گویندگی تلفیق صدا و مهارت است

اولین باری که پشت میکروفن نشستید چه احساسی داشتید و کدام برنامه را اجرا کردید؟

اولین بار که پشت میکروفن قرار گرفتم، فقط باید اعلام زمان و مکان می‌کردم. آن روز هیجان عجیبی داشتم اما تمام حواسم را جمع کرده بودم که شنونده متوجه آن نشود. آن روز را خوب به یاد می‌آورم و اما گویندگی را چطور انتخاب کردم؟ حقیقتا نمی‌دانم که آیا علاقه شدید، انسان را به آرزویش می‌رساند یا این‌که چون قرار است مسوولیتی را به عهده بگیرد، شور و اشتیاقش هم به وجود می‌آید. من همیشه خود را به عنوان مجری یک برنامه تصور می‌کردم که در حال اجرای آن هستم، روزی فرا رسید که به واسطه یکی از برنامه‌سازان قدیمی، کار گویندگی به من پیشنهاد شد و پس از انجام تست سرانجام در این حرفه مشغول کار شدم و با راه‌اندازی رادیو پیام با این شبکه همکاری داشتم.

در ادامه با شبکه جوان، شبکه فرهنگ و شبکه جهانی صدای آشنا و شبکه سراسری همکاری داشته و دارم.

می‌توانم به راه شب یکشنبه، نوید عزت، برنامه زنده عصرانه و ویژه برنامه‌های نوروزی و در شبکه جوان کانون‌های علمی، آموزش مدیریت، آینه در آینه، آموزش‌های دبیرستانی و... اشاره کنم.

از سال 1385 با شبکه جهانی صدای آشنا همکاری دارم و برنامه‌های تولیدی بانگ نای، کلک خیال‌انگیز، قند پارسی، هفت سخن، روزهای پررنگ و قاصدک را اجرا می‌کنم. بانگ نای به بازخوانی اشعار مثنوی اختصاص دارد و قند پارسی روایت حکایت‌های متون کهن پارسی است و هفت سخن هم مروری دارد بر?زندگی و آثار شاعران معاصر ایران. در شبکه فرهنگ هم برنامه‌هایی چون گلستانه، نیستان، مجلس و جامعه، مجله اقتصادی، جنگ نیمروز، اسطوره‌ها و برنامه‌های متعدد ادبی و هنری را اجرا می‌کنم.

بسیار دشوار است که از بین این برنامه‌ها و طی سالیان متمادی فقط یک مورد را انتخاب کنم، زیرا اغلب برنامه‌هایی را که اجرا کرده‌ام به آنها علاقه‌مند بوده‌ام، البته شاید بتوان نمونه‌هایی را ذکر کرد مانند «راه شب» یکشنبه‌ها یا «مجلس و جامعه» که هر روز صبح در این برنامه پذیرای مسوولان دولت و نمایندگان مجلس بودیم و به مشکلات مهم روز جامعه پرداخته می‌شد و این اواخر نیز برنامه «بانگ نای» که به بازخوانی اشعار مثنوی اختصاص دارد، در برنامه بانگ نای ضمن خوانش صحیح اشعار مولانا به تفسیر مفاهیم و بیان ارزش‌های اخلاقی پنهان در ورای هر داستان مثنوی می‌پردازیم و با همه دشواری‌هایی که اجرای چنین برنامه‌ای دارد، اما در پایان به دلیل آموزه‌های اخلاقی ماندگار آن، تمام سختی کار به احساس رضایت تبدیل می‌شود.

این برنامه متعلق به زمان یا دوره خاصی نیست. آن هم به این دلیل که اشعار مولانا این ویژگی را دارد. بارها می‌توان این برنامه را شنید و هر بار نکته تازه‌ای در آن یافت. این برنامه حتی برای نسل‌های بعدی هم شنیدنی و قابل استناد است.

همچنان که از قرن‌ها پیش تاکنون عرفان مولانا این ویژگی‌ را حفظ کرده است.

به نظر من هر دو ویژگی مهم و اساسی است. تاثیری که صدای خوب بر انسان می‌گذارد، انکارناپذیر است. به عبارتی هم جنس و تونالیته صدا و هم فن و مهارت گویندگی دارای اهمیت است. گویندگی ترکیبی است از علم و دانش و مهارت و هنر. اگر این چند عامل و صدای مناسب را کسی داشته باشد و بتواند از آموخته‌ها و تجربه‌های گوناگون به نحو شایسته‌ای بهره بگیرد به مرحله‌ای گام نهاده است که می‌توانیم از او به عنوان یک هنرمند یاد کنیم.

