دکتر باستانی در گمشده تلف شد

سال 72 وارد هنرستان صداوسیما شدم و از همان زمان کارم را شروع کردم. سپس در دانشگاه هنر و معماری با تحصیل در رشته نمایش فعالیتم را ادامه دادم و با گروه تئاتر آقای بیضایی در سال 76 آشنا شدم. البته پیش از آن فعالیت بازیگری‌ام را با کار تجربی در گروه کلاغ انجام دادم که در کنار همکلاسی‌های دوره هنرستان حضور داشتم.

سالی که آقای بیضایی نمایش افرا را روی صحنه برد این انتخاب شکل گرفت. در آن سال قرار بود برای ساخت یک فیلم مستند به اروپا بروم که نشد. در همین زمان آقای‌بیضایی پیشنهاد بازی در نمایش افرا را به من دادند که پذیرفتم. قبل از اجرا یک صفحه متن برای من فرستادند. اول پیش خودم فکر کردم یک نقش کوتاه را باید بازی کنم ولی به مرور متوجه شدم که یکی از نقش‌های اصلی است. به هر حال از این اتفاق خیلی راضی هستم و خوشحالم که با هنرمندی مانند بیضایی کار کرده‌ام.

خیلی. من پیش‌تر در چند سریال و تله‌فیلم بازی کرده بودم، اما بازی در فیلم وقتی همه خواب بودیم باعث شد که دیده شوم و شروع خوبی برایم بود. وقتی یک نفر یاد می‌گیرد که آرام آرام حرکت کند و بالا بیاید طبیعتا روش کار حرفه‌ای را هم یاد می‌گیرد و مهم‌تر از همه این‌که می‌آموزد که هم مسوولیت‌پذیر باشد و هم با حوصله کار کند تا قصه‌ای که قرار است روایت شود به خوبی انجام پذیرد. به هر حال همه افراد در فیلم وقتی همه خواب بودیم حرفه‌ای بودند از صدابردار گرفته تا منشی صحنه... ولی بعدها وقتی با گروه‌های دیگر کار کردم یاد گرفتم که باید خودم را با شرایط مختلف هماهنگ کنم.

به هر حال هرکدام از کارهایم که پخش می‌شدند بازخورد خود را داشتند و از طرفی کارهایی که من قبلا انجام داده بودم آنقدر متفاوت از یکدیگر بودند که تماشاگر کمتر من را می‌شناخت. مثلا در تله‌فیلمی که با کاظم معصومی کار کردم، نقش یک پلیس را داشتم و پس از آن بیشتر نقش پلیس به من پیشنهاد می‌شد و از این رو تصور می‌شد که من فقط می‌توانم نقش پلیس را بازی کنم در صورتی که این‌گونه نبود. مثلا وقتی سریال گمشده پخش شد خیلی‌ها بازی مرا به عنوان یک پزشک پذیرفتند و حالا هم اکثر پیشنهاداتم در ارتباط با نقش پزشک است. اما مخاطبان خاص که فیلم وقتی همه خواب بودیم را دیده‌اند بیشتر از بقیه با توانایی‌های من آشنا هستند.

یادم می‌آید وقتی از اکران فیلم وقتی همه خواب بودیم می‌گذشت برای ساخت یک کار مستند به چند استان کشور رفتم تا عکاسی کنم. در یکی از روستاهای کرمانشاه، یک پسربچه آمد و گفت تو همان «نجات» فیلم وقتی همه خواب بودیم هستی؟ من خیلی تعجب کردم. اگر در تهران چنین اتفاقی می‌افتاد آنقدر تعجب نمی‌کردم ضمن این‌که باید بگویم شناخت یک بازیگر به خود کار هم برمی‌گردد. از این نظر که آن سریال یا فیلم چقدر توانسته روی مخاطب اثر بگذارد.

جواب سوالتان را این گونه می‌دهم که من در «سگ‌کشی» به خودم جرات ندادم برای بازی تست بدهم ولی وقتی دیدم آقای بیضایی برخورد خوبی با طیف‌های مختلف و جوانانی که برای تست می‌آیند دارند، ترغیب شدم که این کار را انجام دهم. برای «لبه پرتگاه» تست دادم اما پذیرفته نشدم اما در فیلم «وقتی همه خواب بودیم» تمام سعی‌ام را کردم همان چیزی را اجرا کنم که کارگردان از من می‌خواهد. می‌خواهم بگویم که من اگر دغدغه دیده شدن داشتم، هیچ گاه با گروه‌های تئاتری کار نمی‌کردم. یادم می‌آید استاد نوشین (یکی از اساتیدم) به ما می‌گفتند: بازیگری مثل ورود به دریاست. ممکن است با پارتی بتوانید بپرید توی دریا اما شنا کردن و رسیدن به ساحل دیگر کار خودتان است.

