خلاقیت اساس تلویزیون است

واقعیت این است که مقوله سینما با تلویزیون دست‌کم در حوزه کودک، تفاوت‌های عمده‌ای دارد. البته‌ به این معنی نیست که این دو از حیث بنیادی و ماهوی هیچ ارتباطی با هم ندارند. شما اشاره کردید که سینمای کودک در دهه 60 دوران طلایی خود را سپری کرده است ضمن تایید سخن شما باید اضافه کنم که بسیاری از افتخارات و اعتبارات بین‌المللی سینمای ایران نیز به تولید آثار ارزشمند در سینمای کودک و نوجوان برمی‌گردد. این که برنامه‌های کودک تلویزیون در شرایط کنونی نسبت به دهه 60 دچار چه تغییر و تحولاتی شده تا حدودی از اعتبار قضاوت من خارج است چون من بیننده دائمی تلویزیون نیستم. بویژه این که سن و سال ما ایجاب نمی‌کند که بنشینیم و برنامه کودک نگاه کنیم، اما بدون شک کاربرد و کارکرد تلویزیون به عنوان یک رسانه فوق‌العاده قدرتمند و گسترده بیش از سینماست و می‌تواند با مخاطبان بیشتری ارتباط برقرار کند. در همین بخش کودک، شما توجه داشته باشید که بسیاری از کودکان در شهرهای کوچک و روستاها فاقد امکانات تفریحی مثل سینما هستند و تنها ابزار و رسانه‌ای که می‌تواند آنها را سرگرم کند تلویزیون است. من به دلیل این که اکثر فیلم‌هایی که ساختم در شهرستان‌ها و روستاها بوده شاهد بودم که تلویزیون چه نقش مهمی در این مناطق دارد و کودکان نه فقط برنامه‌های مخصوص خودشان که بسیاری از برنامه‌های دیگر تلویزیون را نیز تماشا می‌کنند. این البته فرصت بسیار خوبی برای برنامه‌سازان تلویزیونی است که از ظرفیت عظیم مخاطبان خود به خوبی استفاده کنند. یکی از این راه‌ها می‌تواند توجه بیشتر تلویزیون به ساخت و نمایش آثار سینمای کودک و نوجوان باشد که پیوند خوبی بین این دو رسانه نیز برقرار می‌کند.

درست است. وقتی بر فراگیر بودن تلویزیون تاکید می‌کنم منظورم همین دامنه تاثیرات این رسانه روی مخاطب است و این که چقدر می‌تواند مخاطب را مجذوب خود ساخته یا دافعه ایجاد کند. مثال‌هایی که شما زدید را رد نمی‌کنم، اما این شیوه نمی‌تواند به یک الگوی واحد برای کمک به سینمای کودک تلقی شود. تلویزیون کارکردهای خاص خود را دارد و لزوما نباید به نفع سینما برنامه‌سازی کند؛ بلکه سینما فی‌نفسه و به شکل مستقل باید قابلیت و توانمندی خود را حفظ کند. شاید مهم‌ترین کارکردی که سینما برای تلویزیون دارد کارکرد تبلیغاتی آن باشد و از این طریق می‌تواند مردم را با سینما آشنا کند. در واقع یکی از راه‌های آشنایی و ارتباط مخاطبان با سینما، تبلیغات تلویزیون است.

قطعا بی‌تاثیر نیست، مثل نمونه‌هایی که خودتان مثال زدید، اما این شرط کافی نیست. یعنی بحران مخاطب در سینمای کودک به شکل اولی به دلیل کارکردها یا ضعف تلویزیون نیست و آن را باید در خود سینما جستجو کرد. تلویزیون در اینجا می‌تواند نقش مکمل را داشته باشد نه نقش اصلی و تعیین‌کننده. البته تلویزیون شاید بیش از سینما در برابر مخاطبان کودک مسوول است. ما جزو جوان‌ترین کشورهای دنیا هستیم و شاید بیشتر مخاطبان ما را همین کودکان و نوجوانان تشکیل دهند لذا تلویزیون وظیفه سنگین‌تری نسبت به سینما در قبال برنامه‌سازی و پاسخ به نیازهای آنها دارد هم در جهت ایجاد سرگرمی و هم هدایت و رشد اخلاقی. یادتان باشد کودک ابتدا با تلویزیون آشنا می‌شود و پای برنامه‌های آن می‌نشیند و البته قدرت انتخاب زیادی هم در ارتباط با این رسانه ندارد لذا این رسالت اخلاقی و تربیتی تلویزیون است تا برای او خوراک مفید فراهم آورد. کودکان‌ بیش از بزرگسالان مشتاق تماشای فیلم یا برنامه‌های تلویزیونی هستند و از حیث مخاطب‌شناسی، قابلیت تاثیرپذیری زیادی دارند که این یک فرصت و سرمایه بزرگی برای تلویزیون است تا در برنامه‌سازی‌های خود پویا‌تر باشد.

