رسانه‌ای کردن دین کار مشکلی است

اولین بار که در برنامه رادیویی حضور پیدا کردید را به یاد دارید؟

اولین حضورم در برنامه زنده عصر عاشورا (رادیو قرآن) بود که در آن به عنوان سردبیر بودم. تهیه‌کننده برنامه، یکی از برنامه‌هایش را به من واگذار کرد که من هم پذیرفتم. یادم است در همان برنامه، صدابردار از این‌که گاهی در کارش دخالت می‌کردم، شاکی شد اما کار در رادیو نیاز به اعتماد به نفس و همت دارد. در هر صورت تجربه شیرینی بود.

رسانه‌ای کردن دین واقعا کار مشکلی است و رادیوی تخصصی در گرایش کاری خود نیازمند افرادی است که توانایی پرداختن به موضوع را داشته باشند. کار در رسانه نیازمند 2 پارامتر محتوا و ساختار است. در رسانه دینی محتوای دینی باید در قالبی هنری عرضه شود تا نفوذ و جذابیت لازم را داشته باشد، کار در رادیو‌های دینی همچون قرآن و معارف بسیار مشکل است. این رادیو می‌خواهد دین را به مردم معرفی کند، بنابراین باید از هر گونه اشتباه به دور باشد. حساسیت مخاطبان رادیو معارف در کسب امور دینی، مسوولیت سنگین ما را مضاعف می‌کند.

هدف، انگیزه‌ساز است. کار در رادیو سختی، فشار و استرس دارد بخصوص در برنامه‌های زنده، اما مهم لذتی است که این کار را دوست‌داشتنی کرده است. هدف ما که نشر معارف قرآن و اهل بیت(ع) است به ما نیرو می‌دهد و ما را یاری می‌کند. خدا را سپاس می‌گویم که در این راه مشغول خدمتم.

با مثالی بهتر می‌توان فرق این دو را دانست: فرض کنید مهمانی می‌خواهد بیاید. مرد خانه به همسرش می‌گوید امروز ظهر ناهار درست کن. مرد وظیفه دارد مواد لازم را برای تهیه غذا آماده کند. مرد غذا را مشخص کرده و خانم خانه نیز با هنر خود غذا می‌پزد. سرانجام غذای مورد نظر را ظهر در سفره می‌چیند. دقیقا مرد خانه در اینجا کار سردبیری را انجام می‌دهد و کدبانو کار تهیه‌کنندگی را و استودیو آشپزخانه ماست. مشخص کردن موضوع برنامه، تهیه متن برای برنامه، انتخاب کارشناس، طرح مباحث و نظارت بر خارج نشدن از موضوع در خلال برنامه، وظیفه سردبیر است و انتخاب گوینده و عوامل برنامه، چینش، میکس و اداره برنامه هنگام اجرا یا ضبط به عهده تهیه‌کننده. البته در برخی برنامه‌های رادیویی، تهیه‌کنندگی و سردبیری به عهده یک نفر است، اما اگر جدا باشد در کارها باید با یکدیگر تعامل داشته باشند.

در رادیو معارف از موسیقی‌های سازی استفاده نمی‌شود. رادیو آمیزه‌ای است از سکوت و صدا که تهیه‌کننده با استفاده صحیح از آن دو، مفهومی را به مخاطب القا می‌کند. میان برنامه‌هایی که در حوزه صداست و در رادیو معارف امکان استفاده دارد، عبارتند از وکال‌ها یعنی صداهای ریتمیکی که توسط گروه‌هایی اجرا شده است، افکت‌ها، آوازها، سرود، مدیحه‌سرایی، مرثیه، ادعیه، همخوانی و تواشیح.

تهیه‌کننده بر اساس نوع برنامه گوینده را انتخاب می‌کند. گاهی برنامه احساسی، گاهی حماسی و بعضی اوقات هم علمی و تخصصی یا میزگرد است. برخی اوقات برنامه متن محور یا کارشناس محور است. گوینده بر اساس نوع برنامه انتخاب می‌شود که البته همیشه در برنامه‌هایم گوینده توانا را بر گوینده متخصص ترجیح داده‌ام. وظیفه گوینده، گویندگی است و مباحث تخصصی به عهده کارشناس.گوینده یک شنونده است که کارشناس را هدایت می‌کند.

