مدیریت واحد شهری؛ فعلا فقط یک شعار

دقیقا... این مشارکت به اشکال مختلف و با رسوم متفاوت وجود داشته و خیلی هم وسیع و گسترده بوده است. حالا متناسب با وضعیت جدید شهرها، این ظرفیت‌ها باید بازسازی و امر مشارکت باید بازتعریف شود. الان رشد جمعیت شهرها زیاد شده و رفته رفته آن بافت قدیمی و سنتی بر هم خورده و تا حدود زیادی از بین رفته است. ولی روح مشارکت و دخیل بودن مردم در اداره امور شهر و محله همچنان وجود دارد. هنوز هم زندگی جمعی در شهر، خصوصا شهرهای بزرگی مثل تهران به این روحیه نیازمند است. البته در قالبی جدید و سبکی تازه. به این جهت است که امروز می‌بینیم که اداره‌کنندگان و متولیان محلات به صورت سازماندهی شده و با نظارت مدیران شهری، کاملا رسمی و قانونی در یک انتخابات که با حضور اهالی اتفاق می‌افتد، برگزیده می‌شوند و در هر محله یک شورای محلی و در هر منطقه هم یک شورای منطقه‌ای تشکیل می‌شود و کارها به سبک جدید پیش‌ می‌رود. اما در کل می‌بینیم که روح و هدف کار تغییری نکرده و همان رویکرد وجود دارد، البته در ابعاد و شکل‌های جدید.

در حقیقت الان مهم‌ترین چیزی که باید مد نظر شورایاران باشد تعامل با ارگان‌های مختلفی است که هر کدام به نوعی در اداره شهر دخیل هستند و سهم دارند. انصافا هم کار دشواری است و نیاز به پیگیری و سختکوشی دارد. چون یک مجموعه مشخص و واحدی ندارد. ما الان در شهرمان یک شهرداری داریم، یک وزارت نیرو داریم، یک وزارت آموزش و پرورش داریم و... گواین‌که از وجود این‌همه سازمان و وزارتخانه اینطور به نظر می‌رسد که در مجموعه شهر ما به‌هیچ عنوان به مدیریت واحد شهری اعتقادی وجود ندارد و ظاهرا فقط شعارش را می‌دهیم؛ چون حتی زمینه‌ دسترسی به این شرایط آرمانی هم فراهم نیست. بنابراین یک مجموعه شورایاری باید ظرفیت گفتگوی بالایی داشته باشد و بتواند با این دستگاه‌ها و سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها ارتباط مستمر و مطلوب برقرار کند، نیازها را تشریح کند و از ظرفیت آنها به نفع محله بهره‌برداری کند. ولی در این مورد تنها ظرفیت گفتگو و برقراری ارتباط سازنده با دستگاه‌های مختلف هم کافی نیست... چرا که برای رسیدن به این نقطه باید پشتوانه‌ هم وجود داشته باشد. پشتوانه‌اش هم این است که باید در بین مردم مقبولیت داشته باشد. به همین دلیل است که انتخابات برگزار می‌شود تا افراد منتخب بتوانند با پشتوانه اکثریت اهالی وارد عرصه خدمتگزاری بشوند. بعد این‌که حرفی که این افراد قرار است بزنند باید مشروعیت قانونی هم داشته باشد. از این رو چارچوب ضابطه‌مند و بوروکراسی خاصی هم در این حوزه قرار داده شده است تا درخواست‌ها قانونی و پخته، ارائه و پیگیری شود. در طول این مدتی که این شوراها با شهرداری کار می‌کنند، می‌توان گفت که تقریبا به یک زبان مشترک با شهرداری رسیده‌اند و مسائلشان با این سازمان اجمالا راحت‌تر قابل حل است. ولی با دستگاه‌های دیگر به این راحتی‌ها قابل حل نیست... اصلا ممکن است دستگاه‌های دیگر شورایاران را نپذیرند. اما شهرداری چون بر اساس گفتگو و تعامل و همیاری مردم پایه‌ریزی شده خیلی راحت‌تر برخورد می‌کند. بنابراین در سایر موارد ما آن همیاری و همکاری را نداریم. اما در این حوزه خوشبختانه همکاری و تعامل وجود دارد. گواین‌که باید قاعده‌مند شود. ما سال گذشته یک طرحی را دادیم با عنوان سرای محله که کانون گفتگوها و تعاملات در حوزه‌های اجتماعی و با اولویت محلی باشد. چون خیلی از اتفاقاتی که الان در حال انجام است اگر در قالب و ظرف محلی گنجانده شود، هم اعتبار معنوی‌ و مادی‌اش بالا می‌رود و هم این‌که سلامت اجرایش بیشتر می‌شود. از سوی دیگر امروزه اگر مدیریت‌ها کوچکتر شوند و در چارچوب‌های مشخص و معنادار ارائه شوند، هم انسانی‌ترند، هم تاثیرگذارترند و هم اعتمادبرانگیزتر... از همه اینها گذشته از آسیب‌ها هم مصونند.