پیش از پاسخ به این سوال لازم می‌دانم نتایج تحقیقاتی را که در دانشگاه UCLA انجام شده است به طور مختصر بیان کنم. در این تحقیق آمده هر گفتاری که بیان می‌شود 3 مولفه اصلی برای تاثیرگذاری دارد.

1 ـ واژه‌ها 2ـ تن صدا و لحن 3ـ زبان بدن یا همان body language که در کار تلویزیونی بسیار مهم است. کلمات و واژه‌هایی که به کار برده می‌شوند 7 درصد پیام را شامل می‌شوند، واژه‌ها باید به‌دقت انتخاب شوند و از نظر دستوری و ادبیات درست باشند. در این تحقیق تاثیر تن‌صدا و نحوه بیان و تاکیدی که بر واژه‌ها می‌شود 38 درصد پیام را به خود اختصاص می‌دهد. باید توجه داشت که معنای عبارتی می‌تواند با تمرکز کردن یا تاکید بر یک کلمه کاملا عوض شود. همچنین در این تحقیق ثابت شده است که 55 درصد تاثیرگذاری بر زبان بدن استوار است، زیرا تاثیر گرفتن پیام مغز و دریافت پیام از طریق چشم، 22 برابر بیشتر از راه مغز و گوش است.

پس نفوذ و تاثیر بصری قدرتمندتر است. حال با این توضیح روشن است که یک گوینده رادیو فقط با بهره‌گیری از صدا و تغییر سنجیده تن‌صدا و آگاه بودن از تاثیر کلمات باید پیام خود را منتقل کند، اما در تلویزیون تصویر در اولویت است و بیشترین تاثیر را دارد و پیش از این‌که مخاطب صدای مجری را بشنود، باید با چهره او ارتباط برقرار کند.

گوینده رادیو تمام حواس خود را به متن و نحوه بیان معطوف می‌کند اما مجری تلویزیونی برای داشتن یک اجرای موفق و تاثیرگذار ضمن توجه به این موارد باید به نحوه به‌کارگیری زبان بدن نیز مسلط و آگاه باشد.

گویندگی و مجریگری اشتراک‌ها و تفاوت‌هایی ظریف و درعین‌حال عمیق دارند. گوینده توانا الزاما مجری توانایی هم نیست یا بعکس. اما به هر حال اغلب یک گوینده باید توانایی اجرای برنامه‌هایی با موضوعات و ساختار متفاوت و گوناگون را داشته باشد. یک گوینده، متون مختلف رادیویی را به فراخور محتوا و موضوع با خوانش صحیح و لحن مناسب باید به مخاطب خود منتقل کند، به‌گونه‌ای که با همان یک بار شنیدن، ‌پیام از سوی شنونده درک شود که به عقیده من مهم‌ترین بخش کار گویندگی است. اما در اجرای یک برنامه گاهی موضوع به همین جا ختم نمی‌شود، به عنوان مثال باید همزمان با مهمانان گفتگو و موضوعی را طرح کرد و پاسخ و واکنشی مناسب برای اتفاقات احتمالی و پیش‌بینی نشده داشت و از همه مهم‌تر این که مخاطب را نیز نباید فراموش کرد و در پایان برنامه باید احساس شود که موثرترین فرد، مجری برنامه بوده است، این هم مقدور و میسر نیست مگر این که مجری درباره موضوع برنامه‌اش اطلاعات کافی داشته باشد.

بنا به قول تاویل‌گران باید صدای گوینده را در یک متن وسیع‌تر مورد توجه قرار داد آن هم به دلیل خاطراتی است که روح یک اثر رادیویی برذهن مخاطب می‌گذارد و این اتفاق به وسیله صدایی دلنشین، صمیمی و منحصر به فرد شکل می‌گیرد که در نهایت منتهی به خلق صدا و نیز اثری ماندگار می‌شود به طوری که هر گاه نام یک گوینده برده شود، ناخودآگاه به یاد برنامه خاطره‌انگیز می‌افتیم و بعکس.

تمام این سال‌های کار در رادیو لحظه لحظه‌اش خاطره است. حتی دشواری‌ها و استرس‌های هر برنامه هم پس از گذشت زمان جزو خاطرات خوب و به یاد ماندنی می‌شود.