تاریخ باید واقعی تبیین شود

رادیو گفت و گو : رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با مسئولان حوزه هنری و دست اندر کاران تولید و انتشار کتاب به مطالب مهمی درباره نحوه تدوین کتابهای تاریخی اشاره کردند. آقای مومنی شریف،مقام معظم رهبری با اشاره به تاریخ سازیهای دروغین و هدفمند درباره دوران قبل از انقلاب و بعد از پیروزی انقلاب فرمودند که باید در خصوص نگارش تاریخ واقعی انقلاب اسلامی کار جدی صورت بگیرد، توصیه حضرتعالی در این مورد چیست؟

مومنی شریف: این اتفاقی که الان دارد می افتد  سابقه آن برمی گردد به 10 سال گذشته و از خارج از کشور هم شروع شد. انحراف در تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ گذشته ایران ، مخصوصاً در عصر پهلوی ها، خیلی وقت است که مشهود است مخصوصاً از طریق خاطراتی که از طریق سران آن رژیم نوشته
می شود و برایشان نوشته می شود.

 چیزهایی را مطرح می کنند  که درست نیست. مردم ایران که زندگی کردند در ایران  می دانند که این گونه نبوده است. راجع به خود انقلاب هم گاهی سوالاتی ایجاد می کنند و گاهی شبهاتی ایجاد می کنند که باز هم درست نیست. مثلا  نقش مذهب و اسلام را در به تحرک در آوردن مردم برای انقلاب  نا دیده
می گیرند. طبعاً این معضل وجود دارد و لذا من فکر می کنم کاری که دوستان ما در حوزه هنری انجام می دهند، نوعی پاسخ به این موارد است. ما در حوزه هنری هم در بخش نظری تاریخ انقلاب در حال کار هستیم و هم در بخش تولید خاطرات و تاریخ.
 
رادیو گفت و گو :آقای بنیایان شما در تکمیل سخنان آقای مومنی صحبتی دارید؟

بنیانیان: بله. آقای مومنی نکته اصلی را اشاره کردند  که از غفلت ما در داخل استفاده شده و این خلاء را مخالفین انقلاب اسلامی دارند پر می کنند. نکاتی که به صحبتهای ارزشمند آقای مومنی می توانم اضافه کنم این است که کتاب تاریخ به عنوان یک سند بارها مورد مراجعه دانشجویان مختلف رشته علوم انسانی قرار می گیرد و نیاز هر جامعه است. به خصوص اینکه هر چقدر جوامع توسعه یافته شوند، بیشتر احساس نیاز عرصه های مختلف علوم انسانی
 می شود برای تحلیل های جامعه شناسی و پیش بینی حوادث آینده با یک نگاهی بر حوادث گذشته یک تاریخ.

 ما عواملی هم در داخل کشور داریم که موجب این غفلت شده که تا آن عوامل به طور جدی مورد توجه قرار نگیرد متناسب با نیاز آن کار جدی فراگیر شروع نمی شود. یکی از آنها کم توجهی به اهمیت علوم انسانی است که در سالهای اخیر با تذکرات مقام معظم رهبری اتفاقات خوبی در حال وقوع است .
ما کم توجهی تاریخی به اهمیت حوزه های مختلف علوم انسانی در داخل کشورمان داشتیم.

 نتیجه آن هم اینکه بهترین استعدادهایمان معمولاً در رشته های مهندسی و پزشکی می روند و بخش کمی از بچه های با استعداد وارد رشته های علوم انسانی می شوند. البته در سالهای اخیر این روند دارد بهبود پیدا می کند. از طرف دیگر، علوم انسانی مدرن هم درکشور ما مریض متولد شده است. یعنی علوم  راجع به بقیه جوامع  در داخل ترجمه شده و مشکل زیادی را از جامعه مان حل نمی کند و در انزوای علوم انسانی نقش ایفا کرده است.

