هر اجرای تازه برایم یک معماست

او که شیوه نوینی را در نوازندگی تنبک پیش گرفته، در کنسرت مشترکش با حسین علیزاده در تهران و شهرستان‌ها که ماه گذشته برگزار شد، با نواختن چند ساز دیگر، تماشاگرانش را شگفت‌زده کرد. گفت‌وگوی ما با خلج بیشتر درباره همین سبک ویژه او در نوازندگی است.

شما در این کنسرت از ریتم‌ها و سازهای مختلف استفاده کردید. درباره بهره‌گیری از ریتم‌ها و شیوه‌های جدید در همنوازی با ساز حسین علیزاده توضیح دهید؟

این شیوه نواختن تنبک را می‌توان به کار یک نقاش تشبیه کرد. این تجربه حدود 20 سال پیش در اولین دیدار و کنسرتم با علیزاده رخ داد.

از آن زمان دائم به این فکر بودم که چگونه از قالب‌های گذشته بیرون بیایم. به این شکل تجربه من در این زمینه شروع شد و در حال حاضر تمام انگشت‌‌گذاری‌ها و صداهای جدیدی که در نوازندگی من شنیده می‌شود، زاییده تجربیاتی هستند که روی صحنه انجام شده و ملکه ذهن من است.

پویایی کار و گرفتار نشدن در قالب‌های قدیمی، همیشه یکی از اهداف من در نوازندگی بوده است. البته این بدان معنا نیست که قالب‌های سنتی بی‌ارزش هستند ، بلکه شیوه ما پرداختن به مواردی است که دیگران به آن‌ها توجه نمی‌کنند و تا حد زیادی فراموش شده‌اند.

به وجود آمدن تکنیک‌های جدید به هیچ وجه نفی شیوه‌های گذشته و سنتی نیست. آنها ارزش‌های خودشان را دارند. هدف‌مان این بوده که در آن قالب‌ها گیر نکنیم و هر لحظه در اجرایمان پویایی وجود داشته باشد. برای من هر اجرای تازه و روی صحنه رفتن یک معماست چون ما نمی‌دانیم چه اتفاقی می‌خواهد بیفتد در واقع ما بعد از هر اجرایی کار ضبط شده را تماشا می‌کنیم و آن موقع تازه متوجه اتفاقاتی که در حین ساز زدن رخ داده، می‌شویم.

به طور کلی اگرچه من همیشه دوست دارم شیوه نواختنم را تغییر دهم اما بدون شک بعضی وقت‌ها به شکل ناخودآگاه خودمان را تکرار می‌کنیم، ولی هدف نهایی این است که از پویایی باز نایستیم.

خیلی موثر بوده چون من در هر اجرا با دیگر هنرمندان از آنها درس‌هایی را آموخته‌ام. در یک دوره‌ای با گروه‌های موسیقی معاصر اروپایی همکاری داشتم که به تنبک خیلی علاقه‌مند بودند و اعتقاد داشتند که صدای این ساز به نوعی آوای انسان است. همین بینش آنان برایم درسی بود که به این مساله از دید دیگری بنگرم.

در واقع آنان به من آموختند که به فرهنگ خودم از یک زاویه دیگر نگاه کنم و مرا هدایت ‌کردند که به ارزش‌های کهن با دیدی متفاوت بنگرم.

می‌توان گفت 90 درصد آن چه اجرا می‌کنیم، ساختارهای جدید است که البته همه ریشه در کار اساتید گذشته دارد.

من معتقد به این هستم که بخش عمده صداهایی که با تنبک اجرا می‌شود را استاد تهرانی در قالب‌های سنتی نواخته که ما تنها آنها را به فرم‌های متفاوت در می‌آوریم. به عبارت دیگر فرم و انگشت‌‌گذاری‌ها جدید شده‌اند.

با این وجود من هنوز وقتی می‌خواهم به خلوص برسم، به کارهای استاد تهرانی گوش می‌دهم. چرا که حس و حالی که در کار ایشان موج می‌زند و فضایی که در همان قالب‌های گذشته به وجود می‌آورد، آنقدر غنی و زیباست که هنوز با آنها زندگی می‌کنم و سعی می‌کنم باز هم از آن درس بگیرم.

هم اکنون من حدود 200 شاگرد خارجی دارم که تنبک سازشان شده است . مثلا 4 دانشجوی ژاپنی داشتم که 5 سال شیوه استاد تهرانی را یاد گرفتند و یک مرکز فرهنگی در توکیو ایجاد کردند که خودشان تنبک درس می‌دادند.

در واقع طی این سال‌ها بیشترین مسوولیتم این بوده که این ساز را به غیر ایرانی‌ها بشناسانم.