تله تئاتر فقیر است

وقتی تله‌تئاتر «ملودی شهر بارانی» نوشته اکبر رادی را در حال پخش داشتید، در مصاحبه‌ای با جام‌جم گفتید که بهتر است نمایش‌های تلویزیونی براساس متن‌های ایرانی تولید شوند اما حالا خودتان سراغ نمایشنامه‌ای خارجی رفته‌اید، چرا؟

من هرگز نگفته‌ام که کارهای خارجی بد هستند و نباید اجرا شوند. حرف من این بوده که ذائقه تماشاگر ما متن‌های ایرانی را بیشتر ترجیح می‌دهد و با سلیقه‌اش جور است.

اتفاقا نمایشنامه عیش و نیستی از نظر موضوع و مضمون بسیار شبیه کارهای ایرانی است. داستان این اثر درواقع تنها محدود و مربوط به فرانسه و اروپا نمی‌شود و با تمام مردم دنیا ارتباط برقرار می‌کند. این اثر دغدغه‌هایی جهانشمول را مطرح می‌سازد که برای مخاطب اینجا هم ملموس است.

بله، به طور کلی نظر من هم همین است اما به‌هر‌حال تلویزیون ساختار و فرآیند تولیدی خود را دارد که در راس آن تهیه‌‌کننده قرار می‌گیرد.

بله. علی‌اصغر آزادان که زیاد با او کار کرده و تجربه‌های شیرینی داشته‌ام، این متن را خوانده و تولیدش را به تصویب رسانده بود. آن وقت از من خواست تا با او همکاری کنم که با توجه به ویژگی‌های نمایشنامه پذیرفتم.

تله‌تئاتر عیش و نیستی در آذر سال گذشته ضبط شد و بعد از آن بود که ایرج راد کار را روی صحنه برد.

با این برداشت و نظر موافق نیستم. اول آن که اجرای زنده هر نمایشنامه با اقتباس تلویزیونی‌اش تفاوت‌هایی دارد و تکرار هم محسوب نمی‌شود. دوم آن که تلویزیون مخاطب گسترده‌تری دارد و سومین دلیل هم این است که تحلیل و برداشت هر کارگردان از متن با دیگری تفاوت دارد. در مقایسه با اجرای صحنه‌ای این متن باید بگویم که ما زمان بیشتری در اختیار داشته‌ایم و به متن وفادارتر بوده‌ایم.

به هیچ وجه این طور نیست. من هرگز سراغ آب بستن به کار نمی‌روم و تنها سعی می‌کنم به متن وفادار باشم.

به نظر من ریتمی متناسب با متن دارد. این چیزی است که از نظر هنری به آن رسیده‌ام و دلیل دیگری نداشته است.

خب تلویزیون با توجه به مخاطبان گسترده‌ترش، حساسیت‌های بیشتری به خرج می‌دهد و دست ما اینجا به اندازه صحنه تئاتر باز نیست.

یکی از خواست‌های من نیز همیشه این بوده است که از دکور و استودیو خارج شویم و کار را در محیط واقعی فیلمبرداری کنیم. دکور روی صحنه تئاتر به دلیل فاصله زیاد با تماشاگر مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما وقتی ما تئاتری را تصویربرداری می‌کنیم، دست‌ساخته‌های ما در نماهای تلویزیونی بدجوری مصنوعی بودن‌شان را به رخ بیننده می‌کشانند و از باورپذیری کار می‌کاهند.

این برمی‌گردد به کمبود بودجه تولید نمایش‌های تلویزیونی که دست و بال تهیه‌کننده را می‌بندد. درحال‌حاضر با این که ساخت تله‌تئاتر در بسیاری مواقع بیشتر از تولید تله‌فیلم طول می‌کشد، بودجه بسیار کمتری به آن اختصاص می‌یابد. برای مثال ما برای این نمایش چند هفته تمرین داشتیم و بازیگران درگیر بودند، در حالی که اگر آنان می‌خواستند در یک فیلم بازی کنند، وقت بسیار کمتری را صرف می‌کردند و دستمزد بیشتری می‌گرفتند.

