انفجار حلبی آبادها

بیشترین رشد جمعیت در دهه آینده به کشورهای در حال توسعه مربوط است. این افزایش جمعیت در حالی صورت می گیرد که عوامل بسیاری اقتصاد این کشورها را تهدید می کند و مانع از رشد اقتصادی و بهبود دسترسی به منابع مالی می شود.

کد خبر: ۴۰۲۱۵

سال 2002 سران بسیاری از کشورهای جهان در اجلاس جهانی ادامه توسعه عوامل مختلفی را در این زمینه بررسی کردند که گزارش آن از سوی سازمان ملل در آوریل سال 2004منتشر شد.
2 مبحث اقتصادی قابل توجهی که در اجلاس ژوهانسبورگ به آن پرداخته شد، کمبود آب و معضلی به نام حلبی آبادها بود.
بسیاری از دولت ها در این اجلاس برای مبارزه با این 2پدیده به توافق رسیدند و بر پیشرفت این برنامه ها در کشورهای در حال توسعه تاکید کردند.
مطلب حاضر که ترجمه ای از این گزارش است حاصل بررسی های انجام شده در این زمینه است. اکنون در سراسر جهان ، بیش از یک میلیارد نفر در حلبی آبادها زندگی می کنند. این میزان جمعیت که بیشتر آنها در کشورهای درحال توسعه زندگی می کنند، حدود 32 درصد از جمعیت شهرنشینی جهان را تشکیل می دهند.
این در حالی است که بیشترین رشد جمعیت در دهه آینده به کشورهای در حال توسعه مربوط است و چنانچه دولت ها، توجه و اقدامی عملی در این زمینه انجام ندهند، طی 30سال آینده این پدیده با بیش از 2 میلیارد نفر به حد و مرزی به نام انفجار حلبی آبادها خواهد رسید.
از نظر سازمان ملل متحد، حلبی آبادها به خانه هایی اطلاق می شود که زیر استاندارد با جمعیت زیاد و با حداقل سرویس های عمومی مانند آب آشامیدنی سالم ، برق حمل و نقل و... است.
این سازمان بر این باور است که باید برای بهبود این وضعیت اقدامی جدی انجام بگیرد و در مجموع ، شرایط و امکانات کارگری فراهم آید تا ساکنان حلبی آبادها به اقتصاد وسیع شهری متصل شوند.
تنظیم اجاره بها، امکان دریافت وام مسکن و حمایت از مسوولیت های کاری از جمله اقداماتی است که در این زمینه قابل توجه است.
براساس این گزارش ، در کشورهای در حال توسعه همچنان 6/1 میلیارد نفر به الکتریسیته دسترسی ندارند و حدود 4/2 میلیارد نفر، یعنی معادل بیش از نیمی از جمعیت کشورهای پیشرفته ، هنوز از سوختهای (biomass طبیعی همچون چوب) برای آشپزی و گرمایش استفاده می کنند که همین اقدام خود باعث آلودگی هوا، تهدید سلامت انسان هاست و مرگ 4 میلیون نفر در سال ، حاصل چنین شرایطی است.
از سوی دیگر، سیستم ضعیف فاضلاب شهری باعث افزایش بروز بیماری در کانون حلبی آبادها می شود. حمل و نقل نیز از دیگر مشکلات این مکانهاست.
حلبی آبادها بیشتر دورتر از شهر قرار دارند و به حمل و نقل عمومی برای جابه جایی ساکنان احتیاج است.

نگاهی به اهداف کنفرانس ژوهانسبورگ

در کنفرانس جهانی ادامه توسعه درسال 2002، دولتها بر پیشرفت قابل توجه زندگی حدود 100 میلیون نفر در حلبی آبادها تا سال 2002 تاکید کردند.
با وجود این حتی اگر این بیانیه عملی شود، تنها 10درصد از مجموع یک میلیارد نفر درجهان از آن بهره می برند و دیگر ساکنان حلبی آبادها در انتظار کمکهایی که شاید وقتی دیگر فرا برسند، باقی می مانند.

