داستانی متفاوت از گمشدگان صلیب سرخ

این سریال که مدت کوتاهی است روی آنتن آمده، توانسته توجه مخاطبان را به خود جلب کند و از جمله سریال‌های موفق سیما به شمار آید. «گمشده» سریالی به کارگردانی راما قویدل و تهیه‌کنندگی بهروز مفید است که روایتگر تلاش مریم سلیمیان، امدادگر هلال احمر است. به این معنا که در هر قسمت از این مجموعه تلویزیونی داستان یک گمشده روایت می‌شود. مریم سلیمیان با بازی میترا حجار در زلزله بم از امدادگران داوطلب در هلال احمر بوده است و پس از گذشت 5 سال از این واقعه برای یافتن کار به این سازمان مراجعه می‌کند و در بخش جستجوی گمشدگان بین‌الملل مشغول به کار می‌شود و هر بار با پرونده‌ای روبه‌رو می‌شود که باید گمشده‌ای را در خارج و داخل از کشور ردیابی کند.

این مجموعه تلویزیونی از جمله سریال‌هایی است که تهیه و تولید آن در 3 کشور ارمنستان، اتریش و ایتالیا صورت گرفته است که از این جهت می‌توان تولید این سریال را از نخستین کارهایی دانست که با حجم وسیع داستان در سازمان صدا و سیما تولید شده است. بهروز مفید، تهیه‌کننده این مجموعه تلویزیونی، که سابقه مدیریت در شبکه 5 سیما دارد، می‌گوید: آذر ماه 1387 بود که سازمان هلال احمر قبل از ورود به بحث، تولید اقدام به جمع‌آوری یک تیم نویسنده کرده بود و دو محقق هم پرونده‌های پزشکی موجود در این سازمان را مورد بررسی قرار داده بودند و حدود 6 فیلمنامه هم آماده کار بود. در همان مقطع از من دعوت شد که تهیه و تولید این پروژه را به عهده بگیرم، اما نکته‌ای که در آن زمان مطرح بود این بود که متن‌های نوشته شده فضای تلخی داشتند و به درد مدیومی مثل تلویزیون نمی‌خورد و آن فضا برای بیننده خیلی سنگین بود. به‌همین دلیل برای این‌که فیلمنامه از فضای تلخ و گزنده بیرون آید، تیم جدیدی از فیلمنامه‌نویسان را تشکیل دادم و علاوه بر داشته‌های موجود در فیلمنامه که براساس تحقیقات اولیه شکل گرفته بود، یک داستان ملودرام خانوادگی نیز به آن اضافه کردیم و شیرینی خاصی به فضای کار بخشیده شد.

ساخت یک سریال با موضوع امدادگری در سازمان هلال احمر از تازه‌ترین مباحثی است که به صورت یک مجموعه تلویزیونی ایرانی ساخته شده به گونه‌ای که مخاطب تلویزیون تاکنون تصویری از امدادگر ایرانی را ندیده بود. بهروز مفید درخصوص چرایی همکاری با سازمان هلال احمر و اشتراک آن با صلیب سرخ جهانی گفت: از ابتدا قرار نبود فعالیت‌های سازمان هلال احمر نمایش داده شود و تنها یک بخش کوچک حقوقی مطرح بود، اما از سوی دیگر کارکرد رسانه‌ای این مقوله در تلویزیون می‌توانست بخوبی دیده شود. به همین دلیل از همان ابتدا طبق قراری که با مسوولان سازمان هلال احمر داشتیم بنا را بر جنبه‌های تبلیغاتی این سازمان گذاشتیم، البته این تبلیغات هم تعریف داشت و قرار بود فقط در جهت پیشبرد داستان به کار گرفته شود نه این‌که شرح فعالیت‌های هلال احمر باشد به همین دلیل در طول 26 قسمت از سریال سهم کوچکی از مسائل حقوقی مطرح بود نه بیشتر.

تهیه‌کننده این سریال تلویزیونی در پاسخ به این سوال که اضافه شدن ملودرام خانوادگی چه کمکی به پیشرفت داستان کرد، گفت: با اضافه شدن بحث خانواده، به مجموعه این داستان از چند ویژگی منحصربه فرد برخوردار شد که اولین ویژگی آن اپیزودیک بودن آن است و نکته دیگر این‌که بخشی از این سریال که اتفاقا تعداد سکانس‌های آن هم کم نیست در 3 کشور خارجی ارمنستان، اتریش و ایتالیا می‌گذرد و به عنوان یک پدیده تازه در بین مجموعه‌های تلویزیونی مطرح است، چراکه در سایر سریال‌های تلویزیونی محیط محدودتری از فضای خارج ایران را نشان می‌دهد اما در این مجموعه از ابتدا قرار بر این بود که تنوع و تعدد لوکیشن داشته باشیم، از همین‌رو بین 70 تا 90 لوکیشن عوض کردیم. از سوی دیگر تعداد بازیگران هم به 150 بازیگر می‌رسید و برای سکانس‌های 4 دقیقه‌ای مجبور بودیم بازیگر به خارج از کشور آفیش کنیم که همین مساله هزینه و تدارکات سنگینی در پی داشت.