متاسفانه همین جا باید تاکید کرد که تله‌تئاتر فقیر است و تا توجه جدی به آن نشود، نمی‌توان خیلی از کاستی‌های تولید آن را رفع کرد.

این نمایشنامه اگرچه دارای روبنای کمدی است، اما زیربنای تراژیک دارد. در عیش و نیستی با کمدی موقعیت روبه‌رو هستیم و برای همین من به شدت از این که به ورطه کمدی سبک بیفتیم، اجتناب کردم.

این که بخواهم با هر ترفندی، تماشاگر را بخندانم. من نخواستم با لطیفه گفتن و ادا و اطوار درآوردن به‌زور مخاطب را وادار به خنداندن کنم. هر جا که فکر کردم کار ممکن است به آن سمت برود، ترمز دستی را کشیدم و مانع شدم.

قضاوت درباره بازی دانیال حکیمی باید بدون نگاه به پیشینه کاری‌اش باشد. آنچه شما می‌گویید، به نظر من به این دلیل است که او در این کار نقش بسیار متفاوتی را نسبت به تجربه‌های قبلی‌اش ایفا می‌کند. چون حکیمی را همیشه در قالب شخصیت‌های جدی دیده‌ایم و شاهد رفتاری با طمانینه بوده‌ایم، اینجا کارش به نظر غلو‌آمیز می‌آید. از سوی دیگر، چون این نقش از شخصیت و فیزیک خود دانیال حکیمی خیلی دور است، او زحمت بسیار زیادی کشید تا توانست بخوبی از پس کار برآید.

برخلاف نظر شما فکر می‌کنم او را خیلی طبیعی و منطبق بر شخصیت نمایش نشان داده‌ام. ما همین اطراف خودمان بسیاری از مردها را سراغ داریم که در زندگی خانوادگی چنین وضعیتی دارند و امور خانه را به دست همسرانشان سپرده‌اند.

شاید چون شما تنها یکی دو قسمت کار را دیده‌اید، چنین قضاوتی دارید. در حالی که شخصیت نویسنده نمایش ما در بسیاری از دیالوگ‌‌هایش بخوبی نشان می‌دهد که به آنچه در اطرافش در حال رخ دادن است، آگاهی کامل دارد. تنها مساله برمی‌گردد به انفعال او که نمی‌توان از آن برداشت کرد که چیزی نمی‌فهمد و هالوست.

او در این کار یکی از بهترین بازی‌هایش را ارائه می‌کند. پاوه‌نژاد یک شخصیت چندوجهی را به نمایش درمی‌آورد که در هر لحظه حس و موضعی متفاوت را اتخاذ می‌کند. او با بازی و انعطاف خود بخوبی توانسته وجوه گوناگون این شخصیت پیچیده را به نمایش بگذارد.

ما برای این کار حدود 2 هفته تمرین کردیم که اگر به نسبت اجراهای زنده بخواهیم آن را بسنجیم، کم است. خودم خیلی دوست دارم زمان تمرین تله‌تئاتر را حداقل به یک ماه برسانم که به دلیل تنگناهای مالی و امکانات شدنی نیست. با این حال فکر نمی‌کنم تله‌تئاتر عیش و نیستی از نظر بازی ضعیف باشد.

حالا که مدیران سیما دغدغه کار تله‌تئاتر دارند، چقدر خوب می‌شود که به آن بیشتر توجه کنند. با اختصاص بودجه بیشتر، مطمئن باشید که می‌توان سطح نمایش‌های تلویزیونی را از لحاظ اجرا ارتقا بخشید و کاری کرد که تماشاگران بیشتری پای آن بنشینند.

باید به سمتی برویم که فکر نکنیم تئاتر تنها مخاطب خاص و فرهیخته دارد و نمی‌تواند با توده‌های جامعه ارتباط برقرار کند. نمایش‌های تلویزیونی بهترین دریچه هستند تا مردم با این هنر بیشتر انس گرفته و به آن علاقه‌مند شوند.