غبارزدایی از تهران با آب پاشی هوایی

متاسفانه بسیاری از این طرح‌ها اگر چه نشان دهنده دغدغه ارائه‌دهندگان است، اما در فضای واقعی امکانی برای موفقیت ندارد. در این شرایط امکان باران مصنوعی وجود ندارد چون ابری وجود ندارد که آن را بارور ساخت، ‌باد را نمی‌توان در مقیاسی اینچنینی ایجاد کرد و آب پاشی روی تهران بیشتر مانند تلاش برای خاموش کردن آتش سوزی یک جنگل با بطری آب معدنی یک لیتری است.

استفاده از هواپیما و هلی‌کوپتر برای آب پاشی در مناطق خاص یکی از استراتژی‌های جدی بویژه برای مقابله با آتش‌سوزی و پیشگیری از گسترش آتش بویژه در مناطق با دسترسی دشوار است. هواپیماهای بزرگ و هلی‌کوپترها محموله‌های آب یا ماده خاموش کننده را بر فراز این جنگل‌ها می‌برند و در مسیر کوتاهی آن را بر سرآتش یا مناطق در خطر آتش می‌ریزند. اهمیت این کار به حدی است که هواپیماهای ویژه‌ای به این منظور تجهیز شده‌اند. بزرگ‌ترین هواپیمایی که در حال حاضر این کار را انجام می‌دهد، یک بوئینگ 747 است که به نام سوپر تانکر همیشه سبز (evergreen supertanker) شناخته می‌شود و می‌تواند 24 هزار گالن (90 هزار لیتر) مواد خاموش‌کننده و آب را حمل کند. اولین بار در سال 2009 از این تانکر در مهار آتش‌سوزی جنگل‌های اسپانیا استفاده شد. نمونه بعدی قایق پرنده مارتین مارس است که می‌تواند 7200 گالن یا 27هزار لیتر آب را حمل کند البته این هواپیما‌ها بسیار محدود هستند و آنچه برای مثال در ایران می‌توان یافت بیشتر هواپیماهای سم پاشی است.

حال فرض کنید ناوگان هوایی ما از همین نوع هواپیما برای آب پاشی تهران استفاده کند و فرض کنید بخش عمده این ذرات‌ آلاینده در 500 متر بالای سطح زمین شهر تهران به دام افتاده باشد، بنابر این با توجه به مساحت 730 کیلومتر مربعی تهران و ضرب این عدد در نیم کیلومتر ارتفاع غبار؛ ما با حجم 365 کیلومتر مکعب غبار مواجه می‌شویم که معادل 365 میلیارد متر مکعب حجم غبار بر فراز تهران در بهترین شرایط است. مقایسه این عدد با حجم حداکثری آبی که می‌تواند هر پرواز در بهترین حالت حمل کند یعنی 3 متر مکعب، ما را به این نتیجه می‌رساند که برای خواباندن حداقل بخشی از آلودگی معلق در هوای تهران به اسکادرانی عظیم و چند هزار سورتی پرواز نیاز است. ضمن این‌که باید منابع آبی این پرواز‌ها در نظر گرفته شود که با توجه به بحران آبی که با توجه به کمبود بارندگی پاییزی داشته‌ایم، گریبانگیر ما خواهد بود و از سوی دیگر آلودگی‌ای که پرواز خود این هواپیماها در لایه‌های غبار پایین‌دستی ایجاد می‌کند، ممکن است بیشتر برمشکلات بیفزاید. شاید راه منطقی این باشد که از اکنون به فکر سال‌های بعد باشیم. ببینیم شهرهای بزرگ دیگر جهان که اسیر این مشکل بوده‌اند چه کرده‌اند. چگونه می‌توان سیستم حمل و نقل را سازمان داد،‌ کیفیت خودروها و سوخت را بهبود بخشید و به سمت خودروهای الکتریکی حرکت کرد و حتی، حجم شهر را کاهش داد. شاید برای امسال جز محدود کردن تولید آلودگی با کمک راه‌هایی مانند کنترل ترافیک و تعطیلی شهر نتوان کاری انجام داد اما اگر از هم‌اکنون به فکر باشیم شاید برای سال‌های بعد با بحران کمتری مواجه شویم. شاید هم تصمیم بگیریم پایتخت دیگری به جای تهران برگزینیم.

رضا عظیمی / جام‌جم