در خشش ربات‌ها در میادین فوتبال

تورنمنت سنگاپور، چهره‌های شاخص و برجسته‌ای از آدم آهنی‌های بسیار کوچک در حد سر سنجاق گرفته تا ربات‌هایی با قد 130 سانتی‌متری را شامل می‌شود که به بهانه جام جهانی فوتبال به گود رقابت پا گذاشته‌اند و قصد دارد همان شور و گرمای حضور بزرگان فوتبال دنیا در آفریقای جنوبی را به نمایش بگذارد. اما آنچه بر جذابیت این رقابت‌ها می‌افزاید حضور پله، اسطوره فوتبال در این دوره رقابت هاست که البته به شکلی متفاوت سهم خودش از تاریخچه فوتبال را به نمایش می‌گذارد. ماجرا از این قرار است که با زدن ضربه انحرافی به توپ از جلوی دروازه‌بان در لحظات مرده بازی، پله به گل و دروازه برنده مسابقه در فینال جام ربوکاپ 2010 امتیاز می‌دهد و به این ترتیب، برنده نهایی مسابقات بین‌المللی سالانه قهرمانی رباتیک مشخص می‌شود. اما ستاره افسانه‌ای فوتبال در هیأت یک ربات نقره‌ای انسان نما به نام ربو پله در این دوره از بازی‌های ربوکاپ و از سوی دانشگاه ملی سنگاپور پا به میدانی می‌گذارد که قرار است طی آن، آدم ماشینی‌ها به جای بازیکنان واقعی برای افتخار و شکوه دنیای فوتبال به رقابت بپردازند.

این رقابت‌ها از زمان شروع به کار آن سال 1997 برای نخستین بار است که در سنگاپور برگزار می‌شود و میزبانی سال آینده را استانبول به عهده دارد. سازمان‌دهندگان این رقابت‌ها ـ که گروهی غیرانتفاعی تحت‌عنوان فدراسیون ربوکاپ با مرکزیت سوئیس هستند ـ امیدوارند این تورنمنت سالانه موجب پیشرفت و توسعه هوش مصنوعی و تحقیقات رباتیک در سراسر دنیا شود. آنها معتقدند فوتبال بهترین بازی برای نمایش واقعی مهارت‌های ذهنی، جسمی و بسیاری از مهارت‌های دیگر از جمله کار گروهی و روحیه همکاری جمعی است.

بازی فوتبال جدا از جنبه‌های فنی، به دلیل محبوبیت عالم‌گیرش که می‌تواند به ارتقای سطح آگاهی و علاقه‌مندی در حوزه دانش رباتیک کمک کند، طرف توجه و انتخاب فدراسیون ربوکاپ قرار گرفته است. متولیان فدراسیون ربوکاپ بر این باورند که به دلیل جذابیت بسیار بالای فوتبال می‌توان گام‌های ارزنده‌ای در جهت ارتقا و پیشرفت دانش و فناوری برداشت. بدیهی است که فوتبال در همه جا جذاب و محبوب است و همه دوست دارند از نزدیک آن را دنبال کنند و از این رو بهترین راه برای دستیابی به اهداف دانش بنیان به شمار می‌رود.

جدا از حضور چهره‌های شاخص رباتیکی در این رقابت‌ها که هر یک با ادعای بالاترین و فنی‌ترین سطح کارکردهای رباتیک برای نمایش هر چه بهتر و نزدیک‌تر بازی پر هیجان و جذاب فوتبال پا به عرصه این رقابت‌ها گذاشته‌اند و شور و حرارت خاصی به فضای آن بخشیده‌اند، آمار و ارقام موجود درخصوص شرکت‌کنندگان و همچنین حضور نام‌های آشنا و پیشگام در حوزه دانش رباتیک، هوش مصنوعی و تحقیقات رباتیک نیز به اعتبار و وجهه علمی رقابت‌های ربوکاپ 2010 افزوده است. به نحوی که در رقابت‌های امسال بیشتر از 500 تیم از جمله تیم‌هایی از انستیتو فناوری ماساچوست (ام.آی.تی) و دانشگاه هاروارد از بین 43 کشور جهان شرکت کرده‌اند که بیرون از اینجا هر کدام برای خودشان صاحب عناوین و القابی سطح بالا در لیگ‌ها و مسابقات دوره‌ای باشگاهی گوناگون و رده‌بندی‌های متمایز هستند.

یکی از شرکت‌کنندگان این دوره از مسابقات ربوکاپ، تیم دانشگاه ملی سنگاپور است که ربات جالب‌توجه‌شان از جهات مختلفی نگاه‌ها را متوجه خود و اعضای گروه طراحی آن کرده است. عنوان تیم شرکت‌کننده این دانشگاه در رقابت‌ها RO-PE است. مدرس مهندسی مکانیک دانشگاه ملی سنگاپور که مربی تیم مدعی قهرمانی این دوره از رقابت‌هاست در توضیح نام تیم‌شان به مفهوم دوگانه آن اشاره می‌کند؛ مفهوم اولی بیانگر رباتی برای حوزه سرگرمی‌های شخصی است و مفهوم دیگر معرف همان ربات پله است که نقش کلیدی و خبرسازی در اجرای این دوره از رقابت‌ها به عهده داشته است و در واقع نشان‌دهنده تلاش میزبان این رقابت‌ها برای شرکت هر چه بهتر و تأثیرگذار در فضای ربوکاپ 2010 است که با ارائه کاراکتر رباتیک خیلی خاص و کاملا نام آشنایی از روی اسطوره دنیای فوتبال پله مدل‌سازی شده است.