بهروز مفید در صحبت‌های خود به ادامه روند تولید این مجموعه در 3 کشور اشاره کرد، اما دانستن کم و کیف تولید این مجموعه از زبان این تهیه‌کننده خالی از لطف نیست: تولید یک مجموعه 26 قسمتی در 3 کشور خارجی از نخستین تجربه‌ها در امر تولید بود و معتقدم نخستین تجربه سازمان در این زمینه هم به شمار می‌رفت و اولین تجربه به این معناست که درصد آزمون و خطای بالایی دارد اما من به عنوان تهیه‌کننده برای تولید پلان‌های خارج از کشور سعی?کردم با عواملی ارتباط برقرار کنم که در حرفه مدیریت تولید کاربلد باشند، به عنوان مثال از تجربه مدیر تولیدی فیلم سینمایی «آل» که در ارمنستان کار کرده بود، استفاده کردم. در اتریش و ایتالیا هم وضع به همین منوال بود و گمان می‌کنم که سازمان هم برای ایجاد این تنوع و همچنین برقراری ارتباط موثر مخاطب با فرهنگ سایر کشورها باید در این زمینه سرمایه‌گذاری لازم را بکند؛ ضمن این‌که هنوز حمایت لازم در حوزه ساخت آثاری در ژانر اجتماعی نشده، در حالی که برای ساخت آثار تاریخی سرمایه‌گذاری‌های بسیاری شده است.

یکی از ویژگی‌های سریال تلویزیونی گمشده، گریم مستندگونه‌ای است که هریک از کاراکترها با توجه به فضای رئال داستان دارند و از گریم‌های اغراق‌آمیز و آرایشی پرهیز شده است. آرمین اسماعیلی، طراح گریم این سریال که پیش از این طراحی گریم سریال «روزگار قریب» را به عهده داشته است درخصوص گریم این مجموعه تلویزیونی گفت: به عقیده من سریال گمشده از موفق‌ترین کارهای رئال سیماست و معتقدم 3 عامل در شکل‌گیری این رئال موثر است که یکی از این عوامل داشتن متن خوب است و دیگری حضور نیروی جوان، خلاق و باانگیزه در تولید این مجموعه بود که امکان انجام یک کار شسته رفته را می‌داد و در نهایت هماهنگی‌های مالی و امکاناتی که عرضه می‌شد در ارائه یک کار خوب موثر بود.

این طراح گریم افزود: تاکنون در زمینه پزشکی کار نکرده بودم و این سریال نخستین تجربه طراحی گریم در این سطح است. به همین دلیل سعی کردم از گریم‌های آرایشی و اغراق‌آمیز بشدت پرهیز کنم و بیشتر تحت تاثیر گریم‌های مستندگونه پیش رفتیم تا بتوانیم داستان را به گونه‌ای تعریف کنیم که منظور و هدف اصلی سریال گمشده مشخص‌تر باشد.

صحبت‌های آرمین اسماعیلی به اینجا که رسید از او پرسیدم کدام‌یک از کاراکترها گریم سختی داشتند و او در پاسخ گفت: من به عنوان گریمور در این سریال بیشتر تابع صحنه و حرکت‌های اکشن بودم و طبق اتفاق‌های صحنه پیش می‌رفتم مثلا بازیگری داشتیم که قرار بود از 8 طبقه به پایین سقوط کند و اصلا نمی‌دانستیم بدلکار این بازیگر کیست و برای چه فرمی از صورت باید گریم طراحی کنیم و پس از آمدن بدلکار طبق گریم بازیگر اصلی، چهره او را گریم می‌کردیم البته اگر وقت بیشتری داشتیم با آمادگی کامل به پایان این مجموعه می‌رسیدیم.

یکی دیگر از مشکلات این کار وجود فلا‌ش‌بک‌های متعدد بود که باید چهره یک بازیگر را مدام به 7 یا 10 سال قبل می‌بردیم و این در حالی است که برای چنین کاری باید زمان بیشتری در اختیار داشتیم، اما متاسفانه چنین اتفاقی نیفتاد.

