تئاتر کودک ایران ، نمایشنامه ندارد

آموزش ندیدن نویسندگان جوان و تازه‌کار این عرصه که در عین داشتن استعداد، به درستی پرورش نیافته‌اند. در حال حاضر، تئاتر کودک و نوجوان ایران نمایشنامه مناسب در اختیار ندارد.

این سوال را اگرچه بهتر است از خودشان بپرسید، اما فکر می‌کنم پاسخ آن را همه بدانند. اول آن که متاسفانه ما سنت دیرپایی در نوشتن نمایشنامه‌های کودک و نوجوان نداشته‌ایم و تنها می‌توانیم از بیژن مفید به عنوان چهره و ستاره این عرصه یاد کنیم و برای همین این راه ادامه پیدا نکرده است. دوم این که نوشتن در تئاتر کودک و نوجوان، کار بی‌اجر و ‌مزد است؛ یعنی کسی یا جایی برای چنین متن‌هایی نه پول درستی می‌دهد و نه حتی فرصت اجرای آن را فراهم می‌کند. برای همین افرادی وارد این حوزه می‌شوند که حتی الفبای نوشتن نمایشنامه را نمی‌دانند.

خب با نوشته‌هایی روبه‌رو می‌شوم که می‌بینم این کار را ساده و سرسری گرفته‌اند. تئاتر کودک که تنها بز زنگوله پا و شیر بی‌یال و دم و اشکم نیست.

متاسفانه همین طور است، چراکه بسیاری از تازه‌کارها، نوشتن برای کودک و نوجوان را بسیار سهل و ساده می‌گیرند، در حالی که این کار بسیار تخصصی است و کسی را می‌خواهد که علاوه بر دانستن اصول نمایشنامه‌نویسی، با فرهنگ عامه، افسانه‌ها و قصه‌ها آشنا باشد، بر ادبیات کودک تسلط داشته باشد و روان‌شناسی هم بداند. این دانستن روان‌شناسی بسیار مهم است، چراکه اصولا با پیشرفت این علم بود که اهمیت رشد و پرورش فکری و حسی کودکان و نوجوانان آشکار شد و از دل آن توجه با ادبیات و درام ویژه این مقطع سنی پدید آمد.

با تعدادی از دوستان و همکاران این عرصه، طرح آموزش تخصصی تئاتر کودک و نوجوان در دپارتمان‌های آموزشی نمایش در دانشکده‌های هنری را تهیه و ارائه کرده‌ایم که امیدواریم از موانع اداری بگذرد و به نتیجه برسد.

هنرمند هم مثل دیگر مردم باید زندگی کند و خرج دارد. وقتی بودجه اجرای یک تئاتر کودک و نوجوان زیر 10 میلیون تومان است، چگونه می‌توان انتظار داشت کسی رغبت کار در آن را پیدا کند. چگونه می‌توان این پول کم را بین 10 یا 20 هنرمند و دست‌اندرکار یک نمایش که بیش از 3 ماه هم باید وقت بگذارند، تقسیم کرد. در این بی‌پولی آیا سهمی هم برای نویسنده باقی می‌ماند که کسی رغبت آمدن به این سمت را پیدا کند؟ برای همین است که تئاتر کودک و نوجوان هر روز بیشتر از گذشته به سمت آماتوری‌تر شدن می‌رود و به دامن کمک گرفتن از اسپانسرهای تولیدکننده پفک و چیپس تمایل پیدا می‌کند.

بله همین طور است. متاسفانه آموزش و پرورش، مرکز هنرهای نمایشی و حتی خانواده‌ها چندان اهمیتی برای تئاتر کودک و نوجوان قائل نیستند. دردآور آنجاست که این تئاتر هیچ متولی شناخته شده‌ای ندارد و هرکس و هر جا آن را به نقطه‌ای دیگر پاس می‌دهد. اگر همین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان هم نبود، این چند کاری هم که حرفی برای گفتن دارند، تولید نمی‌شدند. در واقع رابطه تئاتر کودک و نوجوان با اجرای عمومی قطع شده است و کمتر نمایش در خوری روی صحنه می‌رود. اگر هرازگاهی کار مناسبی هم اجرا می‌شود، می‌بینید که دوباره این قدیمی‌ترها هستند که به صحنه بازگشته‌اند.

چون کار ترجمه و چاپ کتاب‌های کودک و نوجوان تابع بازار است. اگرچه داستان‌های کودکانه خوب می‌فروشند، اما چون قالب نمایشنامه برای خواندن چندان راحت نیست، کمتر ناشری به سراغ آن می‌رود. در این شرایط کمتر کسی هم دست به ترجمه نمایشنامه‌های کودک و نوجوان دیگر کشورها می‌زند.

تا وقتی تئاتر کودک و نوجوان فقیر و به گوشه رانده شده باشد، کاری نمی‌توان کرد. این عرصه با متن‌های قوی و خوب جان می‌گیرد و تا وقتی شرایط مناسب کار در تئاتر کودک و نوجوان فراهم نشود، کمتر نویسنده‌ای هم دست به قلم می‌برد. این طوری در کوچه‌ای قرار گرفته‌ایم که دو طرف آن بن بست است.

این که تئاتر کودک و نوجوان از سوی آموزش و پرورش، مرکز هنرهای نمایشی، کانون پرورش فکری و دیگر نهادها یا مراکز خصوصی جدی گرفته شود و مورد حمایت‌های مالی قرار بگیرد.