آنچه زخم زبان کند با من...

آزار کلامی و زخم زبان چیزی است که هریک از ما ممکن است در خانواده یا محیط کار دچار آن شده باشیم. خانم‌ها همسران خود را متهم به زخم‌زبان زدن می‌کنند و آقایان غرزدن را ابزار خانم‌ها برای آزار کلامی می‌دانند، اما آزار کلامی واقعا چیست؟

اولین تعریفی که به ذهن می‌رسد، آزار از طریق کلام است. تعریف روان‌شناسی آن عبارت است از کلمات تهاجمی و آسیب رساننده که به کسی گفته می‌شود. علت زیر بنایی آزار کلامی خشم است که در چرخه‌ای معیوب به آن تداوم می‌بخشد و در نهایت باعث آسیب روانی می‌شود.

نادر.ع کارمند یک شرکت خصوصی است. او می‌گوید: مدیرم استرس ناشی از کار و انتقاداتی را که به او می‌شود، مستقیما به من منتقل می‌کند و در آن لحظه آنقدر از منطق و فکر فاصله می‌گیرد که همه کارهای درست مرا نیز زیر سوال می‌برد. این رفتار مرا تحت تاثیر قرار می‌دهد. گاهی در منزل نمی‌توانم خودم را کنترل کنم و فشار وارد شده را با پرخاش به فرزندم جبران می‌کنم. می‌دانم این کار نادرست است، اما حس می‌کنم فشار ناشی از برخوردهای نادرست و آزار کلامی که او با تحقیر و زیر سوال بردن زحمات من و بزرگ کردن اشتباهاتم به من وارد می‌کند، رفتار مرا نیز از تعادل خارج کرده است.

روان‌شناسان چرخه‌ای را که بر اثر فرافکنی و برون ریزی مشکلات بر سر دیگران به وجود می‌آید، چرخه معیوبی می‌دانند که استرس و فشار روانی را به ترتیب از قوی به ضعیف منتقل می‌کند.

نگار.ب بانوی 27 ساله‌ای است که تازه ازدواج کرده است. او خواهری عقب‌مانده ذهنی دارد و می‌گوید: همسرم هروقت می‌خواهد مرا تحقیر کند او را به رخ من می‌کشد و می‌گوید همه‌تان عقب‌مانده‌اید. او با این کار مرا از خودش متنفر می‌کند.

از مشخصات عمومی آزار کلامی می‌توان به چند مورد اشاره کرد:

جریحه‌دار کننده و دردآور است. ماهیت و توانایی طرف مقابل را مورد حمله قرار می‌دهد. فریبکارانه و غافلگیرکننده است و در خانواده معمولا مربوط به روابط بین فردی می‌شود. این آسیب در خانواده پیش رونده و از نظر شدت تواتر و تنوع روبه افزایش است. آزار کلامی در چارچوب خانواده از صحبت‌های آزاردهنده فراتر می‌رود. صحبت نکردن و دریغ داشتن صمیمیت و بروز ندادن احساسات درونی نیز از این‌گونه آزار‌ها محسوب می‌شود.

وقتی به آزار کلامی پاسخ می‌دهید، محکم و واضح حرف بزنید. استوار بایستید و خیره به چشم‌های فرد آزارگر نگاه کنید و نفس عمیقی بکشید و در شرایط مختلف به روش‌های زیر عمل کنید:

در پاسخ به دریغ داشتن صمیمیت و بروز ندادن احساسات خیلی واضح، محکم و با جدیت بگویید: از همنشینی با تو احساس کسالت می‌کنم و سپس آن محل را ترک کنید.

در آزار کلامی ضدیت کردن، با عزم راسخ بگویید: کافیه و دوباره همان کلمه را آهسته و مشخص بیان کنید و توضیح ندهید که چه گفتید یا منظورتان چه بود. چون یک آدم مخالف به هر حال با توضیح شما نیز مخالفت می‌کند. همچنین می‌توانید خیلی خونسرد و آهسته بگویید «که این‌طور.» به این ترتیب فرد مقابل را مجبور می‌کنید که در برابر گفته خود مسوولیت بپذیرد و حق شما برای اظهار نظر نیز محفوظ می‌ماند.

برای مقابله با آزار کلامی دست کم گرفتن نیز می‌توانید بگویید: «همین حالا این طرز حرف زدن را کنار بگذار» یا «کافی است دیگر نمی‌خواهم بشنوم.» بس کن !

خیلی از افراد آزار کلامی را در لفافه شوخی به کار می‌بندند. مریم . ش خانمی 37 ساله است. او می‌گوید همسرم در محافل خانوادگی و دوستانه خیلی وقت‌ها مرا دستاویز شوخی‌هایش قرار می‌دهد و به من یا کلا در مورد جنس زن حرف‌های تمسخرآمیز می‌زند.

در پاسخ به این آزار بعد از این که به همسر یا دوستتان فهماندید از این شوخی‌ها خوشتان نمی‌آید ولی اثر نداشت شما هم بگویید: نمی‌دانم حالا که این حرف‌ها را زده‌ای احساس اهمیت بیشتری می‌کنی؟ دوست دارم در مورد این موضوع خوب فکر کنی و بعد طوری خودتان را کنار بکشید یا محل را ترک کنید و اگر خواست به مبارزه‌طلبی خود ادامه دهد، کافی است بگویید: بعدا با هم حرف می‌زنیم.

در نطفه خفه کردن و منحرف کردن بحث و به اصطلاح پابرهنه وسط حرف دویدن نیز از انواع آزار کلامی به حساب می‌آید که در پاسخ به آن می‌توانید بگویید: گوش بده ببین چه می‌گویم. یا سوال و خواسته خود را مطرح کنید و آنقدر تکرار کنید که پاسخ بشنوید.

تهمت زدن، مقصر شمردن و سرزنش کردن یکی از آزارهای کلامی است که هم در منزل و هم در محل کار رواج دارد. در مقابل این حرکت بگویید: تهمت زدن کافی است. اما سعی نکنید کارتان را توضیح دهید و خودتان را تبرئه کنید.

در مقابل افرادی که قضاوت و خرده‌گیری می‌کنند نیز می‌توانید بگویید: از شما نخواستم قضاوت کنید و نظر بدهید. تا جایی که می‌توانید قاطع و محکم باشید و از موضع قدرت حرف بزنید و در صورت امکان گفتگو را قطع کرده از آنجا خارج شوید. ادامه جرو بحث از اثرات عکس‌العمل شما می‌کاهد.

آزار کلامی بی‌ارزش کردن. در پاسخ به این آزار بگویید وقتی این حرف‌ها را از تو می‌شنوم هیچ احساس دلگرمی نمی‌کنم. یا ترجیح می‌دادم چنین حرف‌هایی را از تو نمی‌شنیدم.

تهدید کردن: در پاسخ به این آزار بگویید: نمی‌خواهم این حرف‌ها را بشنوم. مرا تنها بگذار.

دشنام دادن: در پاسخ به این رفتار شما هم یک سر میدان را نگیرید و فحش بدهید، بلکه بگویید: ساکت. دیگر نمی‌خواهم حرف‌های نامربوط بشنوم. این خیلی مهم است که شما تشخیص دهید هیچ‌کس به هیچ دلیلی حق ندارد بد و بیراه نثارتان کند یا مورد آزار کلامی قرارتان دهد. راهکارهای پیشنهادی در مواردی مطرح شده است که شما قبلا با شخص صحبت کرده و احساس خود را نسبت به رفتارش گفته‌اید اما او ادامه می‌دهد.

ماندانا ملاعلی