نمی‌گذاریم یک قطره نفت میادین مشترک از دست برود

تولید نفت و گاز در میدان‌های تحت پوشش شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در چه وضعیتی قرار دارد؟

شرکت نفت مناطق مرکزی یک شرکت جوان است و حدود 11 سال از عمر این شرکت می‌گذرد. اما در این 11 سال این شرکت جوان کارهایی انجام داده که به جرأت می‌گویم اگر در مقایسه با برخی از شرکت‌های خارجی یک سروگردن بالاتر نباشد پایین‌تر نیست. به عنوان مثال تولید روزانه شرکت استات اویل که یک غول نفتی و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان غیراوپک است، تقریبا 5/3 میلیون بشکه نفت در روز است. در حالی که بیش از 39ـ 38 سال از قدمت آن شرکت می‌گذرد و در این مدت توانسته بدون مسایلی چون تحریم و با تمام امکانات و اختیاراتی که داشته به این رقم تولید برسد.

اما نفت مناطق مرکزی با قدمتی حدود یک‌سوم قدمت سنی استات اویل توانسته به 5/2 میلیون بشکه نفت در تولید روزانه برسد. حالا اگر از نظر تولید گاز هم به شرکت ما نگاه کنید، نفت مناطق مرکزی تولید بیش از 65 درصد گاز کشور را در اختیار داشته و رتبه اول تولیدکننده گاز کشور را دارد.

اگر از دید سبد انرژی خانوارها نیز نگاه کنیم و در نظر بگیریم که 7/14 میلیون خانوار در کشور داریم، نزدیک به 10 میلیون خانوار از گاز تولید شده توسط نفت مناطق مرکزی استفاده می‌کنند. نیروگاه‌های برق کشور هم که مصارف متفاوت دارند الان تقریبا پیک مصرف امسال‌شان 190 میلیون متر مکعب در روز بوده است و به گازی که نفت مناطق مرکزی تولید می‌کند وابسته‌اند.

در زمستان مصرف گاز کشور بالاست و در تابستان مصرف برق و چون اکثر نیروگاه‌های برق ما نیروگاه‌هایی هستند که سوخت‌شان با گاز است باز اهمیت شرکت نفت مرکزی خودش را نشان می‌دهد.

لذا حرکت شرکت نفت مناطق مرکزی از ابتدای تاسیس که سال 78 بوده تا الان نشان داده که می‌تواند به عنوان یک اتکای محکم برای صنعت نفت و گاز کشور مطرح باشد.

وزرای نفت هم در هر مقطعی برنامه‌های خاصی را شخصا به نفت مرکزی داده و می‌دهند آقای نوذری زمانی که وزیر نفت بود ساخت پالایشگاه پارسیان را شخصا به نفت مناطق مرکزی داد در حالی که می‌دانید ساخت پالایشگاه گاز وظیفه یک شرکت بالادستی نیست.

یعنی شرکت‌های بالادستی مثل نفت مرکزی یا شرکت مناطق نفت‌خیز جنوب وظیفه ندارند تاسیسات پایین دستی نفت را بسازند، ولی وزیر قبلی آنقدر در نفت مرکزی توانایی دیدند که ساخت پالایشگاه را هم به ما محول کردند.

نکته دیگر بحث راه‌اندازی 17 حلقه چاه نفت است که در عرض 8 ماه تمام کارهایش به پایان رسید. یعنی از ابتدای بسم‌الله که ما باید شرایط مناقصه را ایجاد می‌کردیم، بعد پیمانکار انتخاب می‌شد، محل چاه می‌ساختیم، دکل روی آن مستقر می‌کردیم حفاری می‌شد و سرانجام به تولید می‌رسید در عرض 8 ماه به پایان رسید.

معمول کار این است که شما برای این‌که بتوانید این حجم چاه را به تولید بیاورید 2 سال زمان نیاز دارید.

ولی باز آقای نوذری وزیر وقت نفت در دستورشان شخصا تمام اختیاراتشان را به مدیرعامل وقت شرکت نفت مرکزی تفویض کردند که در کوتاه‌ترین زمان ممکن این چاه‌ها را به تولید برسانند که رساندند.