نکته بعد اینکه نیروهای خودی در داخل کشور در متن حوادث غرق بودند و هر کدام در یک گوشه ای از این حوادث موضوع را نگاه کردند، در حالی که تاریخ نویسی یک نگاه جامع به کلیت حوادث تاریخ و آن مقطع تاریخ را طلب می کند.

سرعت تحولات را هم غافل نشویم ، حوادث پیروزی انقلاب ما هم بسیار با سرعت بود. تا آمدیم حوادث انقلاب را ثبت کنیم ، جنگ تحمیلی آغاز شد و بعد از آن هم مرتب از طرف دشمن تحت فشار هستیم. نیروهایی که بتوانند تولید متن کنند، در تاریخ، بعد از یک جامعیت نگاه نسبت به کل جامعه، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و ارتباط و اینها با یکدیگر و ارتباط اینها با بیرون از کشور کم بود.

 کاری که در این چند سال اخیر کردیم، بخشی از نویسندگان توانمند درگیر شدند که با مطالعات و گسترش مطالعاتشان بخش هایی از تاریخ ما را مورد توجه قرار دهند و جزئیات آن حوادث را بنویسند.

ما اخبار آن ها را هم می گوییم و از کنار آن هم رد می شویم .  در روزنامه هایمان هم می نویسند ولی هیچ جایی  نیست که اینها را ثبت و ضبط کند با جزئیات آن که بعد بشود از آن به عنوان یک منبع علمی استفاده کرد. وقتی این خلاء حس شد، دشمنان ما که دارند سازمان یافته برای تضعیف انقلاب کار می کنند، به صورت سیستماتیک فردی را مأمور می کند که شما بیا این بخشی از تاریخ را بنویس.

طبیعتا وقتی او دارد با کینه و نفرت به انقلاب ما نگاه می کند و خلاء هایی را هم در جامعه می بیند، طبیعی است که اندیشه های خودش را در لابه لای حوادث بگنجاند تا مخاطب خود را تحت تأثیر قرار دهد.
 
رادیو گفت و گو : فکر نمی کنید که حضور کمرنگ ما یا شاید هم فقدان حضور ما در دنیای مجازی در دنیای امروز مسبب  چنین مشکلاتی بوده که شما
می فرمایید؟
 
 بنیانیان: این هم یک بخشی از مسئله است. وقتی دنیای مجازی شتاب پیدا می کند  که  سایتی تولید شود، یک متنی روی آن بیآید ،مراجعه کننده ای بیاید استفاده کند، نقد کند، اعتراض کند. امروز وقتی مدیران ما در عرصه علوم انسانی تصمیم گیری می کنند،باید مبتنی بر تحقیق و پژوهش باشد. اما اگر هر وزیری،هر معاون وزیری تا می خواهد تصمیم بگیرد با اطلاعات و با مشورت با 4 نفر یک تصمیم بزرگی را بگیرد، طبیعتاً نیاز به تاریخ ندارد. من
می خواهم بگویم که اگر ما بخواهیم به صورت واقعی همه ابعاد یک تحول عظیم را در ملت ایران به ثبت برسانیم،کلی گویی که نمی توانیم بکنیم. در دوران دانش آموزی تاریخ را با پادشاهها برای ما تعریف کردند . در حالی که یک بخش کوچکی از تاریخ است.

ما تحولات درونی جامعه، نقش اقشار مختلف در جامعه، نقش توده های جامعه، مادرها، مردها، زنها، قشرهای مختلف،اینها همه بخشهایی از تاریخ است. اساساً خود مفهوم تاریخ در ذهن ما کوچک تعریف شده است. و اگر مقام معظم رهبری می گویند باید غفلت ها را جبران کنیم. هم نسبت به کلیت است ، هم نسبت به نگاههایمان و ابعاد مختلفی که مغفول واقع شده.