حتما همین طور است. اصلا مخاطب‌شناسی به همین دلیل باید صورت بگیرد. اگر مخاطب تغییر نمی‌کرد یا نیازها و خواسته‌های تازه‌ای پیدا نمی‌کرد که دیگر نیازی به شناخت مخاطب و نیازسنجی درباره آن نبود. نه فقط تفاوت نسلی که حتی تقارن نسلی نیز در اینجا مصداق دارد. به این معنی که مخاطب یک نسل نیز همه مثل هم نیستند و تفاوت‌های فردی موجب می‌شود که ما در یک نسل مشخص نیز با انواع و اقسام مخاطب همراه شویم. تلویزیون نسبت به سینما از این امتیاز برخوردار است که از زمان، موضوع و شبکه‌های متعددی برخوردار است که هر کدام می‌تواند برای بخشی از مخاطبان برنامه‌های مورد علاقه خود را پخش کند. به عبارت دیگر وجوه رسانه‌ای تلویزیون خیلی بیشتر از سینماست که با مخاطبان متعدد و البته متنوعی سروکار دارد که همین مساله نیز ضرورت مخاطب‌شناسی را برای این رسانه نسبت به سینما و حتی رسانه‌های دیگر بیشتر می‌کند.

کاملا درست است‌، اما این به این معنی نیست که تلویزیون یا سینما در برابر این تکنولوژی‌های نوین شکست خورده اند. مهم این است که چگونه بتوانیم از تلویزیون و قابلیت‌های چندبعدی آن استفاده کنیم و برنامه‌های جذابی بسازیم که وقتی مثلا برنامه کودک شروع شد بازی خود را رها کرده و به تماشای آن بنشیند نه بالعکس. رسانه‌های دیگر یا انواع سرگرمی‌هایی که می‌توانند جایگزین تلویزیون شوند زمانی به قدرت بلامنازع بدل می‌شوند که رسانه‌های دیگر کارایی خود را از دست داده یا عملکردشان ضعیف شده است. وقتی رسانه‌ای مثل تلویزیون بتواند برنامه‌های جذاب و استاندارد برای کودکان تولید کند قطعا فراموش یا خاموش نخواهد شد.

مطمئن باشید که اگر فیلم خاص کودک تهیه و تولید شود حتما آنها استقبال کرده و به تماشای آن می‌نشینند. در همه جای دنیا فیلم‌های خوب کودک مخاطبان خود را دارد و در واقع کودکان فیلم‌های خوبی را که برای آنها ساخته شده تشخیص داده و تماشا می‌کنند، اما شرط این کار این است که تنوع سوژه و سلیقه به رسمیت شناخته شود. این گونه نباشد که تهیه و تولید فیلم یا برنامه‌های کودک به برخی اشخاص خاص محدود شود. برای این کار تلویزیون می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا فیلمنامه‌نویسان در حوزه کودک به خلق اثر بپردازند و از میان آنها بهترین فیلمنامه‌ها را انتخاب کرده و حمایت کنند تا آنها به فیلم سینمایی تبدیل شوند. تلویزیون می‌تواند به کانون ایده‌پردازی و ساخت آثار ارزشمند در حوزه کودک بدل شود. تلویزیون می‌تواند در این زمینه به نقطه عطفی تبدیل شود که ثمرات آن را در سینما نیز ببینیم.

امیدوارم که همین طور باشد. ما هم منتظریم تا ببینیم چه ماموریت‌هایی به عنوان دستور کار این اتاق فکر تعریف می‌شود. شاید الان زود باشد که درباره آن قضاوت کنیم. باید کمی منتظر باشیم تا جلسات بعدی این اتاق فکر تشکیل شود و راهکارهای عملی آن تبیین گردد. واقعیت این است که این اتاق باید به کانون تبادل و تعامل انواع سلیقه‌ها و تفکرات بدل شود تا بتواند تلویزیون را به کانون ایده‌پردازی و خلاقیت و نوآوری در حوزه کودک و نوجوان تبدل کند. اگر تلویزیون بتواند به این کارایی برسد و مجالی فراهم کند تا همه کسانی که به کودک و سینمای کودک علاقه‌مند هستند در جهت رشد و اعتلای آن دیدگاه‌های خود را بیان کنند، می تواند با بهره‌گیری از آنها به پویایی و رشد خود کمک کند.