از مسافرکشی تا مسافرکُشی

توصیه‌های پلیس

همواره به شهروندان بخصوص بانوان هشدار داده ایم برای تردد در شهر از خودروهای حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند و به هیچ عنوان سوار خودروهای ناشناس نشوند. به همین خاطر از مردم بویژه زنان و دختران تنها،تقاضا داریم برای پیشگیری از وقوع حوادث تلخ مشابه، توصیه‌های پلیس را جدی بگیرند. هوشیاری شهروندان و توجه آنها به توصیه‌های پلیسی می‌تواند نقش مهمی در کاهش جرایم بخصوص ناکامی مجرمان مسافربر نما در اهداف شوم‌شان داشته باشد. خوب است که مسافران در سفرهای شهری از نمایش پول، زیورآلات، کالاهای ارزشمند و آنچه برای سارقان جلب توجه می‌کند، بپرهیزند، از جابه‌جایی پول نقد خودداری و برای این منظور از چک‌های رمزدار، حواله‌های بین بانکی و کارت اعتباری استفاده کنند. اگر در سفرهای درون‌شهری بویژه در مسیرهای خلوت و پرت به مسافر نوشیدنی و خوراکی پیشنهاد شد، نپذیرند، زیرا پیش آمده که مسافر را با آبمیوه و خوراکی مسموم و بیهوش می‌کنند و اموال او را به سرقت می‌برند. مسافران درمجموع به وضعیت خودرو و سرنشینان آن توجه کنند، اگر کارتن‌های خالی عقب خودرو قرار داده‌اند و یک نفر عقب نشسته به نحوی که مسافر مجبور است جلو بنشیند یا یکی از دو سرنشین عقب پیاده می‌شود تا مسافر بین دو نفر قرار گیرد، باید حساسیت لازم مد نظر قرار گیرد و از سوارشدن بپرهیزد.

مسافران بهتر است در صورتی که با وضعیت بحرانی مواجه شدند و مورد سرقت قرار گرفتند، خونسردی خود را حفظ کنند و از درگیری با سارقان بپرهیزند. به خاطر سپردن چهره و مشخصات سارق یا سارقان و خودرو و هر آنچه به دستگیری مجرمان به پلیس کمک می‌کند در این مواقع حائز اهمیت است. وقت و برنامه خود را طوری تنظیم کنید که در طول شبانه روز با وسایل نقلیه عمومی رفت و آمد داشته باشید، بویژه بانوان به تنهایی در ساعت‌های خلوت در محل‌های حاشیه‌ای تردد نکنند و سوار خودروهای تک سرنشین نشوند.

توصیه پلیس این است که از طرح مسائل شخصی و خانوادگی و بیان اسرار زندگی خود به راننده یا دیگر مسافران خودداری کنید. نکته حائز اهمیت دیگر این است که هنگام سوار شدن به خودروهای مسافربر، شماره آن را به ذهن بسپارید و یادداشت کنید تا در مواقع نیاز بتوانید در اختیار پلیس قرار دهید. همچنین باید در صورت رفتار مشکوک از راننده یا انحراف خودرو از مسیر اصلی، بلافاصله واکنش نشان دهید و او را برای ادامه حرکت در مسیر اصلی ملزم کنید. در صورتی که از حضور در آن خودرو احساس خطر می‌کنید، در نخستین فرصت ممکن و به بهانه‌ای پیاده شوید.بین راه از قبول هرگونه پیشنهاد یا قول واهی مانند پیدا کردن شغل، تهیه وام، خرید خودرو و خانه و مانند آن از طرف راننده یا مسافران خودداری کنید. ممکن است تبهکاران با این شگرد در کمین شما باشند. از تنها گذاشتن کودکان خود در خودروهای مسافربر شخصی حتی برای لحظه‌ای کوتاه خودداری کنید. در صورت هرگونه مورد مشکوک و احساس خطر، بلافاصله مراتب را به مرکز فوریت‌های پلیسی 110 اعلام کنید.

بعضی معتقدند مجازات‌های موجود به اندازه کافی بازدارنده نیستند. برخی کارشناسان نیز عقیده دارند که زندان‌ها کارایی لازم را ندارند؛ اما روان‌شناسان بازگشت دوباره بزهکاران را بعد از زندان به کار خلاف در علل روانی جست‌وجو می‌کنند. رابعه موحد، روان شناس معتقد است: در بازپروری یک مجرم، هم خانواده نقش دارد و هم جامعه. وظیفه قوه قضاییه و سازمان زندان‌ها با دستگیری، محاکمه و پایان دوران محکومیت مجرمان تمام نمی‌شود. نباید فرد محکوم را چند سال در زندان نگه داشت و سپس به او گفت برو. روند قانونی باید ادامه داشته باشد و اقدامات قضایی را به مشاوره‌های روان‌شناسی و مددکاری اجتماعی پیوند دهد.موحد با بیان این‌که افرادی که حبس‌های طولانی را پشت سر گذاشته‌اند وقتی به جامعه برمی‌گردند احساس سرخوردگی دارند، اضافه می‌کند: تصور کنید فردی از زندان آزاد و مجدد وارد جامعه می‌شود. می‌بیند برادرش ازدواج کرده، فرزند دارد، خانه و ماشین خریده و شغل مناسبی دارد. در حالی که او عمر خود را به خاطر یک عمل اشتباه تباه کرده است. او فکر می‌کند حقش را خورده‌اند و دچار عقده می‌شود. مسوولان باید محکومان را بعد از آزادی موظف کنند برای مشاوره پیش روان‌شناس بروند یا حتی روان‌شناسان را سراغ آنها بفرستند. این مشاوره باید رایگان صورت بگیرد و متولی‌اش هم مراجع قضایی باشند. از طرفی مددکاران اجتماعی باید برای این افراد شغل مناسب پیدا کنند. حتی خود سازمان زندان‌ها باید این افراد را ضمانت و برایشان کار پیدا کند تا احساس نکنند از جامعه حذف شده‌اند و جایگاه واقعی‌شان همان زندان است.