چگونگی اقدامات سازمان ملل

در گزارش های ارسالی شرق آسیا، پیشرفت خوبی در کاهش حلبی آبادهای این منطقه مشاهده شده است. این کاهش مرهون ترکیبی از رشد اقتصادی ، بالا بردن سطح زندگی در حلبی آبادها و سیاست های کاهش فقر در جامعه است ؛ همچنین چندین تلاش موفقیت آمیز از پیشرفت وضعیت حلبی آبادها را می توان در شمال آفریقا و کشورهایی از قبیل فیلیپین ، برزیل ، یمن و اردن مشاهده کرد.
در این نمونه ها، بهبود وضعیت حلبی آبادها با تنظیم برنامه هایی برای کاهش فقر همراه بوده است. این برنامه ها از طریق ایجاد شغل ، گسترش دسترسی به منابع مالی و فراهم کردن مقدمات زندگی خانگی فراهم بوده و پیشرفت موفقیت آمیزی داشته است.
شیلی و کاستاریکا نیز نمونه ای از کشورهایی هستند که دولتهای آنان حمایت کافی از خانه های کم قیمت را که به خانه های معمولی نزدیک بودند، انجام دادند.
این اقدام در پاسخ به نیاز مقابله با گسترش حلبی آبادها صورت گرفته است. همچنین بررسی ها نشان داده است که توسعه زندگی روستایی و فراهم آوردن امکانات زندگی در روستاها به منظور کاهش مهاجرت از روستا به شهر از جمله نکات قابل توجه در مقابله با پدیده حلبی آباد است.
بعضی کشورهای آفریقایی نیز مشکل داشتن زمین و مسکن را از طریق سند زدن حل کرده اند و مانع از میان رفتن زمینهای روستایی شدند. در هر حال به نظر می رسد که اگرچه رشد حلبی آبادها در تمامی نواحی دنیا قابل قبول شده است ، اما این رشد در برخی نقاط جهان مانند آفریقا و صحراهای حاشیه ای این قاره ، آسیای مرکزی و بعضی کشورهای امریکای لاتین بیشتر است.
رشد سریع تعداد حلبی آبادها در کشورهای در حال توسعه در نتیجه 2 عامل عمده ، یکی رشد بالای جمعیت و دیگری مهاجرت از روستا به شهر اتفاق می افتد. در حقیقت برای مردم فقیر روستاها، شهرها منبع شغلهای پردرآمد، سرویس بهتر و فرار از فقر روستاها هستند.
در برخی قسمتهای دنیا مانند صحراهای حاشیه ای آفریقا، فرسایش زمین و تخلیه منابع طبیعی عوامل مهمی برای حاشیه نشینی در شهرها هستند.

آنچه برای رفع مشکل نیاز است

همراه با تلاش های انجام شده که به منظور بالا بردن سطح کیفی زندگی در حلبی آبادها برای 100 میلیون نفر از سوی دولتها انجام می گیرد باید در 2 راه با سرعت هرچه تمامتر حرکت کنند؛ یکی روش ساخت خانه های ارزان قیمت و دیگری ارتقای سطح کیفی حلبی آبادهای موجود است.
براساس برآوردهای بانک جهانی پیش بینی می شود که براساس وضعیت دهه گذشته از منابع عمومی و اختصاصی سالانه 150 میلیارد دلار برای ارتقای حلبی آبادها هزینه شود افزایش قدرت دسترسی به زمین برای افراد کم بضاعت باید به عنوان اولویتی در برنامه ارتقای سطح زندگی در حلبی آبادها مورد توجه قرار گیرد.
در این راستا، لازم است از حداقل محدودسازی در استفاده از زمین بهره برد، چرا که این امر مانع ایجاد خانه های ارزان قیمت محسوب می شود.
همچنین دسترسی به آب ، انرژی ، حمل و نقل و سرویس های عمومی مورد نیاز همراه با توجه به راهکارهای غیردولتی فعال از جمله نکاتی است که در این مورد الزام به آنها ضروری است. دولت و موسسات مالی می توانند در ارائه امکانات مالی برای تهیه اثاثیه منزل با حداقل درآمد ممکن نقش موثری بازی کنند.
در این زمینه می توان به آفریقای جنوبی ، سنگاپور و چین اشاره کرد که در بودجه سالانه خود مبلغی را برای چنین هدفی در نظر گرفته اند.
موسسات اعتباری کوچک یا Micro-Credit ها نیز می توانند در ارائه سرویس های عمومی و آب موثر واقع شوند.

