامهها بیشتر شود، برنامهسازان باید در ارائه برنامهها به شکل مطلوب تلاش و دقت عمل بیشتری داشته باشند تا بتوانند مخاطبانشان را حفظ کنند.»
از او میخواهم درباره برنامه تقویم تاریخ بگوید که کار چطور آغاز شد. وی پاسخ میدهد: «اولین نویسنده، روزنامهنگاری از افغانستان بود که در دفتر روزنامه جمهوری اسلامیکار میکرد و مطالب را مینوشت و از آنجا که خیلی علاقهمند به کار بودم، خودم مطالب را چهارشنبهها از دفتر روزنامه میگرفتم و شب آنها را چندینبار مرور میکردم تا روز ضبط بتوانم بدون تپق آن را بخوانم. اولین تهیهکننده در برنامه تقویم تاریخ، که خدا رحمتش کند، آقای منصور والامقام بود. ایشان واقعا سختگیر بود، چون از کارگردانان و تهیهکنندگان بسیار توانمند رادیو بود. واقعا کارکشته و حرفه ای! آقای والامقام میگفت: اگر میخواهی موفق بشوی باید آنقدر این برنامه را خوانده باشی که بدون تپق بتوانی آن را روی آنتن ببری و من هم همین کار را کردم و برنامه موفقی شد. پس از 6 ماه ایشان برنامه را تحویل تهیهکننده دیگری به نام آقای احمدی داد که ایشان هم بازنشسته صدا و سیماست، اما الان در رادیو تهران کار میکند و از آنجا این برنامه شروع شد تا 25 تیر ماه سال 1385 که بنابهدلایلی زمان پخش این برنامه گرفته شد.»
از فجری درباره احساساتش از روزی که برنامه را گرفتند و روزی که دوباره آن را اجرا کرد، میپرسم و میگوید: «وقتی برنامه حذف شد احساس خوبی نداشتم، چرا که یکباره تمامی مخاطبان 24 ساله خود را از دست دادم. دلتنگ و ناراحت شدم، اما صبح یک روز قشنگ پاییزی منوچهر فیضیان، مدیر گروه ایران و فرهنگ رادیو ایران با من تماس گرفتند برای همکاری مجدد با این برنامه. از شادی در پوست خود نمیگنجیدم. احساس خوبی سراسر وجودم را فراگرفت، چون دوباره میتوانستم با مخاطبان محترم این برنامه همچون گذشته ارتباط برقرار کنم. وقتی بعد از 4 سال وقفه پشت میکروفن برنامه قرار گرفتم برایم باور نکردنی بود که بعد از این مدت مجدد صدایم را به گوش مخاطبان خود در برنامه تقویم تاریخ برسانم.»
فجری به تفاوت لحن و اجرا در این برنامه نسبت به گذشته اشاره میکند و میگوید: «به دلیل موقعیت جنگ تحمیلی 8 ساله، بیشتر مطالب برنامه به موضوعات مرتبط با جنگ اختصاص داشت. لذا برای اجرای کار به صدای بمتر با گام بلندتری نیاز بود، ولی در حال حاضر چنین نیست و گام صدا قدری پایینتر است.»
زهره زمانی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
