سهل‌انگاری بحران می‌آفریند

اگر چنین بسترهایی فراهم نشود یا دیرهنگام آماده شود، بسیاری از تبعات و آسیب‌های ناگوار را به دنبال خواهد داشت که برخی به دلیل عدم توجه تبدیل به یک بحران می‌شوند و زمان و هزینه زیادی را برای کاهش و کنترل آن باید صرف کرد.

امروزه آسیب‌های اجتماعی در جوامع مدرن به قامت صنعتی شدنشان پیچیده‌تر شده است. در این فرآیند برخی از مشکلات به صورت نهان و فزاینده‌ای رشد می‌یابند. با توجه به این مقدمه و ورود به دوره صنعتی، برخی از آسیب‌های اجتماعی همچون کودکان خیابانی، خشونت علیه زنان، کودک‌آزاری و... چهره عیان دارند، اما برخی دیگر به واسطه شرایط فرهنگی و دینی به صورت مستتر و نهان باقی می‌مانند که در این روند بخشی از پتانسیل جامعه به عنوان یک سرمایه ملی هدر می‌رود. از آن میان می‌توان به آسیب‌هایی همچون طلاق عاطفی، سالمندآزاری و... اشاره داشت.

در این حالت اولین چیزی که به نقش هر فردی خطور می‌کند نقش نهادهای بازدارنده از این آسیب‌هاست، اما از سویی دیگر به واسطه پنهان ماندن آن، نهادهای مزبور نیز نمی‌توانند ارزیابی روشنی از میزان و گستردگی موضوع داشته باشند. همان طور که تا به حال هیچ نوع قانونی مربوط به سالمندآزاری که انواع مختلفی همچون‌ توهین، تحقیر، طرد و... دارد به غیر از قانون‌های عمومی که گستردگی زیادی در پی دارد، وضع نشده است. البته محجوب بودن سالمندان و دلبستگی آنان به خانواده مانع از آن است که نوع آزار وارده بر خود را به صورت آشکار اعلام کنند.

حال فارغ از بحث حقوقی، نهادهای متولی دیگر همچون بهزیستی نیز به صورت تخصصی به این حوزه ورود نداشته‌اند که شاهد آن عدم تربیت مددکار متخصص در این زمینه است. البته سرای سالمندان که در این حوزه فعال است هنوز به شیوه سنتی خود فعالیت می‌کند و بسیاری از سالمندان از ورود به آن هراس دارند.

با توجه به این موارد و جدی گرفتن موضوع آسیب‌های اجتماعی پنهان باید اعتراف کرد که هنوز مساله در بعد کلان خود مورد بررسی قرار نگرفته است.

تاکید بر نهاد خانواده و تقویت بنیان‌های آن با تکیه بر ارزش‌های دینی و ملی می‌تواند راهکار موثری در کاهش از این آسیب‌ها داشته باشد، اما نباید نادیده گرفت که خود نهاد خانواده به واسطه شرایط موجود قادر نیست بسیاری از این خلأ‌ها را پوشش دهد، زیرا زن و مرد بسیاری از زمان خود را بیرون از خانه سپری می‌کنند که در این روند از اختصاص زمان کافی برای تربیت فرزندان خویش هم باز می‌مانند. بسیاری از کارشناسان از این عدم اختصاص زمان مناسب برای سپری کردن با کودک با نام آسیب یاد می‌کنند.

اگر همین روال با عدم طرح و برنامه‌ریزی مناسب پیش رود می‌تواند دیگربخش‌ها و نهادهای اجتماعی دیگر را درگیر کند، اما به طور قاطع می‌توان ادعا کرد با توجه به تمام بررسی‌های صورت گرفته، هیچ چیزی به اندازه خود نهاد خانواده نمی‌تواند نقش موثر و سازنده‌ای در کاهش این آسیب‌ها ایفا کند. از این روی بررسی موضوع باید همراه با بازتعریف نقش‌ها در خانواده و متناسب با شرایط موجود باشد.

در نهایت نباید فراموش کرد که دوره‌های جدید دیگری در راه است که هر کدام با توجه به مزایای خود، می‌تواند آسیب‌های دیگر اجتماعی را در پی داشته باشد و توجه و تحقیق در هر کدام از آنها باید در اولویت برنامه‌ریزی و سیاستگذاری نهادهای ذی‌ربط قرار گیرد.