این نشان می‌دهد که اهمیت شرکت نفت مرکزی برای وزرای نفت جا افتاده است.

آقای میرکاظمی وزیر فعلی نیز شخصا به بنده 2 ماموریت برون‌مرزی برای میادین مشترک دادند و این نشان می‌دهد با این‌که 11 سال از قدمت شرکت نفت مناطق مرکزی می‌گذرد اما مثل یک فرد 80 ـ 70 ساله پخته شده است و می‌تواند نقش کلیدی در پروژه‌ها و اهداف صنعت نفت بازی کند. شما اگر عملکرد و موجودیت شرکت نفت مرکزی را از ابتدای آغاز به کار تا الان نگاه کنید وضعیت بسیار تفاوت کرده است.

زمانی که تولید نفت مناطق مرکزی آغاز شد، ما حدود 52 تا 55 هزار بشکه نفت در روز تولید می‌کردیم اما الان این رقم به 165 هزار بشکه در روز رسیده است.

تولید گاز ما در بدو فعالیت تقریبا 146 میلیون متر مکعب در روز بوده اما الان در پیک تولید به تولید 314 میلیون متر مکعب گاز در روز رسیدیم.

از 6‌/‌38 هزار بشکه در روز در سال 78 شروع کردیم اما در پیک تولید به رقم 92 هزار بشکه تولید رسیده‌ایم که البته هدف ما تولید 120 هزار بشکه مایعات گازی در روز است.

بله. در بسیاری موارد. به عنوان مثال ما خط لوله 48 اینچ داریم که گاز منطقه ناروکنگان با استعداد 110 میلیون متر مکعب را به پالایشگاه فجر منتقل می‌کند.

باید روی این خط تعمیرات صورت می‌گرفت و برنامه تعمیراتی‌اش 70 روز است. کوه‌های کنگان معروف است به صعب‌العبوری. یعنی ما بایستی لوله را از زیر خاک درمی‌آوردیم، جاده دسترسی به آن را مجددا فراهم، لوله را تعویض و روکش و دوباره در خاک قرار می‌دادیم. تمام این عملیات را که 70 روز برنامه‌ریزی کرده بودیم، 30 روزه به اتمام رساندیم. چون در مخمصه‌ای گیر کرده بودیم که بشدت به میعانات گازی نیاز داشتیم و آقای وزیر وقتی خبر را شنید بسیار خوشحال شد و گفت که نفت مناطق مرکزی باعث شد در مقطعی که کشور در مورد میعانات گازی مشکل پیدا کرده بود، کمک موثری به حل مشکل بکند.

درنتیجه اکنون نفت مرکزی به عنوان دومین تولیدکننده انرژی کشور و اولین شرکت تولیدکننده گاز کشور جا افتاده است.

ببینید، مشکل ما الان در تولید گاز نیست، بلکه در رشد مصرف است. متاسفانه ما مصرف‌محور شده‌ایم و این غلط است. مصرف باید دنبال تولید بدود نه تولید دنبال مصرف لذا باید به هر طریقی که ممکن است مصرف گاز را در کشور پایین بیاوریم وگرنه تولید از مصرف عقب می‌ماند و به مشکل می‌خوریم.

توجه کنید اگر همین روند مصرف گاز ادامه پیدا کند با توجه به این‌که توسعه هر میدان گازی که کشف می‌شود حداقل 5‌/‌3 سال زمان نیاز دارد همواره مشکل خواهیم داشت و هرچه جلوتر می‌رویم فاصله مصرف با تولید بیشتر می‌شود.

ما توسعه میدان گازی سفید زاخور و دی را از پارسال شروع کرده و قرار است به تولید 15 میلیون متر مکعب گاز در روز منجر شود.