اما خانواده‌ها چه باید بکنند؟ این روان‌شناس معتقد است خانواده باید کاستی‌های نهادهای دیگر را به دوش بکشد. خانواده بعد از آزادی محکوم، با فردی روبه‌رو می‌شود که سرشار از خشم است، کار ندارد و باری به دوش خانواده است. چنین شرایطی در طولانی مدت برای خانواده قابل تحمل نیست. بخصوص که فرد با ارتکاب جرم و محکومیت باعث سرافکندگی خانواده شده و آبروی خانواده را ریخته است. علی‌رغم همه این مسائل خانواده تنها نقطه اتکای چنین افرادی است و باید وظیفه نهادهای دیگر را هم انجام دهد.موحد توضیح می‌دهد: در پیدایش یک مجرم و وقوع جرم تنها خانواده مقصر نیست. مشکلات مالی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هم دخیل هستند. در واقع جامعه تاثیر زیادی در ایجاد بستر جرم خیز و ارتکاب جرم دارد. اما وقتی عضو یک خانواده دوران محکومیت را پشت سر می‌گذارد خانواده به عنوان تنها نقطه اتکای او باید وظایف خود و وظایف جامعه را انجام دهد. در اینجا به خانواده‌ها توصیه می‌شود فردی که به خانه بازگشته را درک کنند.

این روان‌شناس به افرادی اشاره می‌کند که تا یک ماه پس از آزادی تمام پیشنهادهایی که برای کارهای خلاف دریافت می‌کنند را رد می‌کنند: آنها تصمیم دارند خلاف را کنار بگذارند و به جامعه عادی برگردند. اما وقتی در طول یک ماه هیچ حمایتی از سوی جامعه نمی‌بینند به جمع مجرمان باز می‌گردند.او تاکید می‌کند: باید به فردی که سابقا مجرم بوده و تاوان عملش را پرداخته فرصت داد تا خود را بازیابی کند و دوباره بتواند با جامعه ارتباط برقرار کند. خانواده باید او را کمک کند که اعتماد به نفس از دست رفته را دوباره به دست آورد و روی پای خود بایستد. این دوره بسیار مهم است. اگر فرد چند ماه بکوشد و احساس کند خانواده و جامعه او را نپذیرفته احساس می‌کند جای او اینجا نیست، بلکه در زندان و پیش مجرمان است. چون آنجا احساس کمتر بودن و سرخوردگی نمی‌کرده و در نتیجه مایل می‌شود به اجتماع بزهکاران باز گردد.

مجازات این مجرمان گسترده است

باشهرام محمدی، جرم شناس‌ در این باره گفت‌وگویی کوتاه داشته ایم.

در قانون مجازات اسلامی جرمی باعنوان زورگیری ذکر شده است و زورگیری از مصادیق سرقت است. زورگیری در واقع سرقتی است که همراه با آزار و اذیت و تهدید است. در قانون مجازات اسلامی در ماده 651 و ماده‌های بعد از آن به همین بحث پرداخته شده است.در ماده 652 تصریح شده که اگر سارق سرقتش همراه با آزار و اذیت باشد و سلاح سرد یا گرم همراه داشته باشد به مجازات حبس از 3 ماه تا 10 سال و 74 ضربه شلاق محکوم می‌شود. همان‌طور که مشاهده می‌کنید بازه مجازات بسیار باز است و اختلاف زیادی بین 3 ماه تا 10 سال هست. به همین دلیل در این مورد به نظر می‌رسد که نیاز به بازنگری در قانون است.

در قانون به بحث تکرار جرم نیز پرداخته شده است و آمده که اگر مجرمی سابقه جرایم تعزیری یا بازدارنده داشته باشد (مانند سرقت، خیانت در امانت، کلاهبرداری و...) در صورت تکرار جرم قاضی می‌تواند مجازات او را در صورت لزوم تشدید کند.

توجه داشته باشید که گفته تکرار جرایم تعزیری یا بازدارنده. یعنی اگر دفعه قبل کلاهبرداری کرده و این دفعه زورگیری کرده شامل تکرار جرم می‌شود و قاضی می‌تواند او را به اشد مجازات یعنی 10 سال حبس محکوم کند.

بله. یکی از ایراداتی که بعضی از کارشناسان به قانون فعلی می‌گیرند همین است که بحث تشدید مجازات از نوع اختیاری و به تصمیم قاضی است.

اما خوشبختانه در پیش‌نویس قانون مجازات اسلامی جدید این نیز لحاظ شده و قانونگذار پیش‌بینی کرده که در چنین مواردی تشدید مجازات اجباری و قانونی باشد. یعنی قاضی باید اشد مجازات را تعیین کند.

با توجه به این متهم اصلی ‌که سردسته باند بوده و تکرار جرم داشته قاضی می‌تواند علاوه بر حبس به عنوان مجازات تکمیلی او را از حقوق خود محروم کند و به او حکم تبعید هم بدهد.