محبت،کلید پرورش اعتماد به‌نفس درکودک

عزت نفس از روزهای اول زندگی شروع به شکل‌گیری می‌کند و به همین دلیل والدین مهم‌ترین نقش را شکل‌گیری آن عهده دارند. اعتماد به نفس در هنگام رویارویی با مشکلات مختلف نمایان شده و باعث می‌شود احساس خوب و مثبتی از خود در ذهنمان داشته باشیم و در نتیجه این احساس مثبت سازگاری شخصیتی بالاتری داشته و به موقعیت بهتر و موفقیت‌آمیزتری دست یابیم. در نقطه مقابل کمبود اعتماد به نفس، باعث خود آگاهی منفی یا درک منفی از خود و در نتیجه کاهش کارایی موثر خواهد شد.

به طور کلی اگر احساس کاملا خوبی نسبت به خود داشته باشیم یا بتوانیم نمره خوب و بالایی به عنوان یک شخص موفق به خودمان بدهیم، می‌توانیم بگوییم از خود پنداری درست، خود آگاهی مثبت یا عزت‌نفس بالایی برخورداریم و احساس ارزشمند بودن می‌کنیم.

اولین و مهم‌ترین مساله در ایجاد عزت نفس کودکان این است که بدانند والدینشان آنها را دوست دارند یا نه. محبت اساس احساس امنیت و عزت نفس در کودکان است و بر عزت نفس آنان در دوران کودکی اثر می‌گذارد. بنابراین اگر می‌خواهید فرزندتان در آینده فردی با عزت نفس بالا باشد باید او را به شیوه‌ای درست دوست بدارید. برخوردار بودن از محبت و اطمینان از دوست داشته شدن، اساس اولیه اعتماد به نفس در کودکی است. بچه‌هایی که ارتباط عاطفی خوب و محبت‌آمیزی با والدینشان ندارند، در کودکی و همچنین بزرگسالی بیشتر دچار اضطراب و عدم اعتماد به نفس در رفتار و کردار خود می‌شوند و توانایی‌ها و استعدادهای خود را کمتر باور می‌کنند. اما بهترین روش برای نشان دادن محبت به فرزندان که به 3 روش گفتاری، رفتاری و رفع نیازهایشان ابراز می‌شود با توجه به سن آنها مشخص می‌شود. یعنی به مرحله رشد کودک بستگی دارد. مثلا محبت ما نسبت به نوزاد از راه‌های مستقیم و فیزیکی ابراز می‌شود مثل غذادادن، بغل کردن، شیر دادن، ‌نوازش کردن و بازی کردن. برای بچه‌های نوپا علاوه بر نیازهای فیزیکی، نیاز به صحبت کردن با آنها و تشویق به یادگیری مهارت‌هایی مثل راه رفتن، غذا خوردن و لباس پوشیدن اهمیت دارد و در سنین بالاتر که در مهارت‌های شخصی خود مستقل شده‌اند نیاز دارند برای رشد علاقه بیشتر در دنیای اطراف و پیرامونشان سیر کنند و تشویق و محبت ما می‌تواند آنها را در انجام کارهایشان حمایت کند تا دنیای اطراف خود را با شهامت بیشتری جستجو و چیزهای جدیدی را کشف کنند. در سنین مدرسه نیز می‌توان به تکالیف مدرسه‌شان توجه کرد و از خواسته‌هایشان حمایت کرد و برای آنها ارزش قائل شد، همچنین لازم است برای دوستان او هم ارزش قائل شده و حتی آنها را به منزل دعوت کنیم. در واقع نباید محبت و توجه خودمان را تنها با بغل کردن و استفاده از الفاظ محبت‌آمیز به آنها نشان دهیم، بلکه کمک کردن برای کسب استقلال بیشتر و توانایی در انجام کارهایشان محبت و توجه واقعی است.

در مورد نوجوانان هم برای این‌که نشان دهیم برای رشد شخصیت آنان ارزش قائلیم، باید هنگام تصمیم‌گیری‌‌ها مسوولیت بیشتری به آنها بدهیم تا به این وسیله محبتمان را بیشتر نشان دهیم. در واقع به آنها آزادی عمل بیشتری می‌دهیم تا بتوانند برای حل مسائل خود از فرصت‌های پیش آمده بهترین استفاده را داشته باشند. مثلا در مسائلی مثل شیوه و مدل لباس پوشیدنشان، نحوه خرج کردن پول توجیبی‌شان و انتخاب دوست‌هایشان آنها را آزاد بگذارید. البته به شرط این‌که به آنها آسیبی نرساند و برایشان مضر نباشد که در آن صورت باید به آنها بفهمانید که شما به عنوان والدین حق دارید، آنها را از این کار منع کرده و جلوی ضرر آنها را بگیرید. باید به نوجوانان بیاموزید که تصمیماتی اساسی و مسوولانه بگیرند، مسائل و مشکلات را بررسی و بهترین تصمیم را اتخاذ کنند و در عین حال خود را در مورد مسائل و مشکلات خود و خانواده مسوول بدانند و در تصمیم‌گیری‌ها اظهارنظر کنند تا بهترین راه ممکن انتخاب شود.