اما نکته اینجاست که تا سال 91 میدان گازی دیگری نداریم که از طریق توسعه آن به تولید گاز کشور اضافه شود. همین میدان‌هایی که عرض کردم فقط در برنامه است که آن هم تا سال 1391 وارد مدار می‌شود. اما از آن سو مصرف ما بسیار افسارگسیخته پیش می‌رود. آنچه برآورد فعلی ماست ما تقریبا 740 ـ 720 میلیون متر مکعب گاز در روز برای امسال نیاز داریم. در حالی که مصرف پارسال ما حدود 680 میلیون متر مکعب در روز بوده است.

برآوردها و متوسط‌ها بیانگر 15 درصد افزایش سالانه مصرف گاز هستند اما تولید گاز ما در سال 15 درصد افزایش پیدا نمی‌کند، بلکه در نهایت 3 تا 5 درصد افزایش پیدا می‌کند و می‌بینید که فاصله روز به روز دارد بیشتر می‌شود.

تقریبا 8 حلقه چاه را نیاز داشتیم که حفاری کنیم و باید این چاه‌ها را تا پایان امسال در مدار تولید می‌آوردیم که بهره‌برداری زودهنگام آن تا آبان‌ماه که این هم باز یک رکورد است. یعنی شما برای انجام کامل این‌کار باید هم چاهش را بزنید، هم خطوط لوله‌اش را بکشید و سرانجام به کارخانه وصل کنید.

ما در سال 87 هم یک رکورد درباره راه‌اندازی 18 حلقه چاه را به جا گذاشتیم و این دومین رکورد ماست. ما از این 18 حلقه چاه تولید 20 تا 25 میلیون مترمکعب گاز در روز را برنامه کرده بودیم.

برنامه حفاری این 18 حلقه چاه 2 ساله بود اما 8 ماهه تحویل شد.

الان کار این 8 حلقه چاه را نیز از اسفندماه شروع کردیم و می‌خواهیم تا پایان مهر و اول آبان تمام کارهایش را تمام کنیم که این هم در نوع خودش رکورد محسوب می‌شود.

پیشنهادی داده بودیم که براساس آن باید یک سبد انرژی در کشور تعریف شود. به چه دلیل باید در طبس که هیچ موقع روی سرما به خود نمی‌بیند، گاز توزیع شود؟

می‌شود از انرژی خورشیدی آنجا که به وفور در دسترس است، استفاده کرد. خداوند نعمت استفاده از انرژی‌های متنوع در کشور را برای ما ایجاد کرده است اما ما همیشه از یک نوع انرژی در کل کشور استفاده می‌کنیم و این غلط است.

الان ما در بندرعباس سوبسید برق می‌دهیم. سوبسید برقی که همه جا هست، در بندرعباس بیشتر است؛ به دلیل گرمای زیاد و استفاده از وسایل خنک‌کننده مجبورند برق زیادی مصرف کنند.

اما اگر در بندرعباس بتوانند از پتانسیل برق یا پتانسیل خورشید استفاده کنند در مصرف انرژی بسیار صرفه‌جویی خواهد شد.

جالب است بدانید ما روزانه 16 میلیون مترمکعب گاز فقط به نیروگاه بندرعباس می‌دهیم و اگر این 16 میلیون مترمکعب با جایگزین کردن انرژی‌های دیگر رها شود، چقدر به کشور کمک خواهد شد؟

لذا اگر ما بتوانیم سبد انرژی کشور را تعریف کنیم و در هر جا از موقعیت جغرافیایی محیط برای تولید انرژی بهره ببریم امکان بسیار زیادی در کاهش مصرف گاز کشور ایجاد می‌‌شود. من به عنوان یک کارشناس انرژی می‌پرسم چرا در روستاهایی که در مناطق گرمسیر و آفتابی واقع هستند، فرهنگ استفاده از سلول‌های خورشیدی را جا نمی‌اندازیم؟

درست است که ما دومین ذخایر گازی جهان را داریم اما باید بدانیم که بعد از آمریکا و روسیه سومین کشور مصرف‌کننده گاز جهان هستیم. جمعیت آمریکا بیش از 260 میلیون نفر است. روسیه هم همین‌طور. اما جمعیت ما 70 میلیون نفر است. ما شانه به شانه در مصرف با آنها حرکت می‌کنیم.