آب ، منبع زندگی

بیانیه بین المللی آب نیز در این اجلاس بر 2پایه اصلی استوار بود: دسترسی به آب سالم و بهداشتی و مدیریت یکپارچه منابع آب.
براساس بررسی های انجام شده منابع آب جهان بسیار محدود است و به دلیل مدیریت ناکارآمد، آلوده سازی منابع آب و تغییر اکوسیستم در معرض تهدید است.
براساس بررسی های به عمل آمده ، ادامه رشد جمعیت ، شهرنشینی و کاهش بهره وری کشاورزی تاثیر سنگینی بر منابع آبی جهان خواهد داشت. کاهش ظرفیت و سیاست منابع عمده در ساختار مدیریت آب موجود است.
در جهان 1/1 میلیارد نفر دسترسی به آب سالم آشامیدنی ندارند و همین باعث شده است تا 7 درصد مرگ و میر و بیماری جهان مربوط به عدم دسترسی به آب سالم باشد و در این راستا همه ساله 3 تا 4 میلیون نفر از بین می روند.
علاوه بر این اغلب زنان و کودکان در کشورهای درحال توسعه برای کسب آب سالم آشامیدنی مجبورند تا مسافت های طولانی به حمل آب بپردازند. با توجه به رشد جمعیت تا سال 2015 دولتمردان باید قادر به تهیه آب برای 6/1 میلیارد نفر در سراسر جهان باشند.
هدر رفتن آب ، هرز و کاهش آن در منابع روستایی همچنان مشکل اصلی کشورهای در حال توسعه و حتی توسعه یافته است. میانگین هرز آب از 35 تا 42 درصد در شهرهای بزرگ آفریقا، آسیا و امریکای لاتین است.
نگهداری نامناسب و ناکافی از پمپ های آب و از بین رفتن سیستم توزیع 2 فاکتور مهم در هرز آب این مناطق است. کیفیت آب حتی در جاهایی که آب لوله کشی وجود دارد، مشکل است. در آفریقا، آسیا و امریکای لاتین و کارائیب به ترتیب 36، 22 و 18 درصد از آب موجود در سطح استاندارد قرار ندارد.

اهداف آبی اجلاس ژوهانسبورگ

در اجلاس بین المللی ژوهانسبورگ در سال 2002، سران کشورهای شرکت کننده ، متفق القول در بیانیه خود تاکید کردند که تا سال 2015 سعی در تامین آب آشامیدنی سالم خواهند داشت.
این دولتها همچنین در توسعه مدیریت یکپارچه سازی منابع آب و طرح های موثر آب تا سال 2005 که به منظور جلوگیری از هدر رفتن آب طراحی شده بود، با یکدیگر به توافق رسیدند. در این اجلاس ، دبیر کل سازمان ملل متحد نیز اعلام کرد که سالهای 2005 تا 2015 دهه عملکرد بین المللی آب برای زندگی است.