علیرضا جلالی‌تبار، بازیگر نقش علی باستانی همسر مریم سلیمیان که نقش آن را میترا حجار بازی می‌کند، از جمله بازیگرانی است که حرفه بازیگری را از درست شروع کرده و پس از کسب تجربه‌هایی در عرصه تئاتر خیلی زود به سینما پیوست و با بازی در فیلم «ما همه خوابیم» به کارگردانی بهرام بیضایی خوب درخشید و توانست جایگاه ویژه‌تری در عرصه بازی برای خود باز کند. زمانی که اسم او را در فهرست بازیگران مجموعه تلویزیونی گمشده دیدم با کنجکاوی بازی او را دنبال کردم، چراکه این بازیگر را گزیده کار و دارای وسواس خاص می‌دیدم؛ صحبت من با این بازیگر هم از اینجا شروع شد و از علیرضا جلالی‌تبار خواستم درباره چرایی حضور خود در مجموعه تلویزیونی «گمشده» بگوید: این سریال نخستین تجربه من در مجموعه‌های تلویزیونی است و درخصوص چرایی قبول این بازی باید بگویم که اوضاع کار در سینما خراب است و فرصت‌های خوب کاری بخصوص در سال گذشته یکی پس از دیگری از دست می‌رفت و از سوی دیگر من به خاطر بازی در فیلم آقای بیضایی شغل قبلی خود را از دست داده بودم، درواقع بیکار شده بودم. در این مدت کارهای بسیاری به من پیشنهاد شد اما هیچ یک از پیشنهادها را با نگاه خود همخوان نمی‌دیدم.

این بازیگر افزود: تا این‌که یکی از دوستان به من گفت آقای مفید در حال تهیه و تولید یک سریال است و خواسته که برای بازی در نقش علی باستانی با او همکاری کنم و من هم با توجه به شناختی که از مدیریت ایشان در شبکه 5 سیما داشتم و همچنین تولید برخی سریال‌های خوب تلویزیونی و در نهایت اعتماد به کار ایشان، پذیرفتم که با گروه همراه شوم. این سریال ابتدا قرار بود که در طول 2 ماه به پایان برسد و من هم برحسب این‌که کار 2 ماهه تمام می‌شود، پای قرارداد رفتم اما بعد دیدم که این کار بیش از قرار اولیه به طول انجامید.

بازیگر نقش دکتر علی باستانی در ادامه به چگونگی نزدیکی خود به این نقش اشاره کرد و گفت: با برخی پزشکان در این رابطه صحبت کردم و حتی با امدادگران خانم در هلال احمر هم حرف زدم و مشکلات و مسائلی که با آن مواجه هستند را جویا شدم و سعی کردم الگویی بسازم و براساس آن الگو پیش روم و در ادامه به رفتار پزشکان با خانواده خود نگاه کردم، چراکه نگاه عموم به پزشک در حد رفع مشکلات جسمانی است و برای کمتر کسی پیش می‌آید که رفتار یک پزشک با خانواده‌اش را ببیند.

یکی از ویژگی‌های سریال گمشده تنوع و تعدد لوکیشن است که این ویژگی امکان خوبی برای مدیر تصویربرداری و تیم همراه به وجود می‌آورد تا از همه امکانات تصویری برای روایت داستان استفاده کنند. فرشاد خالقی یکی از تصویربردارانی است که در این پروژه همکاری کرده، وی درخصوص کم و کیف تصویربرداری این مجموعه و چگونگی تصویربرداری در فضاهای متنوع و متعدد گفت: تعدد لوکیشن، یک اثر سینمایی یا تلویزیونی را برای بیننده جذاب‌تر و چشم‌نوازتر می‌کند از سوی دیگر جا برای تصویربردار هم بیشتر می‌شود و باعث می‌گردد، نورپردازی خاص و متفاوت در چیدمان سکانس‌ها به کار گرفته شود.

فرشاد خالقی به کادربندی این سریال اشاره کرد و گفت: با توجه به داستان این مجموعه تلویزیونی از کادرهای سینمایی و بسته با نورهای نرم استفاده کردم که با فضای درامی که بر صحنه حاکم است، هماهنگ باشد و بر همین اساس کوشیدم حرکت‌های دوربین، کمپوزسیون و تمام فضاهایی که داستان در آن اتفاق می‌افتد به لحاظ تصویر و نور مطابق و در خدمت داستان باشد. حتی سعی کردم از نورهای صاف یا سطح صافی که در صحنه وجود داشت از طریق نورپردازی‌های ویژه، سایه و روشن‌هایی بسازم که بعد و عمق به اثر ببخشد و در عین حال از نورهای تند و پرکنتراست بشدت پرهیز کردم.

سریال گمشده از جمله مجموعه‌های تلویزیونی است که به صورت اپیزودیک پخش می‌شود و هر قسمت از آن به مثابه یک تله فیلم است که این مساله کار تدوین را سخت می‌کند زیرا کل داستان باید مدت 45 دقیقه با تدوینی دقیق انجام شود.