در مورد ربو، پله یا همان پله معروف ولی از نوع رباتیکش، باید گفت طراحانش بی‌شک قصد داشته‌اند محصولی پا به پای افسانه جهان فوتبال و مطابق معیارها و قابلیت‌های فنی فوتبالی ارائه کنند تا سایر ربات‌های فوتبالیست به میدان آمده را از گود مسابقات جارو کرده و از دور خارج کنند. در این میان سر و کار این پله رباتیک با ستاره‌های مطرحی است که از سوی رقبایی همچون دانشگاه فناوری آیندهوون هلند و همچنین تیم ویرجینیا تک به میدان مسابقات فرستاده شده‌اند و لازم است ربو پله آنها را در مرحله گروهی رقابت‌ها و قبل از دست و پنجه نرم کردن با تیم دانشگاه پلی‌تکنیک سنگاپور در مرحله نهایی به خانه بفرستد. به گفته کارشناسانی که از نزدیک وضعیت ربات‌های فوتبالیست حاضر در ربوکاپ 2010 را آنالیز کرده‌اند، انتظار می‌رود مصاف ربو پله و بازیکن پلی‌تکنیک سنگاپور در فینال بازی‌های رقابتی، نزدیک و نفسگیر از کار درآید.

سازمان‌دهنده رقابت‌های ربوکاپ 2010 طی پیامی به حاضران این دوره از رقابت‌ها اعلام کرد: «آفریقای جنوبی را فراموش کنید. اکنون جام جهانی فوتبال دیگری در سنگاپور دارد اتفاق می‌افتد.» البته این عبارت صریح و محکم در حالی به گوش علاقه‌مندان رسید که نگاه خیره‌کننده و تحسین‌برانگیز آنها حاکی از برگزاری مسابقاتی با درخشش آخرین ستاره فناوری‌های پیشرفته رشته‌های مختلف علوم بود تا فوق‌ستاره‌هایی همچون کریستین رونالدوی پرتغالی و لیونل مسی آرژانتینی.

با این حال نباید نکته مهمی را در این میان فراموش کرد که در سازماندهی بازی‌هایی از این دست لازم است جنبه‌های معینی از بازی نیز به منظور تطبیق و جای دادن محدودیت‌های فناورانه و همچنین هزینه بالای توسعه این قبیل ربات‌ها مدنظر قرار گیرد تا علاوه بر ارائه سطح بالایی از تنظیمات و کارایی سخت‌افزار و برنامه‌های نرم‌افزاری یک ربات فوتبالیست، سطح کیفی قابل قبولی از بازی متعارف و جذاب فوتبال نیز حاصل شود. در این میان، هر چند هدف اولیه هنوز هم امتیاز دادن براساس گل‌های بیشتر است تا مقابله با حریف و اجرای حرکات کیفی، اما تیم‌ها بین 2 تا 5 ربات بازیکن را در هر طرف به میدان می‌فرستند. مدت زمان بازی‌ها بیشتر از 40 دقیقه طول نمی‌کشد و بزرگ‌ترین اندازه زمین بازی تنها 18 در 12 متر است.

اما به اعتقاد مربی تیم پلی‌تکنیک سنگاپور که تیمش بازی فینال را به تیم ربو پله واگذار کرد، گذاشتن یک ربات در میدان بازی را نباید بازی بچگانه تلقی کرد.

دانش رباتیک یک حوزه چندرشته‌ای است که برای آن به افراد گوناگون در زمینه‌های کاری متفاوت و با تخصص و مهارت‌های مختلف نیاز است، به نحوی که برای طراحی و  ساخت ربات‌های فوتبالیست، گروهی از مهندسان مکانیک، الکترونیک و رایانه درگیر کار هستند.

در همین رابطه جالب است بدانیم طراحی و ساخت همنام مکانیکی آقای پله، نزدیک به 72 هزار دلار هزینه روی دست سازندگانش گذاشته است و اعضای تیم مجبور به برنامه‌نویسی الگوریتم‌هایی برای انجام وظایف ساده‌ای همچون راه رفتن و نگاه کردن به اطراف برای ربو پله بوده‌اند و تازه همه این تلاش‌ها قبل از آن بوده که این ربات بتواند گوشه‌ای از بازی فوتبال را در قالب آنچه خود پله زمانی تحت عنوان «بازی زیبا» توصیف کرده است، به نمایش بگذارد.

کارشناسان معتقدند به‌رغم هزینه‌های مالی و تلاش‌های جامع مورد نیاز در فرآیند ساخت و برنامه‌ریزی یک ربات، آینده روشنی را در این عرصه می‌توان پیش‌بینی کرد، به نحوی که انتظار می‌رود ظرف 20 سال هر خانه‌ای یک ربات داشته باشد، درست مثل وضعیتی که اکنون در مورد رایانه‌های شخصی داریم. در همین رابطه، متولیان ربوکاپ حتی با آینده نگری بلند پروازانه‌تری در مورد چشم‌انداز تیم‌های فوتبال رباتیک سخن می‌گویند و معتقدند رویای ما تا سال 2050 داشتن تیمی از ربات‌ها برای رقابت با قهرمانان جام جهانی فوتبال انسان‌هاست.

مهریار میرنیا

منابع: robocup2010/Discovery