طاق کرند غرب را شیرین‌تر ببینید

در سفر به کرمانشاه شاید آنچنان طاق‌بستان و شکوه این افتخار، آدمی را مجذوب و مبهوت خویش کند، که دیگر شهرها و آثار تاریخی، در سایه آن از دیده‌ها پنهان شوند. اما انگار نغمه‌ای در همین حوالی تو را به سوی خودش می‌خواند، نوایی که معرف اصالت و دیرینگی این سرزمین است؛ آوایی که بیانگر تمدن و فرهنگی غنی است. این همان صدای تنبور است که از کرند و دالاهو سر به فلک کشیده است و گویی وجود را درمی‌نوردد. کرند غرب نامی کهن و اوستایی است، منطقه‌ای کوهستانی با آب و هوای معتدل و مرکز شهرستان دالاهو.

کرند شهر تاریخی و باستانی است که مورخان پیشتر اسامی دیگر همچون کارینا را برای آن ذکر کرده‌اند. آنچنان که میراث بر جای مانده نیز شهادت می‌دهند. تاریخ این دیار به پیش از ظهور اسلام و به دوره ساسانی بازمی‌گردد. کرند به روزگار گذشته دیاری آباد و خرم بوده است؛ این را یکی از تاریخ‌نویسان گفته است و چنین نقل کرده: «... در مرج القلعه شهر زیبایی وجود دارد که هوای آن بسیار سرد و آب‌های سردی نیز در آن جاریست... که باید همان کرند باشد... کرند در میان کوهی بلند واقع است و آب و هوایش دلپسند و نافع، بام خانه‌ها هر یک صحن خانه دیگری است؛ و از دور با شکوه و از هر عیب و نقصی عاری و بری است، از یک طرف کوه و از طرف دیگر باغات بسیار... دارای بارویی مهم و حول و حوش آن روستاهای پرجمعیت و خوب... میوه‌جات مرغوب، انگورش مشهور آفاق و هندوانه‌اش در شیرینی طاق. اهالیش با قوت و تنومندند و قوی هیکل و بلندقامت و توانایی هر یک به قدر 10 مرد است...».

شهرهایی که کرند غرب را در میانه خود جای داده‌اند و محصورش کرده‌اند؛ جوانرود و ثلاث باباجانی از شمال، سر پل ذهاب از غرب،گیلانغرب از جنوب غربی، اسلام‌آباد غرب از شرق و جنوب شرقی و کرمانشاه هم از شمال شرق.

لابد شما هم می‌دانید و باور دارید که اصالت از هر نظر، چه فرهنگی، چه تاریخی و چه در گویش و منش را بیشتر می‌توان و می‌بایست در روستاها جست؛ دلیلش روشن است از آن در می‌گذریم. به هر حال در کرند غرب، چنانچه از کسی نشانی یک روستای زیبا و خوش منظر را بگیرید، تا دمی با فراغ بال در آن بیاسایید، اندکی هم تاریخ را بخوانید، شما را به «بان زرده» و «ریجاب»، راهنمایی خواهند کرد. فاصله این دو از یکدیگر تنها 12 کیلومتر است. پس براحتی می‌توان هر دو را به تماشا نشست و لذت برد.

هر دوی این روستا، یادگاران فراوانی را در خود جای داده‌اند؛ بویژه از دوره ساسانیان. اما در این میان به حقیقت، جای پژوهش‌های تاریخی و کتاب‌های زیادی خالی است. از جمله آثار تاریخی این روستاها می‌توان به، بان مَه زاران، قلعه گَه، گنبد کلایی، قبر سلطان سی قلی مَه، قلعه و برج خاموشی، زندان دو ناب، پل دروازه، قلعه ویرانه، بهشت و دوزخ، بابا شیخ، نقاط حجاری شده دره «هونان»، نهرگبری (جوگوری)، مسجد ریجاب، گمری ملک، قلعه سراب کنار، قلعه تاش خیزی، قبر شیخ بایزی بستان، برج ریجاب، قلعه بان زرده، قلعه یزدگردی، نقاره‌خانه، آشیابا، گچ گنید و دیوار دفاعی اشاره کرد. تعجب کردید از این همه نام، نه؟ آن هم تنها در دو روستا!

