ورود به معبد شخصی یک شاعر

در کتاب، غزل، کلام خدایان است و بویژه دفتر شعرهای اجتماعی و عاشقانه می‌توان نقاط روشنی دید؛ در برخی از سروده‌ها، قافیه یا ردیف، تبدیل به پرچم یا آرم نوشته‌ها می‌شود و این کار آگاهانه است. اگرچه در معدودی از سروده‌ها، پیش‌اندیشی یا طبع آزمایی صورت گرفته است.

به عنوان مثال در شعر ص 151 با وجود آن‌که غزل تکنیکالی است، شاعر پیشینه محور با انگاره‌های کاملا خودمانی در این غزل عدول کرده یا سعی بر طبع آزمایی داشته است. این غزل با جهان‌بینی دیگری نوشته شده است و از روح خودمانی غزل‌های امیر مرزبان خارج شده است.

می‌توان گفت امیر مرزبان دو روح شاعرانه دارد و دو روش و منش. اول روش خودمانی و بسیار صمیمی با مخاطب است و روش دوم روحیه مدرنی است که تاکید بر تجربه حالت‌ها و آموخته‌های زیاد او دارد.

کاربرد روایت یا discourse در سروده‌های کلاسیک امیر مرزبان به نحو متمایزی به چشم می‌خورد و در بسیاری از غزل‌ها، یک روایت به شعر تبدیل می‌شود. گویی شعر، اندام‌واره داستانی پیدا می‌کند و این ویژگی یقیناً وامدار شخصیت داستان‌نویس اوست.

این فرآیند شعر را به چند ساحتی بودن و حتی چند شکلی بودن رهنمون می‌کند که باید در آینده دید از آن چه دنیاهایی مستخرج می‌شود.

در دفتر سپید این مجموعه، 4 تا 5 شعر (همچون راحله، روی صلیب تپه جلجاتا، زیر گنبد همایون و سرمدخوانی) بیش از سایر سروده‌ها پیشینه محوری او را بارز می‌کند. در سایر سروده‌های سپید، به لحاظ تکنیکی دست بردن در زمان و صرف و نحو آشکارا می‌شود.

به دلیل محدودیت در گزینش، این آثار تصویری متفاوت از امیر مرزبان را در دفتر‌های کاملا مستقل شعر سپیدش می‌بینیم زیرا در عرصه شعر سپید، شاعری توانمند و با دیدگاه و رویکردی شخصی است که البته نوید صدایی تازه در شعر سپید را هم می‌دهد.

مضاف بر این که شعر‌های سپیدی که من از او خوانده‌‌ام از نگاهی به صورت ارگانیک از فضای اسطوره‌ای و باستانی برخوردار است و مثل یک معبد شخصی می‌ماند که اول باید اجازه گرفت، سپس با شاعر همراه شد و بعد از آشنایی، توانست در آن سیر و سیاحت کرد.

علیرضا راهب / جام جم