معمولا خودم گوینده را با مشورت مدیران انتخاب می‌کنم.

درسال 82 عنوان برتر بخش تهیه‌کنندگی در مرحله اول چهارمین جشنواره رادیو با برنامه محرم و ملل، در سال 84 عنوان تهیه‌کننده و سردبیر برتر در ششمین جشنواره رادیو با برنامه راه زندگی و برنامه ویژه افطار، در سال 86 در دو برنامه نفر دوم تهیه‌کنندگی و سردبیری در هشتمین جشنواره رادیو معارف و در سال 87 رتبه اول تهیه کنندگی و سردبیری جشنواره نهم رادیو معارف.

اگر داور بودم، برنامه محرم و ملل را دوباره گوش می‌کردم. برنامه‌ای بود 30 دقیقه‌ای که به بررسی عزاداری و تاثیرات قیام عاشورا در جهان می‌پرداخت.

از وظایف برنامه ساز رادیو، شناخت جامعه و نیازهای آن است. کار در رادیو را باید از آنجا آغاز کرد که مخاطب دوست دارد و به آنجا ببرد که هدف برنامه‌ساز است. باید ببینیم مخاطب ما کیست و چه می‌خواهد. در خصوص رادیو معارف باید عرض کنم مخاطب رادیو معارف به دنبال محتوای دینی است و اگر می‌خواست موسیقی بشنود به شبکه‌های دیگر مراجعه می‌کرد، اما همین شنونده محتوا را در قالب زیبا می‌خواهد. از این رو پرداختن به ساختار زیبا از مهم‌ترین مسائل در رسانه‌های دینی است.

مخاطب که به دنبال محتواست باید با انتخاب موضوع زیبا، انتخاب کارشناس کارآمد و استفاده از متون فاخر دینی به اعتماد او احترام بگذاریم.

وقت مردم بسیار ارزشمند است.معمولا قبل از تهیه هر برنامه‌ای، واحد طرح و برنامه هر شبکه به موضوع مورد نیاز مخاطب و نحوه انتقال پیام به او توجه خاصی دارد. در اینجا ما مجبوریم پراگماتیسمی عمل کنیم، یعنی براساس نیاز جامعه به برنامه‌سازی بپردازیم.

طبق آمار، شنوندگان این رادیو حتی از برخی شبکه‌های دیگر بیشتر هستند و من که یکی از تهیه‌کنندگان برنامه‌های زنده رادیو معارف هستم و در حوزه علمیه نیز اشتغال به تحصیل دارم و با روحانیون شهرهای مختلف در ارتباطم، وقتی ابراز احساسات آنها را می‌شنوم حس می‌کنم رادیو معارف در همه جا حضور دارد و زنده و پویاست، اما رادیو معارف مهجور است و نیاز به معرفی بیشتر دارد. بسیاری از شنوندگان دائمی ما عنوان می‌کنند که تصادفا با این رادیو آشنا شده‌اند و افسوس می‌خورند که کاش زودتر از برنامه‌های آن بهره‌مند می‌شدند. رادیو معارف صدای فطرت و فضیلت است، لذا مسوولان رسانه باید بیشتر در جهت تبلیغ آن تلاش کنند.

برخی تصور می‌کنند در رادیو معارف فقط از نماز و روزه و قرآن و دعا یا دروس حوزه بحث می‌شود در حالی‌که این‌گونه نیست. دین به تمامی ابعاد زندگی انسان توجه دارد و رادیو معارف نیز در این جهت به تهیه برنامه می‌پردازد. مطمئنم خوانندگان عزیز با شنیدن برنامه‌های رادیو معارف به آن علاقه‌مند خواهند شد.

خاطرم هست در برنامه زنده راه زندگی که رویکردی روان‌شناسانه داشت، خانمی تماس گرفت و گفت مدیر مدرسه راهنمایی دخترانه است و بخش‌هایی از برنامه را ضبط می‌کند و در زنگ تفریح آن را از طریق بلندگو برای بچه‌ها پخش می‌کند. همچنین نامه‌ای از آمریکا داشتیم که فرستنده نوشته بود، برنامه‌های رادیو معارف را ضبط و به عنوان درس در کلاس پخش می‌کند.