من از تلویزیون دور نبودم. تلویزیون با ما کاری نداشت. خیلی از فارغ‌التحصیلان رشته نقاشی راحت وارد تلویزیون شدند و کار کردند. ضمن این که در یک دوره‌ای تمرکز برنامه‌های تلویزیون بیشتر روی کارهای خبری و سرگرم‌کننده بود و به اصل بازیگری کمتر توجه می‌شد. من حتی مدتی در تلویزیون کارآموزی کردم که بعدها در سینما خیلی به من کمک کرد.

من خیلی به این چیزها فکر نمی‌کنم و به نظرم در حرفه بازیگری تنها نکته‌ای که خیلی اهمیت دارد، این است که بازیگر بتواند قصه را درست روایت کند و بتواند در ساختار اثر تکنیک بازیگری‌اش را پیدا کند.

خود نقش، یعنی دکتر باستانی. او پزشک هلال احمر است و به عنوان یک پزشک، خارج از مطب فعالیت می‌کند. برای او اخلاقیات خیلی مهم است ضمن این که اجازه می‌دهد همسرش نیز در جامعه کار کند و از فرصت‌هایی که برایش پیش آمده بهره بگیرد.

به نظر من وقتی فیلمنامه توسط یک تیم نوشته می‌شود بهتر است چون نویسنده فرسوده نمی‌شود. ولی وقتی در یک مدت محدود یک نفر باید تمام درام قصه را بنویسد ممکن است این اتفاقات بیفتد. برای مثال، من خودم زمان بازی اکثر دیالوگ‌هایم را مردانه می‌کردم. چون به نظرم حس و معنای آنها چندان مردانه نوشته نشده بود. یکی دیگر از عواملی که باعث شد گمشده از مسیر اولیه‌اش منحرف شود، عجله‌ای بود که برای ساخت این سریال وجود داشت.

من هم این مساله را قبول دارم. البته یک مقدارش عمدی بود. چیزی که برای من در زمان بازی مهم بود این بود که دکتر باستانی را همراه و یاری‌کننده همسرش نشان دهم، اما او درگیر مسائلی است که به عنوان واقعیت وجود دارند. مثل این که او در خانه آشپزی می‌کند و همسرش بیرون از خانه فعالیت دارد. دکتر باستانی سعی می‌کند آدم جدیدی باشد اما همه واقعیت این نیست.

خواهشی که من از تهیه‌کننده در اواسط کار داشتم این بود که هر چه زودتر نقش من را به پایان برسانند. چون هرچه منتظر ماندم تا آن دکتر باستانی‌ را که برایش قرارداد بسته بودم بازی کنم، نشد و انگار دوستان از این دکتر باستانی به‌اصطلاح بانمک خوششان آمده بود. برای همین هم ما او را کمتر در حین انجام وظیفه‌اش می‌بینیم. به هر حال این شخصیت به نوعی در مرحله آزمون و خطا بود.

این مساله به کارگردان برمی‌گردد. این‌که چقدر به من اجازه این کار را بدهد. به هر حال کارگردان با کارگردان فرق می‌کند.

خیر. من خودم از علیرضا جلالی‌تباری که نقش دکتر باستانی را ایفا کرده فقط 20 درصد راضی هستم. بازیگرانی که به صورت مهمان در این سریال حضور داشتند خیلی بهتر از من هستند چرا که نقششان به آنها اجازه خلاقیت را می‌داد، ضمن این‌که آنها در موقعیت‌های مختلف قرار می‌گرفتند. من تنها نقش یک مرد ایرانی را داشتم که سعی می‌کرد کانون خانواده‌اش را در شرایط مختلف حفظ کند.

آنها واقعا بازیگوش بودند. به هر حال من فکر می‌کنم مخاطب ما آرام‌آرام یاد گرفته که قضاوت کند و هر چیزی که از تلویزیون پخش می‌شود لزوما خوب نیست. ما تعداد زیادی سریال داریم که هر کدام از آنها حرفی برای گفتن دارند.

خانم حجار بازیگر حرفه‌ای است و ما توانستیم بدون دغدغه مقابل یکدیگر بازی کنیم.

در سینما فیلم خنده در باران و پل را آماده دارم و در تله‌فیلمی به کارگردانی سیروس رنجبر بازی کرده‌ام که نقشم را بسیار دوست داشتم و خودم هم قرار است یک تله‌فیلم را کارگردانی کنم که در 3 کشور ترکیه، فرانسه و ایتالیا تصویربرداری خواهیم کرد. البته قصه آن را هم خودم به نگارش درآورده‌ام.

به هر حال من سعی کرده‌ام طی این سال‌ها با چرخش سینما جلو بیایم. از سینمای ملی‌گرا گرفته تا جوانگرا و... اما خوشبختانه از استادانی مانند بیضایی و سمندریان آموخته‌ام که چگونه شاگردی کنم و راهم را آهسته و پیوسته ادامه دهم.

محبوبه ریاستی/ جام‌جم