قریه ‌بان زرده مورد توجه اهالی است؛ خیلی زیاد. آن هم به دلیل وجود اماکن متبرکه‌ای که در این روستا قرار دارد. «بابا یادگار» از شهرتی فراوان نه‌تنها در این روستا بلکه در کل منطقه برخوردار است. این مکان چنان معنویتی برای مردمان دارد که آب چشمه‌های زلال و گوارایش را نیز شفابخش می‌دانند. آن‌گونه که نقل شده، بابا یادگار قرن هشتم هجری متولد شده و هرگز نیز ازدواج نکرده است.

به غیر از این دو روستا، آثار باقی‌مانده دیگری از دوران ساسانیان در روستای «سرخه دیزه» به چشم می‌خورد؛ که شاخص‌ترین آن بقایای یک قلعه بزرگ است. اما اینها تنها جاذبه‌های این دو روستا یا حتی شهر کرند غرب و دالاهو نیستند؛ آنگاه که کوه «دالاهو»، سایه بلند بالای خود را می‌گستراند بر همه چیز و همه‌کس، شکوهی بی‌پایان جان مسافر را مسخ و مسحور خود می‌کند. کرند غرب و اطراف آن، سال‌هاست که همنشین دالاهو هستند. کوهی با قله‌های برفگیر و حیوانات و پرندگانی شکاری و وحشی؛ کوهی با دامان سبز. اینجا رودخانه «سراب ریجاب»، جاری و ساری، بی‌درنگ پیش می‌رود، تا ترانه این همه شکوه را برای دریا بخواند.

نزدیکی کرند غرب به دیگر شهرها و بخش‌های اطراف، موجب شده است تا مسافر نتواند به لحاظ حوزه جغرافیایی، جاذبه‌ها و آثار تاریخی را از هم بازشناسد که کدامین متعلق به کدام بخش و شهر است. چندان هم مهم نیست. یکی دیگر از آثار تاریخی در اینجا که برای خود شهره است و آوازه‌اش همه‌جا پیچیده، بنایی است به نام «تاق گرا» که بر جاده کهن ابریشم آرمیده است. دیدن این مکان که در سراشیبی یک جاده آسفالته است، لطف دیگری هم دارد؛ چون چشمانتان بر دره «پاتاق» خیره می‌ماند. حالا شما مشرف به این دره هستید.

ناگفته‌ها از تاق گرا بسیار است. هر چه بیشتر مورخین و اهل فن در باره قدمت و تاریخ آن جستجو کرده‌اند، کمتر به نتیجه رسیده‌اند؛ چون هنوز اختلاف‌نظر زیادی در مورد تاریخ دقیق ساخت آن وجود دارد. برخی از سر احتیاط آن را به دوره اشکانی و بازسازی شده به زمان ساسانیان نسبت داده‌اند. این تاق سنگ نبشته‌ای ندارد. تنها دو علامت کنده شده از دوره پارت‌ها در اینجا به چشم می‌خورد. اصلا هم مشخص نیست و معلوم نکرده‌اند که این بنا به
چه کار آمده است. البته مواردی برای کاربری آن عنوان شده است، مثل؛ یادگار احداث راه کاروان‌رو، توقفگاه موکب شاهی، اریکه سلطنتی، پاسگاه مرزی و بنای یادبودی از یک پیروزی. مصالح داخلی دیوارها نیز از لاشه سنگ و ملاط گچ است. راستی نگفتیم که به این بنا «طاق شیرین» هم گفته می‌‌شود.

کرند غرب را باید خوب گشت، چرا که در هر گوشه و کنار، با اندکی تامل می‌توان جذابیت‌هایی یافت که در نگاه اول خود را از دید عابران پوشیده نگاه می‌دارد...

شوآن صحرایی