بله... از گذشته هم چنین مکان‌هایی داشته‌ایم... حالا به شکل قهوه‌خانه. این اشتباه است که تصور کنیم در گذشته فقط در قهوه‌خانه‌ها چای و غذا صرف می‌شده؛ اتفاقا قهوه‌خانه‌ها نقش بسیار مهمی در اداره محلات داشته‌اند. تازه محل اجتماع فرهنگی مردم هم بوده. مثلا برنامه‌های شعرخوانی می‌گذاشتند، تعزیه‌خوانی و پرده‌خوانی و... اگر بخواهیم قهوه‌خانه‌ها را در قالب‌های امروزی ببینیم می‌شود گفت چیزی شبیه انجمن‌های شعر یا نمایش البته از نوع تکامل‌یافته‌اش بوده است. در عین حال افراد دور هم جمع می‌شدند و گفتگو می‌کردند. در همین گفتگوها مسائل مطرح می‌شده و از دل آنها راه حل‌ها ارائه می‌شده. حالا یا به شکل صنفی یا قومی. الان یک چنین نهادها و نمادهایی در شهر توسعه یافته‌ای مثل تهران مابه‌ا‌زا ندارد. اینجاست که نیاز به مجمع‌هایی همچون سرای محله بیش از پیش احساس می‌شود. شاید این سرای محله بتواند مابه‌‌ازای خوبی برای قهوه‌خانه‌های قدیمی باشد.

نه... به این دلیل می‌گویم «شاید» که معمولا کاربری هر نهاد و نمادی را خود مردم تعیین می‌کنند. ما بر حسب وظیفه‌ و ایده‌هایی که برای شهر داریم طرح‌هایی را ارائه می‌دهیم، اما این‌که از این طرح‌های فرهنگی یا از این مکان‌های اجتماعی مردم چه برداشتی داشته باشند و از آن در چه مسیری استفاده کنند دیگر دست ما نیست.

بله... این مساله در وجود مردم نهادینه شده است.

دقیقا همینطور است... متاسفانه در تهران احترامی برای حافظه و خاطره جمعی باقی نمانده است. در حالی که خاطره جمعی حس همبستگی را تقویت می‌کند. مثلا وقتی سر صحبت با یک شخص غریبه‌ در اتوبوس باز می‌شود و او برای شما از خاطراتش تعریف می‌کند و بعد متوجه می‌شوید که او در همان مدرسه‌ای درس خوانده که شما در آن درس خوانده‌اید، قطعا احساس خوبی به شما دست خواهد داد. این یعنی همان خاطره جمعی... حالا این اتفاق را در ابعاد یک ملت ببینید. ملتی که از یک خیابان، یا یک میدان، یا یک مسجد و... یک خاطره مشترک دارند.

اول این را بگویم که تخلف در همه جا هست. چیزی نیست که مختص یک ارگان یا سازمان باشد. من گاهی احساس می‌کنم در مورد شورایاران این مساله خیلی حساس‌تر شده و با بزرگ‌نمایی مواجه شده است. در حالی که ممکن است مردم از یک شهردار یا حتی از یک کارمند هم ناراضی باشند. بالاخره در هر نظام اجرایی نارضایتی وجود دارد. اما در مورد تخلف‌ها، اگر تخلفی صورت بگیرد ما یک دستگاه رسیدگی به تخلفات داریم که ماجرا را تا عزل فرد پیگیری می‌کند. در این شوراها گروه‌های زیادی رقابت دارند و این رقابت‌ها ممکن است منجر به نارضایتی هم بشود که سعی می‌کنیم با شیوه‌های آموزشی و مشارکتی آن را حل کنیم.

نه... هیچ‌کسی خارج نمی‌شود. ما در واقع یک سرمایه برای مدیریت تولید کرده‌ایم که قرار نیست هدر برود. محلات به‌وجود آدم‌های ایده‌پرداز و خلاق و کاری نیازمند هستند. ما امیدواریم روزی برسد که تک تک مردم شهرمان نقش مهمی در اداره آن بازی کنند تا این روح مشارکت نیرویی باشد برای پیشرفت و توسعه محلات.