 واقعیت این است که مثلاٌ ما امروز  تاریخ آموزش و پرورش دویست سیصد سال اخیرمان بعنوان سندی که به آن مراجعه وبا دقت به آن توجه می کنند ،باید در اتاق وزیر آموزش و پرورش باشد.. تاریخ تحولات جمع آوری و توزیع آب  باید به صورت یک کتاب باشد. از درون اینها مطالب مهم و اهمیت دار آن باید به عنوان یک کلیت تاریخی تحولاتی دویست سیصد سال اخیر و بویژه این 50 سال اخیر که سرعت حوادث بسیار عظیم بوده ،اینها ثبت و ضبط شود.

 این خلایی است که حضرت آقا مطرح کردند،چون من فکر می کنم علاوه بر حوزه هنری که دارد کار  خودش را انجام می دهد، مسئله بزرگتر از یک نهاد حوزه هنری است. به نظرم می رسد این تذکر حضرت آقا باید تبدیل شود به یک نهاد جامع برای اینکه همه ابعاد این مسئله و شبهه های آن هم با همکاری وزارتخانه های مختلف ثبت و ضبط شود و ما ان شاءالله بتوانیم این غفلت را جبران کنیم.
 
رادیو گفت و گو :آقای مومنی شما در مورد این غفلت ها  ایا صحبتی ندارید؟
 
مومنی شریف:علاوه بر فرمایشات آقای بنیان، ذکر چند مورد ضروری است. تاریخ  معمولا به شیوه ادبی نوشته می شود که روش گذشته ما اینگونه بوده و  عمدتاً تاریخ را ادبا می نوشتند و تاریخ نویسان ادیب. یا به صورت امروزی که با نگاه انتقادی است،که نیاز به ماخذ برای هر گفته  ضروری است و لذا مخاطب اینگونه تاریخ عموم مردم نیستند.

اما تاریخ به شیوه اولی که از سبک های کهن ما بوده و امروز مخصوصاً در قالب خاطره خودنمای می کند، متأسفانه گاهی می شود هر حرفی را زد و بدون اینکه نیازی به مأخذ آن باشد. عمدتاً اتفاقات اخیر هم ازاین ناحیه است.

یعنی کسی چیزهایی می گوید بدون این که به جایی ارجاع دهد و متأسفانه بعد برای نوشته بعدی، حرف این آدم می شود مرجع. مثلاً فرض کنید شعبان جعفری چیزی گفته، کسی مثلاً خانم میلانی که می آید این را می نویسد، سخن شعبان جعفری که درست و نادرست بودن آن قابل تأمل است، متأسفانه می شود مرجع در کتابی که ایشان می نویسد. و در فرمایشات آقا هم بود، مشهود است حمایتهایی که می شود، به عنوان مثال کسی الان دارد در مورد فرار رژیم شاه، کتابی درامریکا می نویسد، ناشری پیشاپیش رفته با ایشان قرارداد نوشته،که در ایران ترجمه فارسی آن را منتشر کند.

به نظرم وجود جاهایی برای نقد،کلاسهای نقد مجلات،صدا و سیما، برای نقد این طور کتابها می تواند مؤثر باشد،برای روشن کردن مردم.
 
رادیو گفت و گو :آقای بنیانیان، رهبر معظم انقلاب در سخنان خود به این موضوع هم اشاره داشتند که مسائل فرهنگی با دستور و حکم پیش نمی رود و لازمه موفقیت در این عرصه انگیزه و ایمان است. با توجه به اینکه شما قبلاً مسولیت حوزه هنری را به عهده داشتید، آیا تا به الان تمهیدات یا تدابیری را برای افزایش انگیزه فعالان عرصه فرهنگ در نظر گرفته بودید یا خیر؟
 
بنیانیان:به هر حال دوستانی که هستند باید این را بگویند. تلاش ما این بود که این مدیریت فرهنگی به مفهوم ایجاد یک رابطه عاطفی و اعتماد متقابل در محیط آرامی را داشته باشیم. به هر حال این تلاش را انجام دادیم. احساس ما این است که تحولات خوبی هم اتفاق افتاده است.