خوشبختانه از سال 85 در وزارت نفت، کمیته‌ای به نام کمیته سوخت‌ زمستانی مطرح است که دو هفته یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. جلسات امسال این کمیته تقریبا از 2 ماه پیش شروع شده است.

ما در آن جلسات همه برنامه‌ها را می‌بینیم و وضعیت آب و هوا را از هواشناسی می‌گیریم و رصد می‌کنیم تا برنامه‌‌ریزی و هماهنگی صورت گیرد.

هواشناسی می‌گوید زمستان امسال سردتر از پارسال است. ما هم براساس این پیش‌بینی تدابیر لازم را پیش‌بینی ‌می‌کنیم که مشکل ایجاد نشود. یعنی گاز و فرآورده‌های نفتی، گازوئیل و نفت کوره که برای سوخت نیروگاه‌های برق نیاز است را معاونت وزیر در پالایش و پخش ذخیره‌سازی و انبارها را پر می‌کنند.

ما در نفت مناطق مرکزی نیز در امر تولید گاز در حال تمام کردن اورهال‌های چاه‌ها و کارخانه‌ها هستیم که ان‌شاءالله روز اول مهر هیچ چاهی را تحت تعمیر نداشته باشیم و بتوانیم با ظرفیت کامل از اول مهرماه سرویس تولید گاز داشته باشیم. روش معمول ما همیشه این است که از اول مهر تاسیسات را طوری تنظیم می‌کنیم که به اصطلاح چاه‌ها حتی یک چشمک هم نزنند.

منحنی مصرف گاز کشور هم نشان داده که معمولا آبان‌ماه همیشه یک پیک مصرف داریم چون آب و هوا یکباره تغییر می‌کند و مردم می‌خواهند وسایل گازسوزشان را وارد مدار کنند. لذا یک پیک مصرف شدید پیش آمده و دوباره پایین می‌آید تا ماه‌های آذر، دی و بهمن که بیشترین پیک سرماست و ما نیز تدابیر لازم را پیش‌بینی کرده‌ایم. لذا الان مشکل خاصی در این باره نداریم.

ما در برنامه 5 ساله چهارم چیزی حدود 30 هزار میلیارد ریال اعتبار را به عنوان سرمایه جذب کردیم. یعنی تمام اعتباراتی را که به ما دادند جذب کردیم. یادم نمی‌رود پارسال 12 اسفند آقای میرکاظمی 70 میلیون دلار اعتبار جدید به ما دادند و شرط کردند که می‌توانید جذب کنید؟ گفتیم شما بدهید، ما جذب می‌کنیم و این اعتبار را در روزهای پایانی سال جذب کردیم.

توجه داشته باشید هزینه کردن ریال راحت‌ است اما دلار را نمی‌شود به این راحتی هزینه کرد. اما ما تمام 70 میلیون دلار را در عرض 18 روز جذب کردیم. این نشان می‌دهد استعداد نفت مناطق مرکزی در بخش مالی و پروژه‌هایش استعداد بسیار بالایی است و توانایی جذب ارقام بالا را دارد. برای برنامه پنجم هم همین تلاش و برنامه‌ها را پیش‌بینی کرده‌ایم.

برای برنامه 5 ساله پنجم، 64 هزار میلیارد ریال منابع داخلی در نظر گرفتیم و 98 هزار میلیارد ریال منابع خارجی و سایر منابع. برای تامین آن 64 هزار میلیارد ریال هم دنبال منابع خارج از شرکت ملی نفت ایران می‌گردیم.

صحبت‌هایی هم با برخی از بانک‌ها و شرکت‌های داخلی و خارجی داشته‌ایم که بتوانیم این منبع را هم به منابع‌مان اضافه کنیم.

در این 5 ساله پروژه‌هایی را که در دست تعریف داریم، منهای برنامه نگهداشت آن پروژه‌های تولید از میادین رشد است یعنی شوروم، کوه ریگ و دورود که باید اینها را درتولید بیاوریم.

به طور کلی چشم‌اندازی که ما داریم این است که بتوانیم تولید نفت‌مان را به بیش از 240 هزار بشکه در روز برسانیم. همچنین تولید گاز را به 400 میلون متر مکعب در روز افزایش دهیم.