پاسخگویی به کمبود آب

بسیاری از کشورها در این راستا مدیریت منابع آب خود را تقویت کرده اند و در کنار آن به غیرمتمرکزسازی بعضی از بخش ها و افزایش دسترسی محلی به آب پرداخته اند. در بسیاری از موارد، این امر باعث توسعه تخصیص آب و بالا بردن بهره وری آب می شود.
از سال 1990 تا سال 2000 میلادی تعداد افرادی که به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند، به حدود 900 میلیون نفر می رسد. این میزان حدود 78 تا 82 درصد جمعیت جهان است.
ابتدا در آفریقا و بعد از آن در اقیانوسیه و صحراهای حاشیه آفریقا پاسخگویی برای کمبود آب ، کیفیت و مدیریت ناکارآمد منابع آب وجود ندارد. در سال 2000تنها حدود 58 درصد جمعیت به آب آشامیدنی دسترسی داشتند و حدودا نرخ کمتر از 5، کمترین کاهش در مناطق جهان تا سال 1990 بود.
این بحران کم آبی در آفریقا از عوامل مهمی است که جمعیت عظیمی را بی خانمان و وادار به مهاجرت می کند. علاوه بر این که در آینده آفریقا با عواملی چون جنگل های داخلی و مبارزه با بحران ایدز نیز درگیر است.
در آسیا دسترسی به آب آشامیدنی سالم در اغلب مناطق همچنان نامقدور است ، اما در جنوب آسیا در دهه گذشته این دسترسی نداشتن بیشتر محسوس است و باید یادآور شد ازحدود 72 تا 85 درصد جمعیت نیز برخوردار است.
در همین حال ، با وجود آن که در خاورمیانه در بخش شبکه توزیع آب پیشرفت هایی صورت گرفته است ، اما همچنان مشکلاتی در فراهم کردن دسترسی یکسان به آب سالم وجود دارد، که این موضوع به ویژه در مناطق روستایی قابل لمس است.
در امریکای لاتین و کارائیب ، سطح متوسط سرویس دهی آب نسبتا بالاست. حدود 80 درصد آب موجود آشامیدنی و 59درصد به منظور مصارف بهداشتی صرف می شود. در عین حال یک تفاوت گسترده در تهیه آب آشامیدنی و آب بهداشتی بین مناطق شهری و روستایی وجود دارد.
در حالی که فاصله دسترسی در مناطق شهری - روستایی تا سال 1990 کم بود، اما این فاصله در مناطق در حال توسعه بیشتر از گذشته شده است. در سال 2000 بیش از 80درصد مردم روستایی بدون دسترسی به آب آشامیدنی زندگی کرده اند.
در صحراهای حاشیه ای آفریقا فقط 45 درصد از جمعیت روستایی در مقایسه با 85 درصد جمعیت شهری از آب سالم بهداشتی برخوردار بوده اند.
قابل ذکر است ، که در مناطق شهری کشورهای در حال توسعه به دلیل رشد جمعیت به استقرار تجهیزات نیاز است. لازم است در این زمینه راه حلهای کاربردی و ارزان قیمت در مناطق شهری باید پیاده سازی شود، که با طرحهای شهری آنها نیز هماهنگ باشد.

امیدواری به مدیریت یکپارچه آب

برای غلبه به مشکلات امروز و اطمینان از این که می توان آب را برای نسلهای بعدی نیز حفظ کرد، باید به مدیریت یکپارچه آب تکیه کرد.
تمرین و مدیریت منابع آب یکپارچه یکی از این روشهاست. این روش شامل تعمیم سیستم مدیریت اطلاعات ، ثبت و نمایش اطلاعات ، حجم ساختمان در تمام سطوح و هماهنگی عملیات توسط تمام عوامل دست اندرکار است.
همچنین تخصیص منابع مالی قابل توجه و کافی به منظور تهیه آب سالم برای 6/1 میلیارد نفر در 11 سال آینده ضروری است. این مبلغ چیزی حدود 26 میلیارد دلار است.
استفاده از زنان و مردان در مدیریت آب و تقویت مدیریت کلان آب به همراه مبادی دولتی نیز یکی از روشهای توصیه شده است. محافظت از کیفیت آب با کنترل جمعیت و کنترل و نمایش کیفیت آب ، حفاظت از اکوسیستم آب ، پایین آوردن آلودگی صنعتی آب و تنظیم آیین نامه ها و قوانین مورد نظر نیز در این راستا قرار دارد.
در تهیه آب کشاورزی باید دقت شود، به گونه ای که بیشترین محصول از کمترین منابع آب تهیه گردد، یعنی در استفاده از آب کشاورزی بیشترین بازده وجود داشته باشد.