 امروز بسیاری از دستگاههای فرهنگی ما، از مباحث سیاسی روزمره تحت آسیب قرار می گیرند، فرهنگیان ما باید فهم بسیار غنی سیاسی داشته باشند تا بتوانند نقش فرهنگی خودشان را ایفا کنند. اما باید محیط فرهنگی، از تنش های سیاسی روز دور باشد و یک اعتماد متقابلی باشد تا هنرمند در محیطی اگر انتقاد دارد،انتقاد او را بشنود و اگر توضیحی هست، قانع شود.

وقتی آن اعتماد حاصل شد، دیگر با جان و دل در آن محیط کار می کنند. البته نکات دیگری را هم باید توجه کنیم که در سازمانهای فرهنگی هر چقدر بزرگتر می شود،آسیب سازمانهای فرهنگی هم بیشتر می شود، چون سلسله مراتب باید بسیار کوتاه باشد.

 بین بالاترین مقام و پایین ترین مقام، دو،سه رده بیشتر نباید باشد چون این ها باید با یک رابطه عاطفی با هم کار کنند. این ساختارهای بزرگی که پایین ترین رده تا بالاترین رده، 10،15 نفر قرار می گیرند، طبیعتاً اگر
لابه لای این عزیزان، افرادی باشند، با اعتقادات و رویکردهای دیگری و به لحاظ کارمندی دلشان نیاید آن موضع را ترح کنند،طبیعتاً کارایی آن سازمان به سرعت کم می شود. چون کار، کار فکری است و اگر در عرصه هنر باشد، احساسات وجه قالب مسئله است.

 نکته ای که حضرت آقا گفتند، نکته بسیار مهمی است.  امیدوارم همه ما که دررده های مدیریتی در حال کار هستیم، عمیقاً به آن توجه کنیم . به نظر می رسد که باید تئوریزه شود در جامعه اسلامی چون به شدت به سازمانهای کارا در حوزه فرهنگ نیاز داریم که اساتید دانشگاه باید بیایند در محیط های فرهنگی از نزدیک، با این محیط آشنا شوند و اینها را تئوریزه کنند و راهکارهای آن هم یاد نسل های جدید از مدیرانی که در صحنه های اجرا و شهر در حال کارند، این آموزشها ان شاءالله داده شود.
 
مومنی شریف: من دو نکته ای را راجع به فرمایش آقای بنیانیان عرض کنم. ازهنرهای آقای بنیانیان در این دوره از مدیریت این بود که هنرمندان حوزه هنری را به مدیریت حوزه راه دادند، و کمک کردند و آنها را تشویق کردند که در مدیریت حوزه نقش داشته باشند و امروز که مسئولیت حوزه به خود فرزندان حوزه سپرده می شود، از تلاشهای آقای بنیانیان بوده و ایشان یک دوره بسیار موفقی را به گمان ما در حوزه گذراندند.

 مخصوصاً کارهایی که در حوزه ادبیات صورت گرفت، دور از انتظار بود. در بقیه  بخش ها هم به نظرم کارهای قابل قبولی صورت گرفت.

 یک بحث هم هست، از عوامل موثر در پیشرفت تاریخ، وجود انسانهای با ایمان و فداکار بوده. حضرت آقا هم فرمایششان به این موضوع بود که کسانی می توانند موثرباشند که اولاً انگیزه داشته باشند،مومن باشند. فرمودند که عرصه فرهنگی عرصه کار جهادی است. و انسانهایی در این عرصه می توانند موفق شوند که اولاً دارای انگیزه باشند، مومن باشند به این اهداف و دوم فداکار باشند.
 