به طور کلی باید سعی کنیم شنونده خوبی برای نوجوانان باشیم و آنها را در مورد تصمیم‌ها و مسائلشان حمایت کنیم تا آنها بتوانند به عمق مسائل فکر کرده و بهترین راه را انتخاب کنند. نوجوان در این سن دوست دارد به او توجه کنید، نگرانش باشید و برایش ارزش قائل شوید. البته باید در نظر داشته باشید که مداخله شما جنبه دخالت زیاد و ایجاد محدودیت برای نوجوان را نداشته باشد.

بغل کردن و استفاده از کلمات زیبا یکی دیگر از روش‌های ابراز علاقه به فرزندانمان است که باید این کار را حتی برای نوجوان‌هایمان نیز انجام دهیم و این گونه فکر نکنیم که بچه‌ها با بزرگ شدنشان دیگر احتیاج به نوازش شدن، بغل شدن و بوسیده شدن ندارند. سعی کنیم کلمه دوستت دارم را زیاد به کار بریم، بچه‌ها همیشه نیاز دارند مورد علاقه والدینشان باشند، به بچه‌هایمان بگوییم که آنها بهترین بچه‌های دنیا هستند و ما آنها را خیلی دوست داریم. نوجوانانی که والدینشان به آنها ابراز علاقه نمی‌کنند و به آنها نمی‌گویند که دوستشان دارند معمولا نسبت به مشکلات مختلف واکنش گریه کردن یا منزوی شدن را از خود نشان داده و از اعتماد به نفس پایین‌تری نسبت به همسالان خود برخوردارند. همچنین در نظر داشته باشیم که محبتمان را بی قید و شرط به فرزندانمان ابراز کنیم یعنی محبتمان را بدون هیچ شرطی ابراز کرده و بی‌دریغ نثار آنان کنیم. البته نباید از محبت کردن به عنوان راهی برای کنترل فرزندان استفاده کرد. متاسفانه بعضی از والدین تنها در زمانی به فرزندانشان محبت می‌کنند که کار درستی انجام داده یا رفتارشان باعث شادی آنها شود که در این صورت کودک دچار عدم حس امنیت شده و در بزرگسالی نیز همواره با شک و تردید و عدم اطمینان مواجه خواهد شد.

اگر بچه‌ها احساس کنند فقط در صورتی دوستشان داریم که کار درستی انجام دهند در آینده با شک و تردید زندگی خواهند کرد و این افزایش وابستگی احساسی به والدینشان باعث از بین رفتن هویت آنها شده و آنها را به افرادی با هویت مورد نظر والدینشان تبدیل خواهد کرد و در نهایت باعث می‌شود آنها ارزش‌های مورد علاقه خود را کنار بگذارند، دچار بی‌هویتی شده و در بزرگسالی نیز دچار عدم استقلال و عدم اعتماد به نفس شوند. مثلا در مواقعی که فرزندانمان کار اشتباهی انجام می‌دهند به آنها نگوییم که اصلا آنها را دوست نداریم یا دیگر آنها را دوست نخواهیم داشت، بلکه به طور مکرر به فرزندانمان بگوییم که اگرچه گاهی از دست آنها عصبانی شده یا آنها را تنبیه می‌کنیم ولی فقط آن رفتار اشتباه آنهاست که مورد رنجش ما شده و در کل آنها را دوست داریم و همیشه نیز دوست خواهیم داشت.

در نهایت باید برای رشد اعتماد به نفس فرزندانمان در نظر داشته باشیم که اگرچه همه می‌دانند ما فرزندمان را دوست داریم ولی خود او نیز باید این حس را داشته باشد که ما واقعا او را دوست داشته و همیشه نیز دوست خواهیم داشت و از همه مهم‌تر برای او ارزش قائل بوده و همیشه مراقب و حامی او خواهیم بود و همیشه سعی کنیم به شخصیت فرزندمان احترام بگذاریم، برای قبول مسوولیت به او فرصت دهیم و شنونده خوبی برای درد دل‌ها و حرف‌های او باشیم.

الهام حسینی