حدود 10 میدان را در برنامه توسعه میدان‌های جدید قرار داده‌ایم. اگر بتوانیم منابع مالی لازم را تامین کنیم، این 10 میدان، 80 میلیون متر مکعب گاز به تولید ما اضافه خواهند کرد.

برنامه افزایش تولید در 4 میدان دیگر مثل مختار، کویر کوه و... را نیز داریم و رقمی که از توسعه این میادین حاصل می‌شود تولید 42میلیون متر مکعب گاز در روز است .

ببینید، صیانت لغتی است که باید نسبت به عملکرد هر میدان جداگانه تعریف شود. ما نمی‌توانیم این لغت را برای هر میدانی با یک ادبیات به کار ببریم لذا در بحث تولید صیانتی از میادین گازی حرکت ما به گونه‌ای است که سقف مجازی که مهندسی نفت برای ما تعریف کرده را زیر پا نگذاریم که تا الان هم زیر این سقف حرکت می‌کنیم.

اما تولید صیانتی در میادین نفتی تعریف دیگری دارد. در میادین مشترک و غیرمشترک هم تعریفش فرق دارد. الان در میادین نفتی توانستیم تولید را به 165 هزار بشکه در روز برسانیم و کاملا از لحاظ PGC مخزن صیانتی تولید می‌کنیم.

اما بحث دوم که در حیطه تولید صیانتی مطرح می‌شود، درباره میادین مشترک است که باید روی این میادین چگونه برنامه‌ریزی شود. روشن است کشور طرف مقابل مخزن سعی می‌کند حداکثر برداشت خودش را داشته باشد. ما در مذاکراتی که با کشورهای همسایه‌مان داریم سعی داریم توافق طرفین را روی کلمه صیانتی بگیریم که آنها هم از میادین مشترک برداشت صیانتی داشته باشند که به خود این میادین کمتر خدشه وارد شود و کمتر روی عملکرد کل میدان اثر منفی بگذارد.

لذا تولید ما براساس PGC که مخزن تعریف شده الان به طور صیانتی انجام می‌شود اما نکته و بحث دوم این است که اگر می‌خواهیم افزایش تولید ازیک میدان مشترک انجام دهیم چه ترفندهایی باید داشته باشیم؟ در این باره پروژه بسیار بزرگی داریم که جمع‌آوری گازهای همراه نفت است. الان تقریبا روزانه حدود 9‌/‌3 میلیون متر مکعب از این گازها می‌سوزد و هیچ استفاده‌ای از آن نمی‌شود.

5/2 سال است که این پروژه کلید خورده و تمام میادین نفتی غرب کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد. بدین صورت که گازهای همراه نفت جمع‌آوری می‌شود و به وسیله ایستگاه‌های تقویت فشاری که زده می‌شود، جمع‌آوری و به مرکز اصلی‌ای که در حال تاسیس آن هستیم و NGO3100 نام دارد، منتقل می‌شود. در آنجا مایعات گاز گرفته شده و به مبادی ذی‌ربط ارسال می‌شود و گازش نیز جهت تزریق در مخزن استفاده می‌شود.

چیزی حدود 261 میلیون فوت مکعب ظرفیت گازی است که NGO3100 باید آن را فرآوری کند. هر مترمکعب را با نرخی که الان روسیه می‌فروشد، 400 تومان ارزش دارد.

خوشبختانه برای تامین مرکز NGO3100 گام‌های خیلی خوبی برداشتیم. طرح مطالعه مقدماتی از سال گذشته شروع و زمینش خریداری شده است. قرار است از سرمایه‌های خارجی برای این کار استفاده کنیم که حتی سرمایه‌گذارش هم مشخص شده و مذاکرات اولیه‌مان به اتمام رسیده است. درواقع نقشه راه ما در ارتباط با شرکتی که می‌خواهد به صورت فاینانس در این پروژه کار کند، مشخص شده و آن را به هیات مدیره شرکت ملی نفت ایران برای تصویب دادیم. هدف ما این است که 35 ماهه این پروژه را به اتمام برسانیم.