رادیو گفت و گو :آقای مومنی شما به عنوان رئیس جدید حوزه هنری  ایا در مورد افزایش انگیزه و ایمان پرسنلتان قبلاً فکر کردید و آیا اقدام خاصی را در نظر دارید که انجام دهید؟
 
مومنی شریف:امیدواریم اینگونه باشد. درسهایی که از آقای بنیانیان گرفتیم. امیدورایم که ان شاءالله اینگونه باشد. این که من پشت تلفن و صدا و سیما عرض کنم ، قطعاً قابل گفتن نیست.
 
رادیو گفت و گو :آقای بنیانیان،رهبر معظم انقلاب تأسف خودشان را در خصوص عدم توجه به نگارش تاریخ انقلاب اسلامی و همین طور تولید کتاب و سایر محصولات فرهنگی در این زمینه ابراز کردند، به نظر شما چه امری تا به الان، باعث چنین اهمالی شده است؟
 
 بنیانیان:من عرض کردم،یکی اینکه نیروهای خدوم و خوش فکر ما در متن این حوادث هستند و واقعیت آن این است که در همان مقطعی که این حوادث اتفاق می افتد، متوجه اهمیت آن نمی شویم. این یک نکته مهمی است. نکته بعدی سرعت این تحولات است  که نسل ما که از قبل از انقلاب و بعد از انقلاب تجربه کردیم، هر کدام از این حوادثی که بر تاریخ 50 سال اخیر ما می گذارد، اگر در تاریخ نگاه کنید دو، سه قرن طول کشیده تا آن حوادث حادث شود و حادثه کوچکی هم نبوده است.

الان در صحنه جهانی با یک جنگ تمام عیار همه مدیران ما درگیرند. لحظه به لحظه. از این کنفرانس به آن کنفرانس، ازاینجا به آن جا، نیروهای فشار به صورتهای مختلف،سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، و یک صحنه کارزار گسترده ای است.

کسی هم می تواند این تاریخ را نگارش کند که بتواند اطلاعات کاملی ازاین صحنه حوادث گیر بیاورد. آن آدم خودش در صحنه اجراست. مگر اینکه آرام آرام به کنار برود و مدارک و استنادات را جمع آوری کند و با حضور خود، یک تحلیلی داشته باشد، در چارچوب ان تحلیل،به حوادث نظمی بدهد و بعد هم دانشمندان آن را نقد کنند تا به یک تاریخ واقعی تبدیل شود.

نکته بعدی وجود تقاضا برای شکل گیری اینهاست که من اشاره کردم. متأسفانه در تصمیم گیری هایمان تا حالا بسیار کم بوده، که یک مدیری در حوزه علوم انسانی مسیر منطقی تصمیم گیری را طی کند،در کارهای مهندسی و پزشکی به همه اسناد آن بحث به لحاظ علمی اجباراً مراجعه هم می شود، اما درحوزه های علوم انسانی معمولاً آدمها با ذهنیت آن مقطع شان و با مشورت با چند نفر دیگر یک تصمیمی را اتخاذ می کنند که این نقطه ضعف الان ما است.

امید داریم این نقطه ضعف در حوزه های علوم انسانی ما کاهش پیدا کند، با توضیحاتی که حضرت  آقا درحوزه علوم انسانی دادند و با تحولاتی که انتظار دارند در دانشگاههای ما ایجاد شود که همواره ما حس می کنیم تحول در دانشگاه مستلزم تحول درمدیریت اجرایی کشور است.
 
مومنی شریف: در ادامه فرمایشات آقای بنیانیان،اینکه برای نوشتن تاریخ انقلاب راههای زیادی وجود دارد، صرفاً تاریخ به معنای تاریخ رسمی نیست، در این حوزه با این روشی که دانشگاههای ما در پرورش تاریخ نویسان  پیش گرفته اند، برای ما چیزی حاصل نخواهد شد. اما در راههای دیگر مثل ادبیات،فکر می کنم بیشتر موفق خواهد شد.