با 2 شرکت روسی و چینی وارد مذاکره شدیم که بتوانیم از سرمایه‌های آنها به صورت فاینانس استفاده کنیم. برآورد اولیه ما برای حجم سرمایه‌گذاری در NGO3100 یک میلیارد دلار است که 300 میلیون دلار آن از منابع داخلی و 700 میلیون دلارش را شرکت‌های خارجی یادشده تامین خواهند کرد.

میدان نفت شهر هم‌اکنون وضعیت بسیار خوبی دارد. از لحاظ تولید وضعیتش بسیار بهتر از قبل است. در واقع برنامه‌هایی که برای نفت شهر تدوین کرده بودیم، دقیقا اجرا می‌شود و جواب می‌گیریم، یعنی هرچه تدوین کردیم، درست از آب درآمد.

مثلا بحث لایه‌های نفتی که در میدان نفت شهر وجود دارد و گسترش آن در خاک ایران، یعنی میدان نفت شهر گسترش خوبی در خاک ما پیدا کرده است.

خب شاید از همان اول هم به اشتباه این امر بیان شد.

چراکه ما معمولا محل چاه را تا زمانی که دکل رویش است، با شماره دکل و موقعیت جغرافیایی اعلام می‌کنیم. این مساله در گزارشات روزانه همه شرکت‌های تولیدی نفت هم هست یعنی چیزی نیست که فقط من بخواهم بگویم. منتها چون این فرض بود که ما چاه شماره 23 نفت شهر را به مدار تولید برده بودیم و این اولین دکلی بود که بعد از چاه 23 در میدان نفت شهر حفاری می‌کرد، این موضوع جا افتاد که این چاه شماره 24 نفت شهر است اما واقعیت این بود که عملا این چاه وارد میدان نفت شهر نشد.

ما یک برنامه 5 ساله برای میدان نفت شهر تدوین کردیم اما چون این میدان، مشترک است، من نمی‌توانم بعضی چیزها را بگویم. اما برنامه 5 ساله‌ای را که برای نفت شهر مدون کرده بودیم، گام به گام درست از آب درمی‌آید و تا به حال هیچ خدشه‌ای در محاسباتی که ما کرده بودیم، ایجاد نشده و کار بخوبی پیش می‌رود.

ما الان در منطقه لرزه‌نگاری می‌کنیم تا حد و حدود میدان بیشتر برای ما معین شده و روشن شود گستردگی این میدان در خاک ما چقدر است. اطلاعات لرزه‌نگاری که بیرون بیاید، چشم‌انداز خیلی خوبی را برای ما ایجاد خواهد کرد که وضعیت برنامه‌های آینده‌مان را در نفت شهر با برنامه‌هایی که داشتیم تطبیق بیشتری بدهیم.

این را صریح بگویم که تا الان در نفت مناطق مرکزی اجازه ندادیم کشورهای همسایه حتی یک قطره نفت بیشتر از آنچه که می‌توانستند از میادین مشترک برداشت کنند.

با این حال باید به این تصور عامه حالت فنی داده شود. میادین گاز و نفت در رسوباتی که طی میلیون‌ها سال ایجاد شده، حبس شدند و حال امکان دارد در بخشی از مخزن به دلیل تراکم و فشردگی سنگ، امکان تولید وجود نداشته باشد اما در یک جای دیگر تولید بسیار خوب باشد. حالا اگر این میدان با این وضعیت زمین‌شناسی مشترک بین دو کشور شود، اگر قسمت تحت مالکیت ما قسمت خشکی مخزن بود و قسمت خوبش سمت کشور همسایه ما افتاد، این دلیل بر این است که ما کم یا بد از مخزن مشترک برداشت می‌کنیم؟ قطعا خیر. در مجموع ما بر اساس پتانسیل مخزن مشترک از آن برداشت می‌کنیم و این قول را می‌دهم که ما در نفت مناطق مرکزی به هیچ عنوان در تولید میادین مشترک عقب نیستیم.

سیدعلی دوستی موسوی / گروه اقتصاد